QĐND - Việc Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 tại vùng biển chủ quyền của Việt Nam đã gây bức xúc dư luận trong và ngoài nước. Phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc phỏng vấn PGS, TS, Nguyễn Chu Hồi, giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, về vấn đề này.

- Thưa PGS, TS, Nguyễn Chu Hồi, ông nhìn nhận như thế nào về những gì đang diễn ra tại khu vực Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam?

- Trong hơn 2 tuần qua, Trung Quốc đã tăng dần số lượng tàu, máy bay quân sự để bảo vệ giàn khoan và tuyên bố vùng biển cấm xung quanh giàn khoan, khiêu khích và làm bị thương các lực lượng thực thi pháp luật  của Việt Nam. Dù Trung Quốc luôn đổ lỗi và chối bỏ việc dùng vũ lực, nhưng bằng chứng về “hiện diện quân sự” là không thể chối cãi, kể cả việc họ tăng cường hàng trăm tàu cá vỏ sắt cải hoán từ tàu hải quân.

Như vậy, trên thực tế, Trung Quốc đã sử dụng một kiểu “sức mạnh quân sự mềm” xâm chiếm vùng biển của Việt Nam - một quốc gia thành viên của LHQ có chủ quyền và là một thành viên ASEAN. Điều này nhắc nhở chúng ta phải nâng cao cảnh giác.

PGS, TS Nguyễn Chu Hồi.

- Kể từ khi vụ việc xảy ra, lực lượng thực thi pháp luật của ta luôn kiên quyết đấu tranh, yêu cầu Trung Quốc rút các tàu và giàn khoan Hải Dương 981 ra khỏi vùng biển của Việt Nam bằng biện pháp hết sức kiềm chế. Ý kiến của ông về biện pháp đấu tranh mang tính chất hòa bình này của Việt Nam?

- Các lực lượng thực thi pháp luật trên biển của Việt Nam đang triển khai công việc hằng ngày đối với vùng biển chủ quyền của nước ta, để bảo vệ hoạt động sản xuất bình thường của ngư dân và những hoạt động trên biển. Cảnh sát biển và Kiểm ngư Việt Nam đang thực hiện một sứ mệnh cao cả - kiên quyết đấu tranh, yêu cầu Trung Quốc rút các tàu và giàn khoan Hải Dương  981 ra khỏi vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam để ngồi vào bàn đàm phán. Đó cũng là chủ trương nhất quán của Đảng và Chính phủ ta giải quyết khúc mắc bằng các biện pháp đối thoại, hòa bình. Trên thực địa, dù các lực lượng thực thi pháp luật của Việt Nam hết sức kiềm chế, nhưng phía Trung Quốc ngày càng hung hăng, tấn công các tàu của ta. Chỉ cần thiếu kiềm chế và quá khích, nổ súng trước là chúng ta sẽ rơi vào “cạm bẫy” của phía Trung Quốc.

Hành động dũng cảm nhưng hết sức kiềm chế của các lực lượng thực thi pháp luật trên biển của Việt Nam là biểu tượng cho tinh thần yêu chuộng hòa bình nhưng kiên quyết đấu tranh bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc của dân tộc Việt Nam. Nó khích lệ lòng yêu nước của người Việt trong và ngoài nước, khơi gợi tinh thần yêu chuộng hòa bình trên thế giới.

- Thời gian qua, có rất nhiều ý kiến trong và ngoài nước cho rằng, Việt Nam nên kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế. Ý kiến của ông như thế nào?

- Bên cạnh biện pháp xử lý “tình thế” đối với giàn khoan Hải Dương 981 của Trung Quốc, trong số các biện pháp hòa bình, Việt Nam nên tận dụng sức mạnh công lý của ta phù hợp với các quy định của Công pháp quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển của LHQ năm 1982. Chúng ta nên sớm hoàn chỉnh hồ sơ để kiện Trung Quốc ra các tòa công pháp quốc tế, trước hết chúng ta nên chính thức gửi thư lên Tổng thư ký LHQ phản ánh tình hình và tỏ thái độ của Việt Nam, và tùy theo tình hình có thể đưa ra Hội đồng Bảo an… Phía Trung Quốc đã chuẩn bị và xây dựng kịch bản cho những hành động ở Biển Đông từ rất lâu, vì thế ta cũng cần chuẩn bị các giải pháp khác nhau trên tinh thần bảo đảm hòa bình, ổn định và tự do hàng hải trên Biển Đông theo tinh thần của Hiến chương LHQ.

- Vậy đâu là lợi thế của Việt Nam trong trường hợp chúng ta kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế?

- Cuộc đấu tranh tự vệ của chúng ta hiện nay là chính nghĩa, nên thu hút được sự ủng hộ nhiệt tình của dư luận quốc tế. Tuy không phải là yếu tố quyết định toàn bộ, nhưng đây là nguồn cổ vũ to lớn, khiến cho những người có lương tri trong các cơ quan công quyền quốc tế của LHQ sẽ phải thận trọng và trách nhiệm hơn khi xử lý vụ việc trong trường hợp chúng ta kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế.

Theo tôi, việc kiện Trung Quốc ra các tòa quốc tế không chỉ riêng sự việc giàn khoan Hải Dương 981 đơn lẻ, mà phải đưa “trọn gói” vấn đề chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông liên quan đến Trung Quốc.

- Theo ông, ngoài việc nâng cao khả năng bảo vệ, trong thời gian tới Việt Nam sẽ phải làm gì để bảo vệ vững chắc chủ quyền vùng biển, đảo?

- Không chỉ các nước láng giềng của Trung Quốc có lợi ích ở Biển Đông, mà đây là khu vực đan xen lợi ích của cả các quốc gia ngoài Biển Đông. Vì thế, cần chú ý đẩy mạnh hơn nữa vấn đề đa phương hóa, đa dạng hóa các lợi ích trong khu vực để cùng chia sẻ “gánh nặng” trong ứng phó với các thách thức. Về lâu dài, nên biến “thách thức hôm nay thành cơ hội mai sau", xây dựng quan hệ đối tác kinh tế mới.

Người xưa có câu: “Một cọng rơm không quét sạch được nhà, nhưng một bó rơm thì quét nhà nào cũng sạch”, chúng ta nên nhớ và nên làm.

- Là người có nhiều kinh nghiệm và kiến thức về nghiên cứu biển, giáo sư có thể chia sẻ cảm xúc trước hành vi của Trung Quốc những ngày qua?

- Trước đây Việt Nam và Trung Quốc hợp tác trong nghiên cứu biển, tôi có tham gia và nhiều lần tham quan học hỏi Trung Quốc. Sau này, tôi làm quản lý nhà nước về biển phụ trách đối ngoại và khoa học-công nghệ biển, đã xúc tiến xây dựng khả năng hợp tác với Tổng cục Đại dương quốc gia của Trung Quốc (SOA) nhưng chưa thành. Tôi cũng có nhiều bạn là các nhà khoa học và quản lý Trung Quốc, nên tôi thấy rất buồn vì tình hữu nghị truyền thống, lâu đời giữa nhân dân hai nước đang bị sứt mẻ. Rõ ràng, hành động đơn phương của Trung Quốc đang làm suy giảm “lòng tin chiến lược”, ảnh hưởng tiêu cực đến tình cảm “láng giềng hữu nghị” dài lâu.

Với tư cách một người bạn của các nhà khoa học và quản lý biển Trung Quốc, tôi mong muốn Đảng và Chính phủ Trung Quốc nên sớm thay đổi chính sách hiện hành với Việt Nam, thiện chí hơn, cao thượng hơn trong cách đối xử với nước bạn láng giềng nhỏ hơn mình, cùng Việt Nam ngồi vào bàn đàm phán để bảo đảm quan hệ hữu nghị và lợi ích lâu dài giữa hai dân tộc.

- Trân trọng cảm ơn ông!

NGUYỄN KIỂM (thực hiện)