QĐND - Vừa trở về từ Mi-an-ma sau khi tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN 24 và các hội nghị liên quan, ngày 13-5, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam Phạm Quang Vinh đã có cuộc trao đổi với báo chí về tầm quan trọng của các tuyên bố của ASEAN về tình hình căng thẳng ở Biển Đông sau khi Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam.

- Hội nghị cấp cao ASEAN 24 và các hội nghị liên quan đã có một loạt văn kiện đề cập đến tình hình Biển Đông mà các phương tiện thông tin đại chúng đã đăng tải rộng rãi. Đề nghị Thứ trưởng cho biết rõ ý nghĩa của các văn kiện này?

Thứ trưởng Phạm Quang Vinh: Mặc dù ASEAN có tập quán không chỉ trích đích danh nước nào, nhưng khi xem xét kỹ các văn kiện của Hội nghị Cấp cao ASEAN 24 và nhất là Tuyên bố của Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, mọi người đều thấy rất rõ mối quan ngại sâu sắc của ASEAN về việc Trung Quốc xâm phạm vùng biển Việt Nam. Trong suốt quá trình hội nghị lần này, vấn đề Biển Đông là bao trùm và là mối quan tâm chung của cả khu vực. Trên thực tế, vấn đề Biển Đông đã được đưa vào tất cả các văn kiện của hội nghị, đặc biệt Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ra tuyên bố riêng về vấn đề Biển Đông như chúng ta đã biết, có ý nghĩa hết sức quan trọng. Trong Tuyên bố Nây Pi Tô dù nói chung về xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 nhưng có một đoạn về tình hình Biển Đông. Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị cấp cao ASEAN 24 cũng nêu rõ vấn đề này. Đáng lưu ý là trong Tuyên bố Chủ tịch có dùng cụm từ “quan ngại sâu sắc”. Đây là điều rất ít khi có.

Thứ trưởng Phạm Quang Vinh.

Tôi xin nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã nhất trí thông qua Tuyên bố riêng về tình hình nghiêm trọng hiện nay ở Biển Đông. Tuyên bố riêng là hình thức phản ứng cao nhất của ASEAN, đòi hỏi phải có sự thống nhất chung của cả 10 nước ASEAN về nội dung, từng ngôn từ và hình thức văn bản. Đây mới là lần thứ ba trong lịch sử, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ra tuyên bố riêng về một vấn đề “nóng” với lần gần đây nhất cách đây hai thập kỷ là năm 1995. Theo thủ tục của ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao là nhằm chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao nhưng ở chính Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao lần nay, các nước đã chia sẻ với Việt Nam về tính cấp thiết của vấn đề Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Trong thời điểm các Bộ trưởng Ngoại giao họp thì tình hình ngày càng nghiêm trọng hơn do vậy các nước ASEAN đã vượt qua tiền lệ là chưa từng có một Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao mang tính trù bị lại ra tuyên bố riêng khi ngay ngày hôm sau Hội nghị cấp cao diễn ra. Một điểm đáng nói nữa là Tuyên bố được ra đúng trong ngày họp. Đây là điều hiếm có bởi thương lượng nội dung một bản tuyên bố thường đòi hỏi nhiều thời gian.

Thái độ và việc thông qua các tuyên bố như trên của ASEAN trước vấn đề Biển Đông tại Hội nghị cấp cao ASEAN 24 và các hội nghị liên quan đã thể hiện rất rõ tinh thần đoàn kết, vai trò trung tâm và trách nhiệm của Hiệp hội trong các vấn đề khu vực, nhất là trước việc Trung Quốc đưa giàn khoan cùng nhiều tàu hộ tống xâm phạm vùng biển Việt Nam, cũng là đe dọa nghiêm trọng một lợi ích chung của ASEAN, của khu vực và thế giới, đó là: Hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông.

- Thứ trưởng dự đoán như thế nào về những nguy cơ tiếp theo ở Biển Đông?

Thứ trưởng Phạm Quang Vinh: Hội nghị Cấp cao lần này đã cho thấy rõ mối đe dọa nghiêm trọng đối với hòa bình, ổn định ở khu vực. Giàn khoan Hải Dương 981 có thể di chuyển đi khắp nơi. Nếu không có sự phản ứng mạnh mẽ của khu vực và ngăn chặn lại thì phải chăng giàn khoan này sẽ như một công cụ để từng bước cưỡng bức hiện thực hóa yêu sách “đường lưỡi bò”, di chuyển đến đâu thì nơi đó là của Trung Quốc thì thật phi lý, trái hoàn toàn với luật pháp quốc tế, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 cũng như DOC và các thỏa thuận. Do đó càng cần phải đề cao các tuyên bố của ASEAN lần này.

- Xin cảm ơn Thứ trưởng.

ĐẶNG SONG NGUYỄN (ghi)