Tìm lỗ hổng của cơ chế để bít lại

Tại buổi thảo luận, các đại biểu đã chỉ ra thực tế rất nhiều công trình, dự án, như: Mía đường, xi măng lò đứng, sân bay, bến cảng, thủy điện, thủy lợi, chợ...thiếu vốn, công trình không sử dụng được hoặc không được sử dụng, sản xuất bị lỗ hoặc không sản xuất được, hoạt động cầm chừng theo kiểu “bỏ thì thương, vương thì tội”... Đây là những lãng phí được nhắc đến nhiều nhưng dường như, chưa giải quyết được. Nguyên nhân của thực tế này được nhiều đại biểu chỉ ra là do các quyết định đầu tư thiếu trọng tâm, trọng điểm, chưa dựa trên các yếu tố bảo đảm tính kinh tế - xã hội, chưa căn cứ vào khả năng thu xếp vốn dẫn đến tiêu tốn nhiều nghìn tỷ đồng mà không phát huy tác dụng. Nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn: Dù hậu quả thấy rất rõ, nhưng cuối cùng không ai phải chịu trách nhiệm và cũng chưa thấy một văn bản nào chỉ ra, chỉ cụ thể trách nhiệm của người ra quyết định đó là gì.

Do vậy, khi thảo luận về dự thảo Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (THTK, CLP) (sửa đổi), nhiều đại biểu góp ý cần khắc phục được tình trạng này trong luật. Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (đoàn TP Đà Nẵng) cho rằng: “Tuy là dự thảo trình Quốc hội thông qua, nhưng tôi cảm nhận việc THTK, CLP chỉ mới chạm tới phần ngọn mà bỏ qua cái gốc”. Vì theo đại biểu, vấn đề bức xúc vẫn tồn tại, đó là do ban hành chính sách không phù hợp, quyết định thiếu chính xác dẫn đến lãng phí hàng nghìn tỷ đồng mà người ra quyết định cùng lắm cũng chỉ bị phê bình khiển trách.

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (đoàn TP Đà Nẵng) phát biểu ý kiến. Ảnh: http://www.baodanang.vn

Cùng quan điểm, đại biểu Lù Thị Lừu (đoàn Lào Cai) đồng tình với quy định xử lý vi phạm và bồi thường thiệt hại tại Điều 78, nhưng chưa đồng tình với Khoản 4 quy định người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị được xem xét miễn hoặc giảm trách nhiệm pháp lý. “Nếu đã thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm ngăn chặn, khắc phục hậu quả... Luật không nên quy định miễn trách nhiệm pháp lý mà quy định đến mức giảm trách nhiệm pháp lý là đủ” đại biểu Lừu nhấn mạnh. Vì nếu quy định miễn trách nhiệm pháp lý sẽ làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật, làm giảm tính răn đe và sẽ khó khắc phục được tình trạng có sai phạm mà không bị xử lý.

Tiếp tục phân tích về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy chỉ ra: Ở nhiều nước họ tách lập trách nhiệm cá nhân của người ra quyết định rất rõ ràng, cho nên mọi quyết định được ban hành không phải dễ dàng như ở nước ta. Ở nước ta thì dường như quyết định do cá nhân nhưng hình thức là tập thể, để rồi khi xảy ra chuyện thì tập thể chịu trách nhiệm-tức là không ai phải chịu trách nhiệm cả. Cơ quan này lại đổ lỗi cho cơ quan kia. Có người thì cho là lỗ hổng của hệ thống, của cơ chế mà suy cho cùng hệ thống cơ chế đó cũng do con người đặt ra. Trong không ít trường hợp quy về một nguyên nhân “muôn thuở” đó là do “năng lực cán bộ hạn chế”. Cùng quan điểm với nhiều đại biểu, đại biểu Thúy cho rằng, có thể nói chúng ta đang dốc sức tập trung vào cuộc chiến chống tham nhũng mà đang để hổng mặt trận chống lãng phí. Nhưng chưa chắc mặt trận này đã kém mặt trận kia về mức độ nguy hiểm. Đại biểu Thúy nêu dẫn chứng, “thử so sánh một người tham nhũng 1 tỷ đồng với một người ra quyết định làm lãng phí 5 tới 70 tỷ đồng thì ai sẽ là người gây thiệt hại cho dân, cho nước nhiều hơn?”. Từ đó đại biểu Thúy nhấn mạnh: “Lần này sửa luật cần phải tìm lỗ hổng của cơ chế để bít nó lại nếu không mọi nỗ lực của chúng ta sẽ không mang lại kết quả như mong đợi. Nếu chưa thể bít được thì chí ít cũng làm cho nó nhỏ đi”.

Đại biểu Ngô Thị Minh (đoàn Quảng Ninh) chưa đồng ý với việc thiếu quy định trách nhiệm của người đứng đầu trong việc giao quyết định đầu tư thiếu căn cứ khoa học, không đảm bảo theo quy hoạch đã được phê duyệt hoặc đầu tư thiếu đồng bộ gây thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước. Đại biểu Minh phân tích: “Chúng ta vẫn biết rằng nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách là nguyên tắc bất di bất dịch, nhưng đồng hành với nguyên tắc này phải là những quy định chặt chẽ về trách nhiệm đối với người phụ trách, người đứng đầu của từng mắt xích công việc và đòi hỏi những người này khi quyết định đầu tư, sử dụng ngân sách nhà nước phải thực sự công tâm không vì lợi ích nhóm hoặc tư lợi cá nhân”. Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung thêm một khoản vào Điều 16 của dự thảo luật quy định chặt chẽ về trách nhiệm của người đứng đầu trong việc ra quyết định đầu tư thiếu căn cứ khoa học, không bám theo quy hoạch đã được phê duyệt hoặc đầu tư thiếu đồng bộ không vì mục tiêu phát triển cộng đồng để xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước.

Tại phiên thảo luận, nhiều ý kiến cho rằng, luật này chỉ nên tập trung điều chỉnh và quản lý sử dụng ngân sách nhà nước, vốn nhà nước, tài sản nhà nước, lao động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước, về quản lý khai thác và sử dụng tài nguyên, còn đối với lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của các tổ chức, hộ gia đình cá nhân thi không nên đưa vào. Vì theo đại biểu Lê Đắc Lâm (đoàn Bình Thuận) nếu quy định, “có thể dẫn đến hạn chế quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt về tài sản của tổ chức, cá nhân”.

Đại biểu Siu Hương (đoàn Gia Lai) cũng cho rằng, nếu luật quy định và áp dụng cho lĩnh vực sản xuất kinh doanh của nhân dân có thể dẫn đến hạn chế quyền sở hữu về tài sản của các tổ chức cá nhân và khó khả thi. Hơn thế nữa hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức, cá nhân hiện nay do cơ chế thị trường, quy luật cạnh tranh điều chỉnh.

Trước việc xử lý chưa nghiêm vi phạm trong THTK, CLP, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (đoàn Ninh Thuận) đề nghị cần xác định những hành vi, trách nhiệm và đặc biệt là chế tài xử lý đối với các Bộ, ngành ở trung ương cũng như các sở, ngành ở địa phương, những đối tượng có thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách các văn bản có quy định mà dẫn đến việc không hiệu quả gây ra hậu quả lãng phí. “Có như thế việc lãng phí mới hy vọng hạn chế và dẫn đến việc loại bỏ” đại biểu Hương nhấn mạnh.

XUÂN DŨNG