Thế giới thời đàm: Nước Pháp trong thế khó

Bài toán khôi phục trật tự đang được xử lý bằng những giải pháp tình thế, bao gồm lệnh giới nghiêm cục bộ được chính phủ ban hành ở các thành phố. Nhưng việc tìm ra giải pháp bền vững để xử lý những bất bình xã hội bằng nguồn lực tài chính hạn hẹp và một nền chính trị chia rẽ mới thực sự là một thách thức đối với nước Pháp hiện nay. 

Phần lớn các cuộc biểu tình là ôn hòa, nhưng các vụ đập phá, cướp bóc và tấn công cơ sở công quyền đã đẩy tình hình vượt khỏi một cuộc phản đối chính sách thông thường. Làn sóng phản kháng khởi đầu từ những trường trung học thiếu giáo viên, cơ sở vật chất xuống cấp, rồi hội tụ với bất mãn về tiền lương, chi phí sinh hoạt và chất lượng dịch vụ công sa sút. Giáo sư Emile Chabal, thuộc Đại học Edinburgh, gọi sự cộng hưởng ấy là “kịch bản tồi tệ nhất” đối với Chính phủ Pháp, khi nhiều nhóm xã hội cùng xuống đường, khiến những nhượng bộ riêng lẻ khó tháo gỡ được những đòi hỏi đan xen.

Thế khó trước hết nằm ở ngân sách đang trong tình trạng mất cân đối và thâm hụt trầm trọng do Pháp duy trì hệ thống phúc lợi xã hội quá hào phóng suốt nhiều thập kỷ, kết hợp với áp lực chi phí từ nợ công và biến động kinh tế. Dự thảo ngân sách năm 2027 đề xuất cắt giảm chi tiêu và điều chỉnh thuế trị giá 54 tỷ euro nhằm giảm thâm hụt. Nhưng trong mắt người dân đang chật vật với sinh hoạt phí leo thang, việc tiếp tục đóng băng thang lương công chức hay thu hẹp nguồn lực dịch vụ công đồng nghĩa với việc họ phải tiếp tục trải qua cuộc sống không hề dễ chịu. 

Cảnh sát trong trang phục chống bạo động làm nhiệm vụ sau làn sóng biểu tình trên toàn quốc phản đối chi phí sinh hoạt đắt đỏ và giá nhiên liệu tăng cao tại Pháp, ngày 18-10. Ảnh: Reuters

Paris vì thế mắc kẹt giữa hai sức ép, vừa phải kiểm soát nợ công để đáp ứng yêu cầu của thị trường tài chính, vừa phải tránh những biện pháp có thể châm ngòi cho phản kháng xã hội. Trong khi đó, bế tắc tài chính lại gắn với bế tắc chính trị, bởi Quốc hội chia rẽ sâu sắc khiến việc có được đồng thuận để thông qua các quyết sách cải tổ là vô cùng nan giải. Trong hoàn cảnh ấy, lời kêu gọi đoàn kết của Tổng thống Emmanuel Macron trong thông điệp quốc gia sau làn sóng biểu tình cuối tuần qua kém đi sức nặng, bởi thiếu những giải pháp cụ thể để xoa dịu người dân đang bất mãn khi quyền lợi của mình không được lắng nghe và niềm tin bị xói mòn. 

Trước mắt, kỳ nghỉ giữa kỳ của học sinh có thể giúp tình hình ở Pháp tạm lắng. Nhưng kế hoạch biểu tình ngày 5-11 của các công đoàn và phong trào “Áo vàng” cho thấy nguy cơ tái bùng phát những cơn thịnh nộ trên đường phố vẫn còn đó. Chưa kể khi cuộc bầu cử tổng thống đang đến gần, tình trạng bất mãn xã hội hiện nay còn có thể bị cuốn vào cuộc cạnh tranh quyền lực đầy căng thẳng. Lực lượng đang lợi dụng tình trạng hỗn loạn hiện nay để ghi điểm chưa chắc giải quyết được nguyên nhân gây hỗn loạn và người thắng cử trong tương lai, cho dù là ai, vẫn phải đối diện với ngân sách eo hẹp và Quốc hội phân mảnh.

Lối thoát với nước Pháp lúc này vì vậy không thể chỉ trông chờ vào các biện pháp siết chặt an ninh hay việc Điện Elysee có chủ nhân mới. Chính phủ cần phân biệt rõ việc xử lý hành vi bạo lực với đối thoại về những yêu cầu xã hội chính đáng. Những bất cập cụ thể tại trường học, tiền lương và dịch vụ công phải được đặt vào quá trình thương lượng ngân sách, thay vì để sự im lặng hoặc trì hoãn tiếp tục nuôi dưỡng hoài nghi trong xã hội như hiện nay. 

Điều chỉnh tài chính cũng cần gắn với thứ tự ưu tiên rõ ràng và cách phân bổ gánh nặng có sức thuyết phục hơn. Người dân khó chấp nhận lời giải thích về sự cần thiết của biện pháp tiết kiệm, nếu điều họ trực tiếp cảm nhận chỉ là chất lượng dịch vụ công đang suy giảm. Cùng với đó, thỏa hiệp tại Quốc hội phải tạo được cơ sở thực thi chính sách, tránh để mỗi quyết định ngân sách trở thành một cuộc đối đầu mới.

Lịch sử từng có không ít bài học về việc xử lý bất mãn xã hội chủ yếu bằng công cụ an ninh, mà thiếu đi những biện pháp giải quyết gốc rễ vấn đề trên cơ sở đối thoại và củng cố niềm tin của người dân. Những bức xúc nhỏ không được giải quyết triệt để có thể tích tụ thành một cuộc khủng hoảng lớn. Phép thử của Paris, bởi vậy, không chỉ là khả năng giữ cho những đường phố yên ắng, mà còn là làm sao thực hiện những bước đi khôi phục lòng tin, trước khi một làn sóng phản kháng khác xuất hiện.