Thế giới thời đàm: Lằn ranh nguy hiểm

Căn cứ không quân Abu al-Duhur tại tỉnh Idlib của Syria đã trở thành mục tiêu không kích của Israel trong bối cảnh nước này lo ngại Thổ Nhĩ Kỳ đang chuẩn bị triển khai binh sĩ tới đây. Ngày 18-8, các máy bay chiến đấu Israel đã tiến hành 8 đợt không kích nhằm vào căn cứ này. Theo các nguồn tin, cuộc không kích làm hư hại đường băng và cơ sở hạ tầng quân sự nhưng không gây thương vong. Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết, Israel đã nhiều lần cảnh báo Damascus rằng việc cho phép lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ hoạt động từ một căn cứ không quân ở miền Bắc Syria sẽ đe dọa an ninh Israel. Trên mạng xã hội X, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cáo buộc Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đang “kéo Thổ Nhĩ Kỳ vào những cuộc phiêu lưu nguy hiểm ở Syria”.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria bác bỏ các cáo buộc của Israel, khẳng định Abu al-Duhur được khôi phục nhằm phục vụ các hoạt động trong tương lai của Không quân Syria, chứ không phải để trở thành căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaibani khẳng định không có kế hoạch thiết lập căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ tại đây, cũng không có kế hoạch duy trì sự hiện diện quân sự thường trực của Thổ Nhĩ Kỳ hoặc triển khai binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ tại địa điểm này. Ankara cho rằng các cáo buộc của Israel là vô căn cứ và được sử dụng để biện minh cho các cuộc không kích nhằm vào lãnh thổ Syria. Trong một tuyên bố, Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ nhấn mạnh: “Việc Israel chấm dứt những cuộc tấn công liều lĩnh như vậy và tuân thủ luật pháp quốc tế là điều thiết yếu đối với hòa bình và ổn định của Syria cũng như toàn khu vực”.

Căn cứ không quân Abu al-Duhur tại tỉnh Idlib (Syria). Ảnh: Reuters

Abu al-Duhur được coi là căn cứ không quân lớn thứ hai ở miền Bắc Syria, sau căn cứ không quân Taftanaz. Nằm tại khu vực giao nhau của các tỉnh Idlib, Aleppo và Hama, căn cứ này có vị trí chiến lược quan trọng, tạo điều kiện kết nối hậu cần với nhiều khu vực ở miền Bắc Syria và được xem là cửa ngõ tiềm năng dẫn vào sa mạc Syria. Sau khi chính quyền cựu Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12-2024, căn cứ Abu al-Duhur phần lớn không được sử dụng. Tuy nhiên, khi chính quyền mới ở Syria thúc đẩy khôi phục năng lực quân sự, Abu al-Duhur đang trở lại như một điểm đáng chú ý trong tính toán an ninh của các bên liên quan.

Kể từ khi chính quyền Bashar al-Assad sụp đổ, Ankara đã nổi lên là một trong những đối tác an ninh chủ chốt của Damascus. Tháng 8-2025, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria ký thỏa thuận hợp tác quân sự, bao gồm huấn luyện, tham vấn quốc phòng, hậu cần và hỗ trợ trang thiết bị. Kể từ đó, quân nhân Syria được huấn luyện tại các cơ sở của Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi các học viên sĩ quan Syria theo học tại các học viện quân sự của nước này. Việc khôi phục các cơ sở quân sự như Abu al-Duhur nằm trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm tái thiết và nâng cao năng lực của Lực lượng vũ trang Syria.

Đối với Israel, những lo ngại về ảnh hưởng của Iran dưới thời cựu Tổng thống Bashar al-Assad nay đang dần được thay thế bằng mối quan ngại về vai trò ngày càng gia tăng của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria. Việc một phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ gần đây kiểm tra công tác khôi phục tại Abu al-Duhur càng làm gia tăng lo ngại rằng căn cứ này có thể trở thành một mắt xích trong hợp tác quốc phòng Syria - Thổ Nhĩ Kỳ. Từ góc nhìn của Israel, sự tham gia của Ankara vào quá trình khôi phục các căn cứ không quân Syria, cũng như khả năng triển khai nhân sự hoặc khí tài quân sự Thổ Nhĩ Kỳ trong tương lai, có thể thu hẹp không gian hoạt động của Israel tại Syria và làm thay đổi cán cân quân sự khu vực. Đặc biệt, nếu các cơ sở này có khả năng tiếp nhận phương tiện trinh sát, hệ thống phòng không hoặc máy bay chiến đấu, ưu thế hoạt động trên không mà Israel duy trì tại Syria sẽ đứng trước những thách thức mới.

Cuộc tấn công nhằm vào Abu al-Duhur cho thấy những khác biệt ngày càng rõ nét trong tính toán an ninh của Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đối với cấu trúc an ninh tương lai của Syria thời hậu Bashar al-Assad. Vụ việc đồng thời làm nổi bật thách thức ngoại giao ngày càng lớn đối với Washington trong việc ngăn nguy cơ đối đầu quân sự trực tiếp giữa hai đối tác khu vực, đồng thời hỗ trợ tiến trình ổn định tại Syria. Ông Tom Barrack, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ kiêm Đặc phái viên Mỹ về Syria, mô tả cuộc không kích của Israel là một “sự leo thang không cần thiết”, đồng thời nhấn mạnh vai trò của đối thoại trong việc duy trì ổn định khu vực. Ông Barrack cho biết, Washington đang xây dựng một cơ chế giảm xung đột giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra các cuộc đối đầu quân sự ngoài ý muốn. Theo ông, ưu tiên trước mắt là hạ nhiệt căng thẳng và ngăn những hiểu lầm có thể dẫn tới xung đột trực tiếp.

Đòn không kích dồn dập nhằm vào căn cứ không quân Abu al-Duhur cho thấy quá trình tái thiết Syria sau nhiều năm nội chiến đang diễn ra trong một môi trường an ninh ngày càng phức tạp, nơi lợi ích và tính toán của các bên đan xen, tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến các hành động đáp trả lẫn nhau. Trong bối cảnh đó, duy trì các kênh liên lạc và thiết lập cơ chế giảm xung đột sẽ là yếu tố then chốt để hạn chế tính toán sai lầm, ngăn căng thẳng tại Syria lan rộng thành một cuộc khủng hoảng khu vực.