QĐND - Trong khi Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma ký sắc lệnh hành chính theo đó có thể bắt đầu miễn áp dụng một số biện pháp trừng phạt đối với I-ran, Liên minh châu Âu (EU) cũng thông qua khuôn khổ pháp lý cho việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt Tê-hê-ran. Đây được coi là những động thái mang tính cột mốc trong quan hệ giữa I-ran với Mỹ và EU.

AFP dẫn lời Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Giôn Cơ-bi (John Kirby) cho biết ngày 18-10, Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma đã ký sắc lệnh chỉ thị cho Ngoại trưởng Giôn Ke-ri (John Kerry) và Bộ Tài chính Mỹ chuẩn bị tiến hành việc miễn áp dụng một số biện pháp trừng phạt đối với I-ran. "Hôm nay đánh dấu một cột mốc quan trọng nhằm ngăn cản I-ran có được vũ khí hạt nhân và đảm bảo chương trình hạt nhân của nước này phát triển theo hướng hòa bình", tuyên bố của Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma nêu rõ.

Ông Giôn Cơ-bi nhấn mạnh đây là một bước đi trong cái gọi là “ngày chấp thuận” mà nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) đã cam kết trong thỏa thuận ngày 14-7 vừa qua nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Tê-hê-ran. “Ngày chấp thuận” được quy định là 90 ngày sau khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc phê chuẩn thỏa thuận, tất cả các nước tham gia thỏa thuận sẽ đồng loạt có bước đi này. Trong khi đó, "ngày thi hành" được quy định là khi Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA)  xác nhận I-ran đã tuân thủ các điều khoản trao đổi trong thỏa thuận về chương trình hạt nhân của nước này.

Các đoàn đàm phán hạt nhân của Mỹ, EU và I-ran trong một cuộc gặp vào tháng 3-2015. Ảnh: time.com

Mặc dù vậy, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, việc miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt là một bước đi mang tính thủ tục, trên cơ sở lộ trình của thỏa thuận, chứ không phải do các hành động của I-ran. Bởi vậy, các biện pháp trừng phạt nhằm vào I-ran chỉ có hiệu lực khi IAEA chứng thực rằng I-ran đã tuân thủ đầy đủ các cam kết hạn chế chương trình hạt nhân, trong đó có việc cắt giảm lượng u-ra-ni đã được làm giàu, tháo dỡ 2/3 các thanh nhiên liệu hạt nhân và ngừng xây dựng các cơ sở hạt nhân mới.

Ngoài ra, theo lời một số quan chức Nhà Trắng và các nhà ngoại giao châu Âu, việc miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt chỉ có hiệu lực sau 4 đến 6 tháng kể từ “ngày chấp thuận”. Như vậy, chỉ thị mà ông Ba-rắc Ô-ba-ma vừa đưa ra chỉ mang tính chất thông báo trước cho các doanh nghiệp về bước đi cụ thể đầu tiên trong thỏa thuận.

Cũng trong ngày 18-10, ngày bắt đầu thực hiện thỏa thuận hạt nhân I-ran, EU đã thông qua khuôn khổ pháp lý cho việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt I-ran. Tuy nhiên, bà Phê-đơ-ri-ca Mô-ghe-ri-ni (Federica Mogherini), Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU, cho biết quyết định này sẽ chỉ có hiệu lực sau khi Tê-hê-ran thực thi các cam kết trong thỏa thuận hạt nhân lịch sử đạt được hồi tháng 7 vừa qua. Theo bà Phê-đơ-ri-ca Mô-ghe-ri-ni, đây là một cột mốc quan trọng nữa đưa các bên liên quan đến gần hơn tới việc bắt đầu thực thi thỏa thuận này: “Đây là bước ngoặt quan trọng khác đưa chúng ta đến gần hơn với việc thực hiện thỏa thuận hạt nhân được ký hồi tháng 7-2015 và chúng tôi cam kết thực hiện đầy đủ thỏa thuận này”, bà Phê-đơ-ri-ca Mô-ghe-ri-ni nói.

Về phần mình, I-ran dường như cũng đã sẵn sàng cho việc vô hiệu hóa một phần cơ sở hạt nhân của nước này theo như thỏa thuận. Phát biểu trên truyền hình quốc gia, ông A-li Ác-ba Xa-lơ-hi (Ali Akbar Salehi), người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử I-ran, cho biết ông đang đợi chỉ thị của Tổng thống Hát-xan Rô-ha-ni (Hassan Rouhani) để tháo gỡ hàng nghìn máy ly tâm tại hai cơ sở hạt nhân Natanz và Fordo. 

Theo một số nguồn tin ngoại giao phương Tây, các lệnh cấm vận của Mỹ và EU đối với I-ran dự kiến sẽ được xóa bỏ vào cuối năm nay hoặc chậm nhất là đầu năm 2016 khi IAEA xác nhận Tê-hê-ran thực hiện đúng cam kết của mình.

ANH VŨ