QĐND - Giữa lúc bê bối nghe lén của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) cùng các đối tác quốc tế ở giai đoạn nóng bỏng nhất khi liên tiếp các bí mật về chương trình này bị “kẻ lộ mật” Ét-uốt Xnâu-đân tiết lộ, báo chí Mỹ đã bị chê trách là “kém tự do ngôn luận” và thiên vị Chính phủ Mỹ khi đưa tin về chương trình do thám trên khắp thế giới của NSA.

Nhà báo Glen Grin-oan. Ảnh: Telegrahp

 

Thiên vị

Đó là kết luận của một báo cáo nghiên cứu được công bố trên Tạp chí “Nghiên cứu báo chí Columbia” của Mỹ cách đây ít lâu. Cách đưa tin của báo chí được cho là có tác động rất lớn tới cách nhìn nhận của công chúng Mỹ về chương trình nghe lén chấn động của Chính phủ Mỹ.

Chính vì thế, tạp chí này đã nghiên cứu và phân tích việc đưa tin về vụ việc của các tờ báo hàng đầu của Mỹ để xem liệu họ có tôn trọng tính khách quan hay không và đã tác động tới dư luận trong nước ra sao. Nghiên cứu được tiến hành trong vòng 4 tuần liền giữa lúc các tin tức về “kẻ lộ mật” làm chính quyền Mỹ “điên đầu” tràn ngập trên truyền thông Mỹ và thế giới. Sau khi khảo sát 4 tờ báo có lượng phát hành lớn nhất nước Mỹ là Thời báo Niu Y-oóc, Nước Mỹ ngày nay, Thời báo Lốt An-giơ-lét và Bưu điện Oa-sinh-tơn, các nhà nghiên cứu uy tín của tạp chí kết luận, các tờ báo này đều thiên về ủng hộ và bênh vực hành động do thám của các cơ quan tình báo Mỹ.

Áp dụng biện pháp phân tích tần suất sử dụng các từ ngữ, các nhà nghiên cứu phát hiện ra những từ ngữ như “an ninh” và “khủng bố” để bênh vực chương trình do thám, xuất hiện nhiều hơn hẳn là những từ như “riêng tư” hay “tự do” để phản đối việc làm này. Sự thực là, trong các phát ngôn để biện hộ cho chương trình do thám của NSA, các giới chức Mỹ thường vin vào cái cớ nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và chống khủng bố. Mới đây, tướng Kết A-lếch-xan-đơ (Keith Alexander), Giám đốc Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) còn lớn tiếng rằng: “Điều quan trọng là chúng ta biết tự bảo vệ và hứng chịu búa rìu còn hơn là từ bỏ một chương trình mà có thể khiến cho đất nước chúng ta bị tấn công”.

Trong số 4 tờ báo trên, tờ Nước Mỹ ngày nay dẫn đầu về mức độ sử dụng các từ ngữ có tính bênh vực chương trình do thám với 36%. Tiếp sau là Thời báo Lốt An-giơ-lét (24%), Thời báo Niu Y-oóc (14,1%) và Bưu điện Oa-sinh-tơn (11,1%).

Tuy nhiên, theo Tạp chí Nghiên cứu báo chí Columbia, những tờ báo thiên vị và ủng hộ chương trình do thám nhìn chung đều không công khai xu hướng tuyên truyền này của mình. Tạp chí này cho biết, giọng điệu trên tờ Thời báo Niu Y-oóc là trung tính khi đưa tin về chương trình do thám, nhưng kèm theo đó là nhận định “che giấu sự thiên vị thì vẫn là thiên vị vì nó thậm chí còn hiệu quả hơn cả công khai thiên vị bởi độc giả có thể không biết được sự thật”. Theo tạp chí này, dường như một bài báo trung lập có thể để lại ấn tượng ủng hộ chương trình do thám đối với độc giả khi nó đề cập quá nhiều tới vấn đề chống khủng bố hay an ninh quốc gia. Những thuật ngữ này góp phần định hình vấn đề trên như một thiện chí yêu nước nhằm bảo vệ nước Mỹ.

Một cuộc thăm dò dư luận của Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề dư luận NORC và hãng tin AP cho biết, 54% số người Mỹ được hỏi bày tỏ không đồng tình với hành động theo dõi internet và 71% phản đối hành động kiểm soát điện thoại ở Mỹ trong chương trình do thám của NSA.  Theo Tạp chí Nghiên cứu báo chí Columbia, sự phản đối của dư luận Mỹ đối với chương trình do thám của chính phủ có thể còn lớn hơn nếu báo chí đưa tin trung tính và không thiên lệch về vụ việc. Điều này cho thấy sự xung đột giữa báo chí Mỹ với thái độ của người dân mà các cuộc thăm dò dư luận cho thấy họ hoài nghi nhiều hơn về chương trình của NSA.

Không thể “chọn mặt gửi vàng”

Cần phải nhớ rằng, báo chí Mỹ không phải là nơi được “kẻ lộ mật” tin tưởng để trao những tài liệu mật về chương trình do thám. Người duy nhất được “kẻ lộ mật” Ét-uốt Xnâu-đân tin tưởng cung cấp các tài liệu này không phải là một phóng viên Mỹ mà là một nhà báo của tờ Người bảo vệ (Anh)-anh  Glen Grin-oan (Glenn Greenwald). Đáng lẽ, phóng viên Ba-tơn Ghen-man (Barton Gellman) của tờ Bưu điện Oa-sinh-tơn mới là người đầu tiên được Ét-uốt Xnâu-đân “chọn mặt gửi vàng”, nhưng vì phóng viên này lưỡng lự trước điều kiện về đăng tải các tài liệu mật mà Ét-uốt Xnâu-đân đưa ra nên đã bị loại khỏi cuộc chơi. Những điều kiện mà “kẻ lộ mật” đưa ra bao gồm phải đăng tải đầy đủ 42 trang tài liệu của chương trình do thám và chỉ đăng sau 72 tiếng đồng hồ khi Ét-uốt Xnâu-đân đã rời khỏi nước Mỹ. Những điều kiện này quả là khó đáp ứng với phóng viên Ba-tơn Ghen-man và cả tờ Bưu điện Oa-sinh-tơn bởi rõ ràng đó là nhưng thông tin mà các nhà cầm quyền Mỹ sẽ phải tìm cách bưng bít.

Theo các nguồn tin, nhằm ngăn chặn việc những thông tin liên quan đến chương trình do thám tiếp tục bị tiết lộ, Mỹ đã tiến hành một loạt kế hoạch đe dọa đối với với các nhà báo đang có liên hệ với Ét-uốt Xnâu-đân nhằm gây áp lực buộc họ bỏ cuộc và ngừng tiết lộ thêm thông tin. Chính nhà báo Glen Grin-oan cho biết nhà riêng của anh đã bị các nhân viên tình báo xâm nhập, anh và người thân trong gia đình được các nhân viên tình báo Mỹ và một số nước “chăm sóc” đặc biệt.

Cách đây vài tuần, Ủy ban Bảo vệ nhà báo Mỹ đã ra báo cáo do Giáo sư Lê-ô-nát Đao-ni thuộc Đại học Arizona, cựu Tổng biên tập tờ Bưu điện Oa-sinh-tơn soạn thảo đã phơi bày những việc làm nhằm tăng cường kiểm soát thông tin của Chính phủ Mỹ những năm gần đây. Trong đó, biên tập viên tờ Thời báo Niu Y-oóc Ma-ga-rét Xu-li-van (Margaret Sullivan) cho rằng: “Hóa ra chính quyền (Mỹ) đã tiến hành các cuộc tấn công bí mật và chưa từng có tiền lệ đối với tự do báo chí”.

Xem ra những việc này khiến người ta không khỏi băn khoăn về cái gọi là “tự do báo chí” nơi được mệnh danh “xứ sở của tự do” như nước Mỹ.

MỸ HẠNH