QĐND - Sáng 5-6, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2014, điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh khóa XIII và năm 2013. Nhiều đại biểu đã chỉ ra các điểm yếu cố hữu của công tác lập pháp và kiến nghị nhiều giải pháp hiệu quả.

Từ “những giai điệu không vui”

Trăn trở về câu chuyện lập pháp, đại biểu Lê Thanh Vân (đoàn Hải Phòng) dẫn câu chuyện gần 100 năm trước. Trong yêu sách 8 điểm gửi Hội nghị Vec-xây, Bác Hồ viết: "Thay đổi chế độ ban hành sắc lệnh bằng các đạo luật". Tư tưởng của Bác là quản lý đất nước phải quản lý bằng luật chứ không bằng nghị định, sắc lệnh, thông tư. Sau 68 năm, chúng ta giành được chính quyền mà vẫn chưa hiện thực hoá được tư tưởng này thì quả là một điều đáng suy nghĩ.

Đại biểu Trần Thị Dung (đoàn Điện Biên) tỏ ra không hài lòng khi nói về một “vấn đề không mới” - chất lượng các dự án luật. Đã có những cuộc họp mà khi Thường trực Ủy ban Pháp luật đến dự thì hồ sơ dự án luật mới gửi đến, đại diện cơ quan này “làm sao mà phát biểu” trong khi theo quy định, hồ sơ cần gửi đến trước 30 ngày.

Đại biểu Nguyễn Sĩ Cương (đoàn Ninh Thuận) nhắc đến Luật Tiếp công dân thẩm tra quá chậm và nói như đại biểu này thì “Quốc hội luôn bị đẩy vào tình trạng bị động và một số ủy ban phải… đeo bám cơ quan soạn thảo để thúc giục”.

Cụ thể hơn, đại biểu Nguyễn Anh Sơn (đoàn Nam Định) liệt kê những “nhược điểm cố hữu” của công tác xây dựng luật đã tồn tại qua nhiều khóa Quốc hội như: Chuẩn bị soạn thảo các dự án luật chậm, không đồng bộ, điều chỉnh chương trình quá lớn, chậm gửi tài liệu cho các đại biểu Quốc hội nghiên cứu…Việc này được UBTVQH nhắc nhiều lần trở thành “những giai điệu không vui”.

Đến “mắt xích” và giải pháp

Từ thực trạng ấy, đại biểu Nguyễn Thái Học (đoàn Phú Yên) kiến nghị UBTVQH cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong công tác xây dựng luật và quyết liệt hơn nữa trong quá trình tổ chức thực hiện. Còn đại biểu Lê Nam (đoàn Thanh Hoá) thì gọi đây là “luật treo”, cần phải có cơ chế kiên quyết khắc phục có hiệu quả ngay vấn đề này. Đại biểu Nam đặt câu hỏi: “Việc ban hành luật mà không cần nghị định và thông tư, tôi thấy thế giới người ta làm được mà chúng ta lại không làm được”.

Đại biểu Nam cho rằng, nếu chưa giải quyết được vấn đề này thì Quốc hội hiện nay mới chỉ là “cơ quan ban hành, cơ quan thông qua luật”. Do đó, cần phải có giải pháp cho Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội có đủ sức, đủ khả năng để thực hiện nhiệm vụ của mình cả về con người, cơ chế, chuyên gia và hành lang pháp lý.

Đại biểu Nguyễn Anh Sơn đánh giá cao giải pháp vừa qua UBTVQH quyết định hỗ trợ kinh phí cho đại biểu Quốc hội thuê chuyên gia nghiên cứu, tư vấn trong công tác xây dựng luật. Đây là chủ trương rất hay song cần được cụ thể hoá hơn. Các đại biểu đoàn Nam Định đề nghị ngay trong các dự án luật cần ghi vào điều khoản thi hành một nội dung quy định rõ thời gian sau khi Quốc hội thông qua luật bao lâu thì Chính phủ và các cơ quan liên quan phải chuẩn bị xong văn bản hướng dẫn. “Luật hóa” như thế thì luật mới nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Ở các nước trên thế giới, nghị sĩ Quốc hội có thể đề xuất và trực tiếp tham gia xây dựng luật rất hiệu quả. Đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (đoàn Hà Nội) cho rằng, rất nhiều vấn đề xã hội đang cần luật và nếu chúng ta chỉ trông chờ vào một số cơ quan thì rất khó, trong khi các đại biểu Quốc hội đã có cơ chế để xây dựng luật, nhưng vẫn bế tắc, không thể trình ra được, cần tháo gỡ được những vướng mắc này.

Là “người trong cuộc”, Đại biểu Nguyễn Sỹ Cương chỉ ra một thực tế bất cập trong xây dựng luật: Dự án luật được giao cho một bộ, bộ giao cho một cục, vụ, tổng soạn thảo, do một thứ trưởng phụ trách. Đơn vị đó lại giao cho một vụ phó hay một cục phó chịu trách nhiệm chính. Mà họ lại đi họp, công tác liên miên nên các cuộc họp ban soạn thảo hầu như không đủ thành viên. Chậm là đương nhiên. Tuy nhiên theo đại biểu Cương, căn bệnh “mãn tính” này “hoàn toàn có thể chữa khỏi”. Vấn đề đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ.

Đại biểu Lê Thanh Vân đề xuất 5 giải pháp. Trong đó, để tránh dàn trải, sau khi Hiến pháp được thông qua, cần xúc tiến chiến lược lập pháp tương xứng 20 năm trở lên gắn với quá trình xây dựng dự thảo nghị quyết của mỗi kỳ đại hội Đảng. Sau khi thông qua nghị quyết đại hội Đảng có ngay chương trình xây dựng luật, pháp lệnh cho mỗi nhiệm kỳ. Mặt khác, phải có Quốc hội chuyên nghiệp và chuyên trách, nên có một Hội đồng lập pháp của Quốc hội chuyên trách xây dựng luật hoặc trao quyền cho UBTVQH nhiều hơn trong xây dựng pháp luật. Đại biểu này cũng đề nghị nên đổi mới trong xác định thành phần ban soạn thảo các dự án luật, bảo đảm “5 đại diện”: Đại diện cơ quan của Đảng, đại diện Chính phủ, đại diện các bộ ngành, đại diện các nhà khoa học, đại diện đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp của các đạo luật.

NGUYÊN MINH