QĐND - Theo nhận định ngày 5-12 của Bộ phận dự báo, phân tích và tư vấn rủi ro (EIU) thuộc Tập đoàn The Economist (Anh), giá dầu thô trên thị trường thế giới sẽ tiếp tục giảm trong vòng hai năm tới. Việc giá dầu giảm thấp nhất trong gần 5 năm qua đã khiến không ít “kẻ khóc và người cười”.

Khi cung vượt cầu

Giá dầu thô trên thị trường thế giới đã giảm tới 35% chỉ trong vòng 6 tháng qua, một sự sụt giảm khá sâu và gây ngạc nhiên sau khoảng thời gian kéo dài hơn 4 năm giá nhiên liệu hóa thạch này luôn ở mức xấp xỉ 100 USD/thùng.

Khai thác dầu mỏ ở I-rắc. Ảnh: AP

Theo các nhà phân tích, giá dầu giảm mạnh do căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông, vốn được coi như “rốn dầu” của thế giới, đã dịu bớt kể từ tháng 9 vừa qua. Các nước như Li-bi, I-rắc... đã bắt đầu quay trở lại với việc bơm dầu. Nguồn cung tăng đáng kể, nhưng nhu cầu về dầu chững lại do kinh tế toàn cầu trì trệ chính là nguyên nhân khiến dầu liên tục trượt giá từ mức đỉnh 115 USD/thùng trong tháng 6-2014 xuống còn dưới 70 USD/thùng trong tháng 12-2014. Theo báo cáo của Ngân hàng Citibank, trên thị trường “vàng đen” hiện nay cung đã vượt cầu khoảng 700.000 thùng/ngày.

Trong khi đó, theo EIU, nguyên nhân của tình trạng giá “vàng đen” giảm mạnh là do sản lượng khai thác ở Mỹ tăng, sự cạnh tranh gay gắt từ lĩnh vực khí tự nhiên, tốc độ tăng trưởng yếu của các thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và nỗ lực nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng tại một số nền kinh tế mới nổi. Tất cả những yếu tố này đang tác động đáng kể đến xu hướng giảm giá dầu, mặc dù Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đang tìm cách ngăn chặn.

Mất “phao cứu sinh” đe dọa nhiều nước

Giá dầu lao dốc gây tác động nghiêm trọng tới các nước sản xuất dầu mỏ phụ thuộc vào nguồn thu xuất khẩu dầu thô và sử dụng nguồn thu này như một chiếc “phao cứu sinh” cho ngân sách quốc gia.

Trung Đông và Bắc Phi là hai khu vực có nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ nhất trên thế giới. Khu vực này chiếm gần 1/3 lượng dầu thô trung chuyển và lượng khí đốt hóa lỏng xuất khẩu của toàn thế giới. Do đó, sự sụt giảm liên tục của giá dầu có thể đe dọa sự ổn định kinh tế của khu vực.

Vê-nê-xu-ê-la cũng là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của sự sụt giảm giá dầu. Nền tài chính công của nước này đang thiếu ổn định và giá dầu tiếp tục ở mức thấp sẽ làm giảm khả năng của Ca-ra-cát trong việc chi trả ngân sách công đang ở mức rất cao. Tình hình càng thêm căng thẳng, khi quốc gia Nam Mỹ này phải đối phó với các vấn đề kinh tế khác như tỷ lệ lạm phát cao, tình trạng thiếu lương thực và hàng hóa ngày càng nghiêm trọng, trong khi dự trữ ngân sách ngày một suy giảm.

Đối với Nga, bất kỳ biến động nào của giá dầu thế giới đều có tác động mạnh tới xứ sở Bạch dương, bởi doanh thu từ xuất khẩu năng lượng đóng góp tới một nửa ngân sách của Chính phủ và 1/4 GDP của nước này. Do đó, giá dầu lửa càng giảm thì nguồn thu nhập này của Nga càng hạn hẹp và gây cho Nga càng thêm nhiều khó khăn, phức tạp về tài chính và ngân sách. Thêm vào đó, Nga đang bị Mỹ và EU cùng với một vài đồng minh khác trừng phạt về kinh tế, tài chính và thương mại nên tác động tiêu cực từ việc giá dầu giảm lại càng đè nặng lên nền kinh tế nước này.

Tương tự Nga, I-ran cũng cần giá dầu ở mức thấp nhất là 100 USD/thùng để cân bằng ngân sách quốc gia. Nếu giá dầu tiếp tục giảm, I-ran sẽ phải sử dụng nguồn thu khác để bù đắp thâm hụt ngân sách, ví dụ như cắt giảm trợ cấp giá dầu trong nước song điều này tiềm ẩn rủi ro làm tăng nguy cơ bất ổn chính trị tại đây.

“Ngư ông đắc lợi”

Nếu các nước xuất khẩu dầu mỏ bị mất trắng nhiều tỷ USD từ sự giảm giá dầu lần này, thì các nước tiêu thụ và nhập khẩu dầu mỏ với khối lượng dầu mỏ lớn như Mỹ, các nước châu Âu, một số nước châu Á và khu vực Trung Đông-Bắc Phi lại được lợi. Đối với Mỹ, giá dầu thế giới tương đối ổn định trong 4 năm qua ở mức trung bình 96 USD/thùng, mang lại lợi nhuận lớn cho các công ty dầu khí và các nhà đầu tư nước này. Giá dầu thấp, nhìn chung, có lợi cho nền kinh tế Mỹ, nhưng lại gây tổn hại cho các nhà sản xuất dầu. Giá dầu giảm khoảng 20 USD/thùng cũng đồng nghĩa với việc họ để mất 170 triệu USD doanh thu/ngày.

Theo Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), ông Ta-kê-hi-cô Na-ca-ô (Takehiko Nakao), các nền kinh tế châu Á cũng sẽ được hưởng lợi từ việc giá dầu thế giới “trượt dốc” thời gian gần đây do nhiều nước trong khu vực đang phải nhập khẩu nhiều dầu hơn xuất khẩu.

Trong một báo cáo gần đây, IMF cho rằng việc giá dầu mỏ rơi xuống mức thấp nhất trong gần 5 năm qua sẽ tạo đà tăng trưởng cho nền kinh tế thế giới. IMF dự báo kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng 3,3% trong năm nay và 3,8% vào năm tới. Song, IMF cũng lưu ý rằng diễn biến mới trên sẽ là "con dao hai lưỡi" gây tổn thương cho các quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ.

BÌNH NGUYÊN