Đầu đã xuôi, đuôi có lọt?

QĐND - Những ngân hàng đầu tiên thực hiện tái cơ cấu theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba của Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đều đã đạt được kết quả bước đầu khá khả quan. Cổ phiếu ngân hàng trên thị trường chứng khoán đều thanh khoản tốt và tăng điểm. Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đang được triển khai tích cực và “đầu đã xuôi”. Tuy nhiên để “đuôi lọt” thì còn rất nhiều việc phải làm…

Tín hiệu khả quan từ việc tái cơ cấu

Quyết định vào cuối năm 2011 cho phép 3 ngân hàng thương mại cổ phần Đệ Nhất, Việt Nam Tín Nghĩa và Sài Gòn hợp nhất với sự tham gia của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) thành Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn (SCB) được coi là “phát súng đầu tiên” của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) “phát lệnh” quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại. Trước khi hợp nhất, cả 3 ngân hàng thương mại đều có những hạn chế nhất định trên thị trường.

Thực hiện lộ trình tái cơ cấu, VietinBank đã ký kết hợp đồng tư vấn xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng với Công ty tư vấn Ernst & Young của Xin-ga-po. Ảnh: Phi Nga.

Sau khi hợp nhất, SCB đã cơ cấu lại và trở thành một trong 5 ngân hàng thương mại lớn nhất tại Việt Nam, với vốn tự có đạt 10.584 tỷ đồng, tổng tài sản đã đạt gần 150.000 tỷ đồng, 230 điểm giao dịch và hơn 4000 nhân viên. Tính đến cuối tháng 2-2012, sau hai tháng đi vào hoạt động, tổng vốn huy động thị trường 1 của SCB đạt 79.818 tỷ đồng; dư nợ cho vay đạt 68.768 tỷ đồng và lợi nhuận là 154 tỷ đồng.

“Hiện tại, SCB đang từng bước giải quyết một số tồn đọng trước đây của 3 ngân hàng tham gia hợp nhất, đồng thời cơ cấu lại toàn bộ mô hình tổ chức, bộ máy nhân sự, mạng lưới giao dịch”, ông Uông Văn Ngọc Ẩn, Tổng giám đốc SCB hợp nhất nói.

Sự thành công bước đầu của SCB là tín hiệu đáng mừng cho quá trình cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam.

Các ngân hàng lớn đều vào cuộc

Không chỉ các ngân hàng nhỏ, ngân hàng yếu tham gia tái cơ cấu bằng hình thức sáp nhập, các ngân hàng lớn của Việt Nam đều đã tích cực điều chỉnh chiến lược kinh doanh, tự cơ cấu lại mô hình tổ chức và tái cấu trúc hoạt động.

Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (VietinBank) hiện đang là một trong những ngân hàng lớn nhất Việt Nam, riêng chỉ tiêu tổng tài sản đứng thứ 2 toàn ngành. Cổ phiếu của VietinBank đang được coi là một trong những cổ phiếu hấp dẫn nhất trên thị trường chứng khoán. Theo Tiến sĩ Phạm Huy Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị VietinBank, nhiệm vụ trọng tâm quan trọng nhất của ngân hàng này năm 2012 là tập trung thực hiện tái cấu trúc toàn diện theo hướng hiện đại hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh. Mục tiêu của quá trình tái cấu trúc toàn diện VietinBank nhằm xây dựng ngân hàng này trở thành một Tập đoàn tài chính ngân hàng lớn mạnh, có sức cạnh tranh cao theo phương châm: “An toàn - Hiệu quả - Hiện đại - Tăng trưởng bền vững”.

Thực hiện lộ trình tái cơ cấu, mới đây, VietinBank đã ký kết hợp đồng tư vấn xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng cơ bản theo chuẩn Basel II với Công ty tư vấn Ernst & Young của Xin-ga-po. Việc này sẽ giúp VietinBank tăng cường hiệu quả công tác quản lý danh mục tín dụng trên cơ sở quản lý giới hạn tín dụng, quản lý tài sản, hỗ trợ theo dõi và kiểm soát chất lượng tín dụng thông qua các tiêu chí, dấu hiệu cảnh báo sớm đối với những trường hợp suy giảm chất lượng tín dụng.

Hoạt động nghiệp vụ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội. Ảnh: Phương Thảo.

Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội (MB) vừa được Ngân hàng Nhà nước thông báo xếp hạng là một trong 4 ngân hàng thuộc nhóm 1 (nhóm ngân hàng tốt nhất) và được phép tăng trưởng tín dụng 17% (mức cao nhất) trong năm 2012. Theo Tổng giám đốc MB Lê Công, nhiệm vụ trọng tâm của MB trong năm 2012 và giai đoạn từ nay đến năm 2015 của MB là tái cơ cấu hệ thống ngân hàng theo hướng hiện đại, hoạt động an toàn, hiệu quả vững chắc, có khả năng cạnh tranh lớn hơn dựa trên nền tảng công nghệ, quản trị ngân hàng tiên tiến phù hợp thông lệ, chuẩn mực quốc tế.

Thách thức không nhỏ

Tái cấu trúc hệ thống tín dụng là nhu cầu tất yếu của nền kinh tế và đã có những tín hiệu lạc quan, nhưng tiến trình này chắc chắn sẽ gặp không ít lực cản và sẽ nhiều khó khăn thách thức.

Theo Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình, trong hoàn cảnh hiện nay của Việt Nam, yếu tố then chốt quyết định thành công của kế hoạch cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng là sự lựa chọn khôn ngoan các giải pháp triển khai, huy động được sự tham gia của khu vực tư nhân, duy trì được lòng tin của nhân dân, tất nhiên phải bảo đảm vai trò chủ đạo, kiểm soát của Chính phủ trong toàn bộ tiến trình cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng.

Để thực hiện được các mục tiêu, định hướng nói trên, NHNN đã nghiên cứu và đề xuất gói giải pháp đồng bộ cơ cấu lại các tổ chức tín dụng, trong đó khuyến khích việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại ngân hàng theo nguyên tắc tự nguyện, bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền và các quyền, nghĩa vụ kinh tế của các bên có liên quan theo quy định của pháp luật.

Vấn đề đáng lo ngại hiện nay trong quá trình tái cơ cấu hệ thống tín dụng sở hữu chồng chéo giữa các ngân hàng. Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 quy định một cổ đông cá nhân không được sở hữu quá 5% và một tổ chức không quá 15% vốn điều lệ của tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, thực tế những người muốn sở hữu tỷ lệ lớn hơn quy định không khó. Người chủ sở hữu thực sự có thể không cần đứng tên mà vẫn chi phối ngân hàng thông qua một người thứ ba. Việc đầu tư chéo này có thể công khai trên sổ sách nhưng cũng có thể là không. Hệ quả là vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu của toàn hệ thống tăng mạnh nhưng vốn thực góp của một số ngân hàng lại không tăng tương ứng. Khi một tổ chức tín dụng lớn chiếm cổ phần chi phối ngân hàng khác và biến ngân hàng này thành “sân sau” của mình, họ có thể buộc ngân hàng bị chi phối cấp tín dụng cho những dự án rủi ro hoặc cho doanh nghiệp có quan hệ thân thiết. Ngoài ra, không loại trừ trường hợp lãnh đạo của ngân hàng chi phối lạm dụng quyền lực buộc ngân hàng mà mình có thể chi phối cấp tín dụng để phục vụ lợi ích cá nhân…

Trong tiến trình tái cơ cấu, các tổ chức tín dụng sẽ được đánh giá, phân loại 3 nhóm: Lành mạnh, thiếu thanh khoản tạm thời và yếu kém. Trong đó nhóm lành mạnh được tạo điều kiện phát triển về quy mô và năng lực cạnh tranh trong nước, quốc tế. Tuy nhiên, nếu tiêu chí phân loại này không rõ ràng, minh bạch thì rất dễ nảy sinh tiêu cực. Vì thế rất cần một cơ chế giám sát chặt chẽ để bảo đảm kỷ luật thị trường và sự lành mạnh, an toàn của hệ thống các tổ chức tín dụng.

Các giải pháp nói trên nếu thực hiện chặt chẽ và đồng bộ, chắc chắn quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng của chúng ta “đầu đã xuôi, đuôi sẽ lọt”.

Đỗ Phú Thọ