QĐND Online – Đây là nhận định chung của các chuyên gia kinh tế tại hội thảo “Pháp luật về đầu tư công” do Văn phòng Chính phủ tổ chức vào ngày 12-6 tại Hà Nội. Được xây dựng từ năm 2007, Dự luật Đầu tư công được kỳ vọng sẽ góp phần giảm bớt thất thoát, lãng phí trong đầu tư công. Tuy nhiên, việc thiếu một chế tài quản lý nguồn vốn nhà nước trong đầu tư công đã dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán, hiệu quả thấp, lãng phí, thất thoát và khó xác định được chủ thể có liên quan nếu xảy ra sai phạm.

Sự cần thiết phải có Luật đầu tư công

Không phải ngẫu nhiên mà trong các kỳ họp Quốc hội gần đây, mỗi khi đề cập đến vụ Vinashin hay Vinalines, các đại biểu đều nhất trí cho rằng, để không còn trường hợp tương tự như Vinashin, Vinalines nữa, Quốc hội cần sớm ban hành Luật đầu tư công.

Đối với Việt Nam, công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế đã mang lại nhiều thành tựu về tăng trưởng kinh tế. Trong quá trình này, việc huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển của nhà nước (đầu tư công) có một ý nghĩa quan trọng.

Đầu tư công đóng vai trò tạo những nền tảng vật chất kỹ thuật quan trọng cho đất nước, là "cú huých" đối với một số ngành và vùng trọng điểm, đồng thời thúc đẩy thực hiện các chính sách phúc lợi xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng. Song, đầu tư công vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết triệt để, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc quản lý các tập đoàn, tổng công ty nhà nước hiện nay.

Các đại biểu tham gia hội thảo.

 

Theo Tiến sĩ Đặng Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, hiện nay, đầu tư nhà nước chiếm một tỷ trọng khá lớn trong chi tiêu của nhà nước. Theo thống kê từ nhiều năm nay, đầu tư công mua sắm của nhà nước chiếm khoảng 40% chi tiêu của Chính phủ. Đây là những kênh đầu tư cần thiết để tăng cường cơ sở vật chất, tạo lập hạ tầng cơ sở của nền kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nếu quản lý không tốt, kiểm soát thiếu chặt chẽ thì đây lại là một kênh dễ xảy ra lãng phí, thậm chí là kênh trục lợi của không ít tổ chức, cá nhân. Do đó, trong phạm vi quy mô ngân sách nhà nước còn hạn hẹp mà đầu tư công lại chiếm hàng chục, hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm, thì việc lập ra một cơ chế quản lý và thực thi hữu hiệu là vô cùng cần thiết, nhằm hạn chế tối đa thất thoát, lãng phí.

Tuy nhiên, trong thực tế, tình trạng đầu tư, mua sắm sai mục đích, vượt tiêu chuẩn diễn ra khá phổ biến, gây thất thoát ngân sách nhà nước nhiều chục tỷ đồng mỗi năm. Mỗi năm, hệ thống kho bạc nhà nước phải từ chối thanh toán hàng vạn khoản với hàng nghìn tỷ đồng. Kiểm toán nhà nước cũng phát hiện hàng trăm tỷ đồng sử dụng sai mục đích, quá tiêu chuẩn định mức.

Cho đến nay, có nhiều luật, pháp lệnh, quy định được ban hành để điều chỉnh việc đầu tư, mua sắm của nhà nước. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn thiếu rõ ràng trong việc quản lý tài sản quốc gia, tài sản hình thành từ mua sắm và đầu tư bằng tiền của nhà nước, thậm chí không rõ ràng ai quản và quản ai trong đầu tư, mua sắm của nhà nước. Tài sản quốc gia đang được quản lý thiếu tập trung và không ít tài sản đã được khai thác để phục vụ cho lợi ích cá nhân. Trong khi đó, việc xử lý những gian lận trong mua sắm, đầu tư công không nghiêm. Kinh phí chi tiêu, đầu tư thực tế hàng năm thường cao hơn so với dự án đã được duyệt, thậm chí có thời gian tăng tới 70%, hiếm có hoặc chưa có trường hợp nào chi dưới dự toán hoặc hoàn trả kinh phí chưa hoặc không chi được cho nhà nước.

Tại hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cũng cho biết, nhu cầu đầu tư của các Bộ, địa phương là rất lớn so với khả năng cân đối vốn của nhà nước và của nền kinh tế, trong khi chưa có công cụ kiểm soát hiệu quả, khiến nguy cơ nợ công, nợ chính phủ, nợ nước ngoài ngày càng tăng nhanh.

Như vậy, hệ thống pháp luật về đầu tư công được xây dựng một cách thống nhất, minh bạch, khả thi là vô cùng cần thiết để phát huy hiệu quả việc sử dụng vốn nhà nước trong phát triển kinh tế - xã hội; tăng cường vai trò của pháp luật trong quản lý dự án đầu tư, góp phần chống tham nhũng, thất thoát tài sản nhà nước.

Xây dựng luật đầu tư công phù hợp

Một trong những cơ chế được ông Đặng Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam kiến nghị là phải công khai và minh bạch tài chính Nhà nước, công khai các hoạt động chi tiêu, mua sắm của Chính phủ để nhân dân thực hiện quyền giám sát.

Về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung cho rằng, việc sử dụng vốn Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, theo pháp luật hiện hành, đối tượng đầu tư của nhà nước rất dàn trải, chiếm tới khoảng 30% tổng số tín dụng và khoảng 45% tổng giá trị tài sản của khu vực doanh nghiệp nhưng hiệu suất đầu tư quá thấp, trong khi vốn lại được “đổ” vào những ngành không phải lĩnh vực chính đã dẫn tới những Vinashin, Vinalines... vừa qua.

Do đó, Tiến sĩ Cung kiến nghị phải đưa nội dung thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước quy định vào luật và coi đây là một phần nội dung quan trọng của luật. Theo đó, lĩnh vực nào tư nhân làm tốt thì nên để họ phát huy và nhà nước sẽ không cấp vốn đầu tư doanh nghiệp nhà nước trong các ngành có thị trường cạnh tranh, các ngành không phải là công ích...

Theo ông Đặng Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, song song với việc hoàn thiện dự thảo Luật Đầu tư công, nhà nước cần rà soát, đánh giá lại tất cả các dự án đang thực hiện, phân loại dự án theo thứ tự ưu tiên thực hiện, loại bỏ các dự án không còn đáp ứng các tiêu chí đặt ra. Việc rà soát lại các dự án đang thực hiện, rút kinh nghiệm từ những khiếm khuyết trong dự án cũng là cách hiệu quả để điều chỉnh dự luật Đầu tư công gần với thực tế hơn.

Các đại biểu tham dự hội thảo cũng cho rằng, trong thời gian tới cần ban hành luật đầu tư công theo hướng hiện đại và phù hợp thông lệ quốc tế; nghiên cứu các luật đầu tư của một số nước tiên tiến khác để soạn thảo ra luật đầu tư công Việt Nam và sửa đổi các luật liên quan đến đầu tư công như Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, Luật Ngân sách, Luật Đất đai... Có như thế, Luật đầu tư công mới đạt được hiệu quả cao nhất.

Nguyễn Thảo