Mùa này, đất rừng Tân Kỳ xanh thắm tôn thêm vẻ uy nghi của Trường Sơn hùng vĩ. Đại lộ Hồ Chí Minh mở rộng dài, bê tông nhựa láng bóng đã tôn thêm sự khởi sắc cho thị trấn Lạt nói riêng, huyện Tân Kỳ nói chung thêm sức sống thời đổi mới. Các đồng chí lãnh đạo huyện, xã trong những năm chống Mỹ đã dành khá nhiều thời gian nói về cột mốc Km0 đường cơ giới chiến lược giải phóng miền Nam (nay là tuyến đường Hồ Chí Minh) ở ngã ba thị trấn Lạt, trái tim của huyện vùng cao này.

Km0 ở Tân Kỳ ngày ấy...
Ông Chu Văn Tiếp, năm nay đã 74 tuổi, nguyên là phó chủ tịch, kiêm xã đội trưởng xã Kỳ Sơn (thị trấn Lạt bây giờ) nhớ lại: Ngày ấy dọc tuyến lửa Khu 4, Quốc lộ 1 trở thành trọng điểm đánh phá liên hoàn của máy bay Mỹ hòng cắt đứt đường dây tiếp viện của ta cho tiền tuyến. Khi hình thành xong con đường cơ giới, tuyến đường Hồ Chí Minh (xuất phát từ Km0 điểm giao nhau của hai quốc lộ 15A và 15B) đã trở thành huyết mạch vận chuyển nhân tài, vật lực của sự nghiệp giải phóng miền Nam. Tân Kỳ còn là hậu cứ chiến lược của Quân khu 4, nên vùng đất này là điểm đổ bom đạn của không quân Mỹ. Trong những năm đó, mảnh đất nhỏ nhoi này phải hứng chịu hơn 1.200 tấn bom đạn, 187 nhà dân, một kho lương thực, trường học bị phá hủy, làm 75 người dân thiệt mạng, 112 người bị thương và 4 chiếc cầu bị phá sập… Quân và dân thị trấn Lạt kiên gan bám trụ, chiến đấu đến cùng giữ vững huyết mạch giao thông. Lực lượng dân quân thị trấn đã chia thành hai lực lượng: một đơn vị bằng súng 14,5mm và 12,7mm phối hợp với Bộ đội Phòng không đánh trả quyết liệt khi máy bay Mỹ đánh phá trên tuyến đường Hồ Chí Minh qua địa bàn mình. Một đơn vị phối hợp với bộ đội công binh với tinh thần “Xe chưa qua nhà không tiếc” ngày đêm vượt mưa bom, bão đạn của kẻ thù, bảo đảm giao thông thông suốt. Trên đoạn đường Hồ Chí Minh qua địa bàn, hơn 20 dân quân bám trụ làm cọc tiêu sống cho các đoàn xe vận tải vượt tuyến an toàn.

Ông Đoàn Quang Trung, 61 tuổi, nguyên là Trung tá Bộ đội Trường Sơn, nay là Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện Tân Kỳ, kiêm Trưởng ban liên lạc Bộ đội Trường Sơn của huyện tự hào cho chúng tôi biết: “Tôi là một trong số hơn 1000 con em của Tân Kỳ nhập ngũ vào các đơn vị thuộc Binh đoàn Trường Sơn. Mới 17 tuổi, là chiến sĩ của Binh trạm 17, Đoàn 559. Khi tuyến đường đi qua địa bàn huyện bị giặc Mỹ đánh phá ác liệt, cũng như nhiều chiến sĩ khác tôi được biên chế vào đơn vị công binh làm nhiệm vụ tháo gỡ bom mìn trên từng cung đường để bảo đảm an toàn cho đoàn quân ra trận. Cũng chỉ được tập huấn vội vàng cung cách tháo gỡ, bước vào nhiệm vụ với quyết tâm vừa tháo gỡ vừa học, người biết thì chỉ cho người chưa biết. Thế là mỗi lần ra trận cả đơn vị đều hoàn thành nhiệm vụ. Mỗi ngày chứng kiến hàng chục trận đánh phá của giặc Mỹ, từ các khâu theo dõi đếm bom không để sót một trái bom nào chúng thả xuống, đánh dấu từng loại, tổ chức triển khai tháo gỡ hàng nghìn quả bom các loại mang lại sự an toàn tuyệt đối cho cung đường.

...và bây giờ.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Tân Kỳ đã biết khai thác triệt để những lợi thế mà con đường Hồ Chí Minh mang lại và đang khởi sắc từng ngày. Đại lộ Hồ Chí Minh hiện đại thông thoáng tạo dáng cho thị trấn Lạt trở thành một đô thị trong tương lai. Vốn trước đây hai bên con đường dày đặc hố bom, bây giờ đã thay vào hàng chục hộ dân với những nếp nhà kiểu mới mở ra những cửa hiệu như phố xá miền xuôi. Nhớ lắm những năm tháng cả huyện chỉ thu được 20.000 tấn thóc/năm. Bây giờ có đường, chuyển đổi công nghệ, cơ cấu cây trồng, vật nuôi, sản lượng lương thực 60.000 tấn/năm. Ở đây còn có 150 trang trại mang lại hiệu quả cao, thu nhập từ 50 triệu đồng đến 150 triệu đồng/năm. Cùng với hơn 4.200ha mía, cây công nghiệp chủ lực của huyện, còn có hơn 1.300ha cao su tiểu điền đến kỳ thu hoạch mủ, trở thành cây xóa đói giảm nghèo ở các xã Nghĩa Thái, Nghĩa Hoàn, Cừa, Nghĩa Hợp, Nghĩa Hành, Nghĩa Bình… Những vùng đất bạc màu cho năng suất cây lương thực thấp trước đây bây giờ đã khoác lên một màu xanh bạt ngàn của rừng, của hồ tiêu và cây ăn quả. Không những khai thác hiệu quả quỹ đất đưa vào sản xuất, Tân Kỳ còn tập trung đầu tư khai thác lợi thế khoáng sản phục vụ việc sản xuất vật liệu xây dựng. Các vùng khoáng sản đã được huyện quy hoạch cụ thể từng vùng sản xuất công nghiệp. Như trung tâm sản xuất vật liệu xây dựng (đá trắng, gạch ốp lát, bột siêu mịn, gạch ốp tường); sản xuất xi măng chất lượng cao với công suất 8-10 triệu tấn năm. Khu công nghiệp đã đi vào hoạt động hiệu quả từng bước khai thác tối đa nguồn nguyên liệu sẵn có trên địa bàn, thu hút giải quyết việc làm cho gần 3.000 lao động tại chỗ. Mặc dù đang trên đường xóa đói giảm nghèo, nhưng phải khẳng định rằng Tân Kỳ đang có những bước tiến vượt bậc, cuộc sống của nhân dân ngày càng được cải thiện. Nếu như trước đây bình quân thu nhập hằng năm của mỗi người dân Tân Kỳ chỉ 3 triệu đồng/người/năm, thì từ khi khai thác thế mạnh của đường Hồ Chí Minh thu nhập của bà con đã lên gần 7 triệu đồng/người/năm. Từ hai bên trục đường Hồ Chí Minh đi vào trung tâm huyện, những dãy nhà cao tầng khang trang mang dáng dấp kiến trúc hiện đại, độc đáo chuyển từ làng ra phố kéo níu người về. Nhiều nông dân nghèo từ hai bàn tay trắng đã trở thành triệu phú của thời kỳ mới. Như anh Hoàng Trọng Nam xã Nghĩa Bình, bác Hà Văn Thân ở xã Nghĩa Dũng, bác Trần Thanh Tân ở xã Nghĩa Hoàn…

Thượng tá Hoàng Ngọc Trọng, chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự Tân Kỳ cho biết: Đường Hồ Chí Minh không chỉ mang lại hiệu quả phát triển kinh tế-văn hóa, xã hội ở một huyện vùng cao mà còn tạo thế chiến lược cho quân và dân huyện Tân Kỳ xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững mạnh.

Vùng cao này trong công cuộc giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đã được chọn làm điểm xuất phát tuyến đường Hồ Chí Minh lịch sử, ngày nay trong sự nghiệp đổi mới, Đảng bộ, quân và dân Tân Kỳ vững tin đi lên trong chiến lược phát triển, xây dựng quê hương giàu mạnh.

Bài và ảnh: THUẬN THẮNG