QĐND - Bước vào năm 1972, triển khai Nghị quyết của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương và để phối hợp với chiến dịch tiến công ở Trị-Thiên, Bắc Tây Nguyên, Trung ương Cục và Quân ủy Miền quyết định mở chiến dịch tiến công tổng hợp tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Chiến dịch nhằm tiêu diệt một bộ phận quân địch trong các chi khu, tiểu khu, phá vỡ hệ thống đồn bốt, phá thế kìm kẹp của địch, cắt đứt đường số 4, kênh chợ Gạo, vây ép thị xã Mỹ Tho, chia cắt Sài Gòn với miền Tây, kết hợp tác chiến của LLVT ba thứ quân, ba mũi giáp công, phát động quần chúng nổi dậy, mở rộng vùng giải phóng, giành quyền làm chủ, củng cố hành lang, phát triển LLVT và lực lượng chính trị.

Chiến dịch bắt đầu từ ngày 10-6-1972, Trung ương Cục sử dụng chủ lực Miền phối hợp với chủ lực Quân khu 8 và lực lượng địa phương tiến công tiêu diệt chi khu Long Khốt, đột phá tuyến biên giới, thọc sâu phát triển xuống vùng Kiến Tường, mở mảng, mở vùng ở khu vực trọng điểm nam - bắc đường số 4 ở Bà Dừa, mảng 3 Cai Lậy. Trên hướng phối hợp Kiến Phong, Bến Tre quân ta tiến công một số mục tiêu, chặn đánh viện binh, giải phóng một số xã ấp. Sau đó, ta đẩy mạnh hoạt động nghi binh thu hút địch lên tuyến biên giới Cam-pu-chia; tiến công tổng hợp mở mảng, mở vùng mới; tiếp tục phát triển tiến công đánh địch. Trong quá trình chiến dịch, ta sử dụng bộ đội đặc công, biệt động tập kích thị xã Mỹ Tho, chi khu Cai Lậy, căn cứ Đồng Tâm... Sau 3 tháng chiến đấu, ngày 10-9-1972, ta kết thúc chiến dịch.

Bộ đội chủ lực Miền đánh chiếm sân bay An Lộc trong chiến dịch Hè-Thu 1972. Ảnh tư liệu.

Thắng lợi chiến dịch khẳng định sự phát triển cao của nghệ thuật chiến dịch tiến công tổng hợp với quy mô lớn, không gian rộng, thể hiện nghệ thuật lựa chọn cách đánh chiến dịch sáng tạo. Trong chiến dịch, ta quán triệt và thực hiện đúng yêu cầu chiến lược, căn cứ tình hình địch, ta và địa hình chiến trường để lựa chọn chính xác cách đánh của loại hình chiến dịch tiến công tổng hợp. Trong chiến dịch có sự kết hợp chặt chẽ giữa tiến công quân sự và nổi dậy của đông đảo quần chúng nhân dân trên địa bàn rộng lớn, với 5 tỉnh, gồm 31 huyện, 5 thị xã, diện tích khoảng 10.000km2; giữa tiêu diệt địch và giành quyền làm chủ; kết hợp chặt chẽ ba mũi giáp công tại xã, ấp, thực hiện tiến công tổng hợp trên từng khu vực, nhất là khu vực chủ yếu của chiến dịch, từ đó xác định đúng đắn nhiệm vụ của từng mặt trận.

Trên mặt trận quân sự, ta sử dụng bộ đội chủ lực, kết hợp đánh lớn, đánh vừa, đánh nhỏ và đánh thọc sâu, đánh cứ điểm, đánh vận động; phát triển rộng rãi chiến tranh du kích với nhiều hình thức, mở rộng phạm vi tiêu diệt, tiêu hao, bao vây, bức hàng đồn bốt bằng ba mũi giáp công, đánh hậu cứ sở chỉ huy, kho tàng, đồn bốt, đánh cắt giao thông thủy - bộ, bắn máy bay và khống chế các trận địa pháo.

Trên mặt trận chính trị, ta lấy đoàn thể làm nòng cốt, phát động quần chúng nổi dậy và tiến công bằng ba mũi ở cơ sở khắp ba vùng, diệt ác ôn, phá kìm kẹp, giành quyền làm chủ, bao vây bức hàng đồn bốt, phá khu gom, khu dồn để bung dân về quê cũ làm ăn; đấu tranh chính trị trực diện, hỗ trợ cho tiến công quân sự chống phá bình định, chống hành quân càn quét, tố cáo địch, đòi bồi thường thiệt hại... Huy động lực lượng, cơ sở vật chất phục vụ chiến đấu ở xã, ấp chiến đấu, xây dựng vùng nông thôn giải phóng, đưa con em vào xây dựng LLVT, phát triển các đoàn thể cách mạng đáp ứng yêu cầu xây dựng cơ sở trước mắt và lâu dài. Công tác binh vận đã chú trọng giáo dục chính sách cho gia đình binh sĩ ngụy và nhân dân, kêu gọi chồng, con, em về với gia đình làm tan rã hàng ngũ địch, binh biến khởi nghĩa, nội ứng lấy đồn bốt.

Nghệ thuật tổ chức chỉ đạo, chỉ huy kiên quyết, linh hoạt, sáng tạo, sử dụng lực lượng hợp lý trên từng mũi, vào thời điểm then chốt, tạo ra lực và thế bảo đảm cho chiến dịch giành được thắng lợi. Chiến dịch đã sử dụng lực lượng chủ lực của quân khu, của tỉnh; bộ đội địa phương các huyện, dân quân du kích xã, ấp chiến đấu kết hợp với hàng vạn quần chúng đấu tranh trực diện với địch. Trong chiến dịch, ta đã phối hợp chặt chẽ giữa đòn và hướng đánh tiêu diệt chủ lực địch với đòn và hướng đánh phá bình định; chọn đúng hướng mở mảng, giành dân, giành quyền làm chủ, các mục tiêu tiến công tiêu diệt sinh lực địch là các lực lượng nòng cốt của bộ máy kìm kẹp của địch ở địa phương cùng các lực lượng ứng cứu...

Chiến dịch tiến công tổng hợp miền Đông Nam Bộ Hè-Thu 1972 là một loại hình chiến dịch đặc thù của nghệ thuật chiến dịch, chiến tranh nhân dân Việt Nam, nó xuất phát từ vai trò của sức mạnh chính trị tinh thần trong học thuyết quân sự Việt Nam, ta đã phát triển và vận dụng sáng tạo vào giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến, góp phần đưa đến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 giành thắng lợi trọn vẹn. Bài học từ chiến dịch rất cần được chúng ta tiếp tục nghiên cứu và phát triển vào xây dựng nền nghệ thuật quân sự Việt Nam...

* Đại tá Đào Văn Đệ