QĐND - Ngày 21-12-1946, từ mặt trận Hải Phòng, Đại đội 2 (Tiểu đoàn 56, Trung đoàn 42 thuộc Chiến khu 3) được lệnh chi viện cho mặt trận Hải Dương. Nhiệm vụ của đơn vị là tiêu diệt bọn lính Pháp đang chiếm giữ đầu cầu phía đông cầu Phú Lương (nằm trên đường số 5). Chúng có một trung đội mạnh, trang bị tối tân, chốt trong 3 lô cốt: Một ở phía Nam, một ở phía Bắc và một ở trên mặt đường 5.

Lực lượng ta, ngoài Đại đội 2, còn có một tiểu đội Vệ quốc đoàn của Đại đội 12 (Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 44 ) và một trung đội tự vệ của xã Ái Quốc (thành phố Hải Dương hiện nay). Các đơn vị trang bị súng trường Nhật, súng Mút-cơ-tông, súng máy Brao-ninh, đại liên và lựu đạn do ta chế tạo. Phương án tác chiến được thống nhất là tiến công địch theo ba mũi; mỗi mũi do một tiểu đội trưởng chỉ huy. Số còn lại và tự vệ sẽ bổ sung cho từng mũi theo yêu cầu và diễn biến của tình hình. Thời gian tiến công định vào hồi 3 giờ sáng ngày 23-12-1946.

Đúng giờ quy định, cả 3 mũi tiến công đồng loạt nổ súng. Hơn 10 tên địch chết tại chỗ. Số còn lại, bỏ vũ khí chạy trốn, nhưng bị lực lượng tự vệ tóm gọn… Song có một tình huống bất ngờ là do đêm tối, ta tiêu diệt được đồn địch, nhưng chưa hạ lá cờ của Pháp. Sáng ra, địch cho máy bay Hen-cát đến quần thảo khu vực này. Thấy lá cờ vẫn còn, địch ngỡ là đồng bọn vẫn còn. Hai giờ sau, ba chiếc máy bay vận tải Đa-kô-ta đến thả đạn dược, thuốc men, lương thực xuống tiếp tế. 36 chiếc dù đeo hàng nối tiếp rơi vào tay quân ta, nhiều nhất là lựu đạn Anh (hơn 400 quả)…

Đến 7 giờ tối cùng ngày, một tốp xe tăng địch từ Hải Phòng lên, xả súng bắn hú họa hai bên đường, dọc lòng cầu Phú Lương và những nơi chúng nghi có quân ta mai phục. Khi địch tới gần đầu cầu, quân ta mới dùng lựu đạn thu được của địch tiến công. Bị đánh bất ngờ, địch phải tháo chạy. Trận này ta tiêu diệt hai chiếc xe tăng và một số binh lính địch.

LÊ HOÀI THAO