QĐND - Xác định phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm, cứu nạn là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình, những năm qua, Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng đã tăng cường đầu tư, bảo đảm phương tiện, trang thiết bị cho nhiệm vụ này. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, cần phát huy cao nhất sự chủ động của từng địa phương, đơn vị, ngành...; thực hiện hiệu quả phương châm "4 tại chỗ".

Nỗ lực "trên dưới cùng lo" 

Mỗi năm, nước ta chịu ảnh hưởng của hàng chục cơn bão, áp thấp nhiệt đới, gây nhiều thiệt hại về người, tài sản, do vậy việc bảo đảm phương tiện, vật chất ứng phó với các sự cố, thiên tai, tìm kiếm, cứu nạn (TKCN) luôn là nhiệm vụ cấp bách đặt ra. Xác định phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, TKCN là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình, những năm qua, Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng đã đầu tư bảo đảm nhiều phương tiện, trang thiết bị cho công tác này. Tính đến tháng 6-2011, cả 3 khu vực Bắc, Trung, Nam đều có các trang thiết bị hiện đại về TKCN như máy bay trực thăng Mi-171, các phương tiện thủy làm nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn. Lực lượng Hải quân, Biên phòng, Cảnh sát biển được trang bị các loại tàu có công suất lớn, hoạt động được cả trong điều kiện sóng to, gió lớn. Các phân đội TKCN của các quân khu được trang bị kích 200 tấn, máy cắt bê tông, máy soi tìm người mất tích... Lực lượng Công binh cũng được trang bị nhiều phương tiện hiện đại, sẵn sàng xử lý các sự cố, cứu người, khắc phục hậu quả khi có tình huống xảy ra.

Diễn tập cứu nạn trên biển. Ảnh: Huy Toàn

Đại tá Phùng Quang Toàn, Trưởng phòng Phòng, chống thiên tai, Cục Cứu hộ - Cứu nạn, Bộ Tổng tham mưu cho biết:

- 6 tháng đầu năm 2011, Bộ Quốc phòng đã cấp phát trang bị cứu hộ, cứu nạn cho các đơn vị trong toàn quân gồm: 7 bộ vượt sông nhẹ; 20 máy bơm D20, V20; 40 cưa xích, 20 máy cắt bê tông, 10 máy phát điện có hệ thống đèn pha, 15 máy cắt cầm tay, 10 máy hút khói, 21 máy thông tin, 15 phao bè, hơn 9.500 phao cứu sinh... Tính đến nay, mỗi tỉnh có khoảng 30 xuồng các loại, phương tiện thuyền, xuồng công suất nhỏ, áo phao được bố trí rộng khắp đến từng thôn, xóm.

Nhiều địa phương chủ động mua sắm thêm trang bị, phương tiện như xuồng máy, áo phao, máy phát điện; tổ chức diễn tập PCLB-TKCN, phòng chống cháy nổ, cháy rừng, huấn luyện nâng cao kỹ thuật lái xuồng, sử dụng phương tiện thủy nội địa, tìm kiếm cứu nạn đường không, ứng cứu sập đổ công trình cho hàng nghìn cán bộ thuộc các đơn vị toàn quân, nhưng so với yêu cầu thực tế còn nhiều việc cần làm. Thiếu tướng Phạm Thanh Sơn, Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 1 cho biết:

- Địa bàn Quân khu 1, nhiều nơi thường xuyên xảy ra lũ ống, lũ quét như tại Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn… nhưng hiện quân khu mới có hơn 80 chiếc xuồng máy (kể cả được cấp và tự mua), 14.000 áo phao, hơn 10.000 cuốc, xẻng... Máy phát điện, nhà bạt vẫn thiếu khoảng 30% so với nhu cầu thực tế. Việc bảo đảm trang bị, thiết bị, phương tiện như xuồng máy, áo phao, máy phát điện, nhà bạt, phương tiện thủy gia dụng... còn thiếu nhiều, nhất là dụng cụ đặc chủng như khoan đá và hệ thống cảnh báo lũ ống, lũ quét trên các địa bàn vùng xa.

Ngoài thiếu về trang bị, phương tiện, việc phát huy hiệu quả sử dụng các trang bị hiện có và trang bị cấp phát cũng là một vấn đề đặt ra. Theo quan sát của chúng tôi trong những lần đi phòng, chống lụt bão, nhiều phương tiện chưa phát huy tốt hiệu quả. Tại một số địa phương, việc cấp phát xuồng ST750, ST660, ST450 chưa gắn với đặc điểm địa hình, tính chất của lũ lụt theo từng vùng miền, do vậy khả năng phát huy tính năng tác dụng của phương tiện hạn chế; nơi cần lại không có, nơi có phương tiện lại không hoạt động được vì trang bị, phương tiện cồng kềnh... Có đơn vị được cấp phát về để tập trung một chỗ cho dễ bảo quản, khi cần điều động lại không kịp đưa đến nơi do đường sá bị chia cắt, trong khi phương tiện thủy gia dụng (thuyền nhôm, thuyền gỗ, bè mảng...) tại chỗ còn thiếu nhiều.

Chủ động phương tiện tại chỗ

Địa hình nước ta phức tạp, bờ biển dài, nhiều vùng núi cao, xa xôi nên việc bảo đảm phương tiện, trang thiết bị phục vụ TKCN, nhất là các phương tiện trang thiết bị đặc chủng, phương tiện cảnh báo sớm... còn hạn chế. Dự án đóng tàu cho mỗi đơn vị biên phòng tỉnh một chiếc phục vụ cho công tác phòng, chống thiên tai, TKCN đang gấp rút hoàn thành. Các bộ, ngành, địa phương, đơn vị đang điều chỉnh, bổ sung, rà soát một số nội dung trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, triển khai chương trình hành động thực hiện “Chiến lược phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020” và “Đề án Quy hoạch tổng thể lĩnh vực TKCN đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2020” cùng danh mục các dự án đầu tư sản xuất, mua sắm trang bị TKCN đến năm 2015 phù hợp với yêu cầu thực tiễn đặt ra. Tuy nhiên, các đề án trên chưa thể hoàn thiện trong một sớm một chiều, do vậy việc bảo đảm phương tiện, trang thiết bị phục vụ phòng, chống thiên tai, TKCN ở nước ta khi mùa mưa bão đến vẫn được nhiều chuyên gia ví như cảnh “con nhà khó”.

Cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 249, Binh chủng Công binh thực hành hàn khẩu đoạn đê vỡ trong diễn tập. Ảnh: Minh Trường

Để ứng phó hiệu quả với diễn biến phức tạp của thiên tai, bão lũ, nhất là khi mưa bão xảy ra trên diện rộng, cùng với đầu tư mua sắm các trang bị, phương tiện chuyên dùng, hiện đại cho các địa bàn trọng điểm, địa bàn vùng sâu, vùng xa, nâng cao khả năng xử lý của các đơn vị chuyên trách, kiêm nhiệm làm nhiệm vụ TKCN, thì việc phát huy tốt “4 tại chỗ” là hết sức quan trọng. Số liệu thống kê cho thấy, trong 70% số vụ và gần 90% số người cứu được do thiên tai, bão lũ và các sự cố khác gây ra, thì có 45% là lực lượng tại chỗ ứng cứu lẫn nhau. Thiếu tướng Ngô Văn Hùng, Phó tư lệnh Quân khu 2 từng chỉ huy các lực lượng xử lý nhiều tình huống thiên tai khẳng định: "Việc chuẩn bị tốt phương tiện tại chỗ khi có tình huống xảy ra góp phần quan trọng hạn chế thiệt hại. Ví dụ trong trận lụt lịch sử do cơn bão số 4 năm 2008 đổ bộ vào địa bàn các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Vĩnh Phúc..., nhờ chuẩn bị tốt phương tiện, Quân khu 2 đã phối hợp với các đơn vị, địa phương di chuyển nhân dân, vật dụng, tài sản đến nơi an toàn. Vụ cháy rừng Hoàng Liên Sơn dịp Tết Canh Dần năm 2010 cũng là minh chứng sống động về việc phát huy hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”.

Cùng với đầu tư, mua sắm trang bị, phương tiện phục vụ phòng, chống lụt bão, TKCN, việc hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới trong lĩnh vực ứng phó thiên tai, tai nạn, sự cố và TKCN... cần phải được quan tâm mở rộng. Các cơ quan chức năng nước ta đã tổ chức nhiều đoàn đi học hỏi kinh nghiệm ở một số nước và đón các đoàn từ Nhật Bản, Ba Lan, Thái Lan, Pháp, Mỹ... để trao đổi, tập huấn, đào tạo về lĩnh vực ứng phó thiên tai, tai nạn, sự cố và TKCN. Cơ quan chức năng Việt Nam đang phối hợp với Bộ tư lệnh Thái Bình Dương (Hoa Kỳ) để chuẩn bị lắp đặt, chuyển giao phần mềm SAROS phục vụ công tác TKCN trên biển của Việt Nam.

Hoàng Gia Minh