Trận phục kích táo bạo ở Điền Xá

QĐND - Bước vào năm 1949, quân đội Pháp chủ trương phong tỏa biên giới nhằm ngăn chặn mối quan hệ giữa cách mạng nước ta với Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa anh em. Trong đó, Pháp tích cực phòng thủ miền duyên hải bằng cách củng cố và tăng cường các vị trí đóng quân, xây dựng công sự, thường xuyên tuần tra chặt chẽ, đặc biệt là trên mặt biển. Ở đặc khu Hòn Gai từ 17 đồn bốt năm 1948, Pháp đã xây thêm, nâng tổng số lên tới 31 đồn bốt với 1000 quân của 4 đơn vị chiến đấu và thường xuyên mở các cuộc càn quét vào làng ven thị để thiết lập hành lang an toàn bảo vệ cho Khu mỏ.

Bộ đội Đơn vị An Lão, Đoàn bộ binh Sao Vàng luyện tập chiến thuật vận động tiếp cận mục tiêu. Ảnh: Xuân Giang.

Trước việc địch tăng cường lực lượng chiến đấu, ta chủ trương phát triển chiến tranh du kích rộng rãi, đẩy mạnh vận động chiến, thiết lập nhiều vùng tự do ngay trong lòng địch. Bên cạnh đó, ta cũng quyết định mở một đợt phản công lớn trên phạm vi rộng từ Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn đến Quảng Yên, Móng Cái... nhằm tiêu hao, tiêu diệt địch, làm tê liệt giao thông, uy hiếp, cô lập, tiến tới bức địch rút khỏi một số vị trí mà chúng đang chiếm đóng. Tháng 3 năm 1949, Trung ương quyết định mở Chiến dịch Đông Bắc II. 

Trận mở màn cho Chiến dịch Đông Bắc II là trận phục kích đoàn xe quân sự của địch ở Khe Mò - Điền Xá ngày 4-3-1949. Lực lượng tham gia trận đánh gồm Tiểu đoàn 215, Trung đoàn 98 và Tiểu đoàn 426, Trung đoàn 59, bố trí dọc theo hai bên Đường số 4 đoạn Khe Mò - Điền Xá, được bố trí cách mặt đường từ 80m đến 150m. Tiểu đoàn 215 có nhiệm vụ đánh chặn đầu và chính diện bên phải đội hình của quân Pháp. Tiểu đoàn 426 có nhiệm vụ đánh khóa đuôi và chính diện bên phải đội hình quân Pháp. Khi quân đối phương lọt vào trận địa phục kích thì đồng loạt nổ súng chia cắt đội hình để tiêu diệt. Bộ đội tổ chức đào các hầm hào, công sự ẩn nấp ngụy trang, bí mật phục kích chờ quân Pháp đến để nổ súng. Nhân dân địa phương đã che giấu bộ đội, tiếp tế hậu cần và dẫn đường, cung cấp tin tức cho bộ đội ta.

Khoảng 7 giờ ngày 4-3-1949, một đoàn xe vận tải quân sự của Pháp bao gồm 30 chiếc, chở một tiểu đoàn lính lê dương đi thay phiên cho quân địch ở Lạng Sơn. Khi đoàn xe từ Tiên Yên đi Đình Lập tới Khe Mò - Điền Xá (cách Tiên Yên 15km) thì lọt vào trận địa phục kích của ta. Khi ta nổ súng, địch bị chặn đầu, khóa đuôi, các tiểu đoàn đồng loạt xung phong chia cắt đội hình đoàn xe. Bị đánh bất ngờ, quân Pháp lúng túng cho đoàn xe dừng lại, xua lính xuống xe tìm cách chống cự. Trận đánh diễn ra ác liệt. Sau 30 phút chiến đấu, ta hoàn toàn làm chủ trận địa.

Trận phục kích Điền Xá đã làm cho quân Pháp ở tuyến Đường số 4 hoang mang giao động và gây dựng được lòng tin cho nhân dân trong vùng.