QĐND - Súng và đạn Ba-dô-ka (gọi là B60) vốn có mẫu là của quân đội Mỹ ném xuống chiến khu Việt Bắc cho du kích Việt Minh đánh Nhật (lúc đó Việt Minh đứng về phía đồng minh) vào khoảng đầu năm 1945. Người đầu tiên cưa cắt lấy mẫu là anh Hoàng Phúc, lúc đó là Trưởng ty Quân giới Liên khu I, đóng ở Giang Tiên (Thái Nguyên). Nhưng khi chế thử và thử súng đạn thì đạn không nổ hoặc không tới đích.
Tháng 10-1946, anh Trần Đại Nghĩa đi cùng Bác Hồ từ Pháp về, lên Giang Tiên khảo sát, nghiên cứu tìm nguyên nhân kỹ thuật và tính toán lại thuật phóng căn cứ vào các nguyên vật liệu mà ta sẵn có lúc ấy. Ví dụ, đạn Mỹ dùng thuốc phóng ống rỗng như mỳ ống của I-ta-li-a, mà ta thì chỉ có thuốc con bài “nitrocellulose” dày từ 0,5mm đến 3mm nên chưa đáp ứng được…
Tháng 12-1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, các công binh xưởng quân giới đã đáp ứng nhu cầu chiến trường bằng cách chế tạo được một số súng đạn Ba-dô-ka để bắn thử và thử nghiệm. Lúc đó, Cục Quân giới đóng quân tại phủ Ứng Hòa và cả Nha Nghiên cứu Kỹ thuật cũng đóng quân tại đó. Hằng ngày, anh Trần Đại Nghĩa lên lớp cho anh em kỹ thuật các bài giảng về thuốc nổ, thuốc phóng, về phóng xạ thuật, về các cấu tạo vũ khí đạn dược. Các anh ở Nha Nghiên cứu Kỹ thuật lúc đó đều là trí thức, cử nhân khoa học, sinh viên đại học và đa số là học trò của Giáo sư Tạ Quang Bửu nhưng đã tiếp thu rất cầu thị, mọi người đều quyết tâm sản xuất ra vũ khí để bộ đội đánh thắng giặc.
Tôi còn nhớ rõ đêm 2-3-1947, anh Trần Đại Nghĩa nhận lệnh của Bộ Quốc phòng do anh Phan Mỹ mang đến: Quân Pháp có khả năng chọc thủng mặt trận Cầu Mới-Hà Đông vào ngày 3-3-1947, yêu cầu nhồi và giao ngay súng đạn Ba-dô-ka cho bộ đội của anh Vương Thừa Vũ, chỉ huy đang bảo vệ Bác Hồ và Chính phủ ở Quốc Oai, Thạch Thất.
Cả đêm hôm đó, dưới ánh sáng của 2 ngọn đèn dầu, tất cả anh em kỹ thuật có mặt lúc bấy giờ gồm: Ngô Điền, Tôn Thất Hoàng, Phạm Đồng Điện, Hoàng Đình Phu, Nguyễn Văn Thu… đã cùng nhóm của anh Phạm Văn Gián nhồi lắp đạn, kiểm tra lại súng dưới sự chỉ đạo của anh Trần Đại Nghĩa, anh Nguyễn Ngọc Xuân. Tờ mờ sáng 3-3-1947, khi anh Phan Mỹ đến lấy vũ khí thì súng đạn đã sẵn sàng, Nha Nghiên cứu Kỹ thuật cử anh Tôn Thất Hoàng mang súng đạn đến cho anh Vương Thừa Vũ và tổ chức huấn luyện ngay cho anh em bộ đội dùng Ba-dô-ka bắn chặn xe tăng Pháp. Anh Hoàng đã hoàn thành nhiệm vụ. Tiểu đội Ba-dô-ka đã diệt được chiếc xe tăng đi đầu, bắn trúng xe tăng đi sau, quân Pháp phải rút lui. Đây là trận thắng đầu tiên của Ba-dô-ka Việt Nam!
Sau đó, Ba-dô-ka đã được hoàn chỉnh, khắc phục các khuyết, nhược điểm về chất lượng và an toàn, được sản xuất hàng loạt tại các công binh xưởng ở Việt Bắc, Khu 3, Khu 4, Khu 5, góp phần đánh bại chiến lược của Pháp dùng xe tăng chống lại quân dân ta. Anh Trần Đại Nghĩa về sau đã được Nhà nước tặng thưởng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ.
NGUYỄN VĂN THU Nguyên Viện trưởng Viện Công nghệ, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng)