Sau khi có lời kêu gọi tiêu thổ kháng chiến, thành phố Vinh trở nên nhộn nhịp, ở phố nào cũng có bộ đội, dân quân, du kích và cả những người dân tình nguyện vác búa rìu, dao, cuốc… đi phá nhà, trước tiên là các tòa nhà rộng lớn như tòa công sứ, trại lính.
“Lưỡng quốc Tướng quân” Nguyễn Sơn (ảnh: Internet).

Sau là đến nhà ở của nhân dân. Tuy là tài sản tích góp của cả một đời người hoặc là di sản của tổ tiên để lại nhưng vì cách mạng, nhân dân thành phố Vinh đã tự tay đập phá rồi tản cư về các làng quê. Khi phá nhà, gạch ngói thường để ngổn ngang còn những vật liệu xây dựng có thể tháo lắp được như: cánh cửa, cột gỗ, đòn tay, vì kèo, rui mè thì được vận chuyển ra bến đò chợ Vinh đưa xuống thuyền chở về các vùng lân cận.

Tất nhiên là có những người chần chừ chưa chịu phá nhà, nhất là những cửa hàng của thương nhân Hoa kiều và Ấn kiều. Sau đó ít ngày, tướng Nguyễn Sơn, Tư lệnh trưởng Quân khu 4 đã đến nói chuyện với nhân dân thành phố, phân tích rõ lợi ích của việc phá hoại nhà cửa, đường sá, cầu cống trong chiến thuật du kích vận động chiến và kêu gọi người dân yêu nước phải biết hy sinh tài sản nhà cửa để chiến sĩ đỡ phải hy sinh xương máu sau này.

Tướng Nguyễn Sơn vừa nói chuyện tối hôm trước với nhân dân đứng chật kín quảng trường bưu điện Vinh thì ngày hôm sau công cuộc phá hoại được xúc tiến nhanh gấp bội. Nhiều người trước còn chần chừ nhưng sau khi được nghe Tướng Nguyễn Sơn nói chuyện thì đều hăng hái tự phá nhà mình. Đến cả những người bồi bếp ở nhà ngoại kiều sau khi được nghe nói chuyện cũng nảy ra sáng kiến vận động chủ phá nhà để ủng hộ kháng chiến. Thế là những ngôi nhà xây cuối cùng của thành phố Vinh đã được phá hoại, trừ đền chùa và nhà thờ công giáo.

Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp, các tỉnh phía Bắc của Liên khu 4 cũ từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh không hề bị quân Pháp chiếm đóng ngày nào. Điều này có lẽ một phần là do thành phố Vinh đã được phá hoại ngay trong những ngày đầu của cuộc trường kỳ kháng chiến.

PHAN VĂN CÁT