LTS: Suốt hơn 50 năm qua, đường Trường Sơn đã đi vào huyền thoại trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta. Tuy vậy, ít ai biết rằng, cán bộ, chiến sĩ thuộc Trung đoàn 98 (Binh chủng Công binh) chính là một trong số những người đầu tiên ở đơn vị đầu tiên tham gia mở tuyến đường huyền thoại này. Ngày ấy, những chiến sĩ của trung đoàn đều rất trẻ. Lòng yêu nước và ý chí kiên cường đã tiếp thêm sức mạnh để họ vượt qua khó khăn, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Bài viết của đồng chí Lưu Hoài Chuẩn, nguyên cán bộ tuyên huấn Trung đoàn 98 phần nào đáp ứng nguyện vọng của đông đảo bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ trong và ngoài quân đội.

Nhiệm vụ đặc biệt

Đường Trường Sơn được hình thành từ năm 1959. Ban đầu, đó là tuyến đường giao liên để các chiến sĩ gùi thồ bằng đôi vai, xe đạp, vận chuyển vũ khí, đạn dược, đưa nhiều đoàn cán bộ từ Bắc vào Nam, từng bước xây dựng LLVT và phong trào cách mạng miền Nam. Thời kỳ ấy, tuyến đường được giữ bí mật tuyệt đối, đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng…

Xe cơ giới cơ động trên đường Trường Sơn năm xưa. Ảnh tư liệu

Trước những yêu cầu của chiến trường trong giai đoạn mới, chuẩn bị cho những chiến dịch, những trận đánh lớn có ý nghĩa quyết định của cuộc kháng chiến, tháng 6-1964, tại Trung Hà (Sơn Tây), Thiếu tướng Lê Quang Hòa thay mặt Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ đặc biệt cho Trung đoàn 98 mở đường cơ giới để tiếp viện cho chiến trường miền Nam. Thiếu tướng Lê Quang Hòa cũng trao tận tay Thiếu tá Phan Quang Tiệp, Trung đoàn trưởng lá cờ thêu 4 chữ vàng “Mở đường thống nhất”.

Nhận nhiệm vụ đặc biệt, sau một thời gian chuẩn bị, Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 được lệnh lên đường vào Trường Sơn. Đường hành quân chia làm hai chặng: Từ Trung Hà vào Quảng Bình bằng tàu hỏa và từ Quảng Bình, bắt đầu vai vác nặng, chân trèo đèo, vượt suối tiến vào Mường Noòng (phía tây Đường 9, thuộc tỉnh Xa-va-na-khệt, Lào). Sau hơn một tháng hành quân, trung bình mỗi người mang 40kg quân cụ và thuốc nổ phục vụ việc mở đường, đến ngày 8-8-1964, đoàn quân đã đến được nơi tập kết.

Sáng sớm ngày 9-8, chưa kịp nghỉ ngơi sau chuyến đi dài vất vả, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Thiếu tá Phan Quang Tiệp, cán bộ, chiến sĩ Đại đội 4, Tiểu đoàn 2 đã bổ nhát cuốc đầu tiên, mở đường từ Mường Noòng đi sông Bạc (thuộc tỉnh Xa-va-na-khệt). Lúc này đội hình thi công của trung đoàn có Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 làm theo phương pháp “cuốn chiếu”. Đến tháng 11 có thêm Tiểu đoàn 3 vừa hành quân từ miền Bắc vào tham gia thi công. Trong điều kiện bí mật, trung đoàn thi công bằng những dụng cụ thô sơ như cuốc, xẻng, búa chim, xà beng và những dụng cụ tự tạo khác dựa trên sáng kiến của cán bộ, chiến sĩ trong quá trình mở đường.

Sau hơn 4 tháng, tuyến đường đầu tiên dài 104km được hoàn thành. Ngày 8-12-1964, những chuyến xe chở hàng đã đến bờ sông Bạc.

Tiếp tục mở những tuyến đường huyết mạch

Sau khi mở thành công tuyến đường Mường Noòng - Sông Bạc, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 98 tiếp tục cùng với Trung đoàn 279 mở những tuyến đường mới qua các tỉnh của nước bạn Lào: Xa-va-na-khệt, Sa-na-van, Xê-công (phía bắc tỉnh Kon Tum).

Sau hơn một năm, đường Trường Sơn (lúc đó có tên là đường 128) đã dài gần 1.000km, nối liền hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam. Trung đoàn 98 trở thành trung đoàn tiến sâu nhất vào chiến trường.

Ở trên đất bạn, có hai mùa mưa nắng. Mùa mưa kéo dài 6 tháng liền, gần như không thấy mặt trời. Càng tiến sâu, càng xa hậu phương, lương thực, thuốc men, quần áo càng trở nên thiếu thốn…

Cùng với việc mở đường bộ, Trung đoàn 98 còn được Bộ tư lệnh 559 giao nhiệm vụ mở tuyến đường sông. Trên dòng sông Bạc dài hàng trăm ki-lô-mét, các đơn vị của Trung đoàn 98 đã mưu trí, sáng tạo, anh dũng phá nhiều ghềnh thác, xả thân vì nhiệm vụ.

Đầu năm 1966, Bộ tư lệnh 559 giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 98 mở tuyến đường mới từ Phi Hà đi Xiêm Pạng, tỉnh Stung-treng (Cam-pu-chia). Nhận nhiệm vụ vô cùng khẩn trương, ngay trong những ngày Tết Nguyên đán năm Bính Ngọ, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 98 bám đường, tổ chức thi công liên tục 24/24 giờ trong ngày. Sau 38 ngày, trung đoàn hoàn thành tuyến đường dài 204km, mở ra một hướng vận chuyển rất hiệu quả từ Cam-pu-chia đến Mặt trận Tây Nguyên và cho cả tuyến 559. Với chiến công này Trung đoàn 98 được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và là đơn vị cấp trung đoàn đầu tiên trên chiến trường Trường Sơn được vinh dự ghi danh vào lá cờ “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được tôn vinh là “Đơn vị thần tốc mở đường”.

Trải qua hơn 10 năm chiến đấu, mở đường, bảo đảm giao thông, Trung đoàn 98 đã mở gần 3.000km đường ô tô, bắn rơi 38 máy bay Mỹ, tiêu diệt hàng trăm tên địch, phá hàng vạn quả bom mìn, san lấp hàng triệu mét khối đất đá. Trong cuộc chiến đấu ấy, cán bộ, chiến sĩ trung đoàn không ngừng trưởng thành, vượt qua mọi khó khăn gian khổ, hy sinh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần làm nên con đường huyền thoại: Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh.

LƯU HOÀI CHUẨN