Tạo lập thế trận, sử dụng lực lượng linh hoạt, sáng tạo

QĐND - Thực hiện biện pháp chiến lược “chiến tranh bóp nghẹt”, ngày 30-1-1971, Mỹ-ngụy mở cuộc tiến công mang tên “Lam Sơn 719” đánh ra khu vực Đường 9 - Nam Lào nhằm triệt phá hành lang vận chuyển chiến lược của ta từ hậu phương lớn miền Bắc vào, tạo thêm thế mạnh trên chiến trường, ép ta nhân nhượng trong cuộc đàm phán ở Pa-ri.

Theo dõi chặt chẽ và sớm dự đoán âm mưu, thủ đoạn của địch, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định mở chiến dịch phản công Đường 9-Nam Lào, tiêu diệt lớn quân địch, bảo vệ vững chắc tuyến hành lang vận chuyển chiến lược của ta, tạo điều kiện cho các chiến trường đẩy mạnh tiến công địch, giành thế chủ động trong mùa khô 1971-1972.

Bộ tư lệnh Chiến dịch Đường 9-Nam Lào giao nhiệm vụ cho các đơn vị tham gia chiến dịch, năm 1971. Ảnh tư liệu.

Thực hiện quyết tâm của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Bộ tư lệnh Mặt trận Đường 9 (mật danh là Bộ tư lệnh 702). Trước khi diễn ra chiến dịch phản công, ta tập trung một lực lượng lớn chủ lực cơ động và lực lượng tại chỗ với quy mô tương đương quân đoàn tăng cường. Tham gia chiến dịch, các sư đoàn chủ lực chiến lược của Bộ nhanh chóng cơ động từ miền tây Nghệ An đến bắc Đường 9. Sư đoàn bộ binh 324 gấp rút hành quân từ Mặt trận Trị-Thiên (B4) lên phía nam Đường 9. Sư đoàn bộ binh 2 (Quân khu 5) từ cuối năm 1970 đã bí mật cơ động từ Quảng Nam ra phối thuộc Mặt trận Đường 9 (B5), đánh chặn địch ở tây Bản Đông.

Tham gia chiến dịch còn có 4 tiểu đoàn xe tăng, xe thiết giáp, 4 trung đoàn pháo binh, 4 trung đoàn phòng không và 3 trung đoàn công binh, cùng một số tiểu đoàn đặc công, thông tin của Bộ. Đây là khối chủ lực cơ động mạnh nhất của quân đội ta lúc đó, là lực lượng nòng cốt thực hiện những trận đánh lớn, những đòn đánh lớn để giành thắng lợi quyết định cho chiến dịch phản công Đường 9-Nam Lào.

Về lực lượng tại chỗ, ta sử dụng các đơn vị vũ trang làm nhiệm vụ trên địa bàn chiến dịch gồm các đơn vị bộ binh, đặc công, phòng không, công binh của Đoàn 559, các mặt trận B4, B5. Đây là lực lượng huy động được nhanh nhất, chủ động đánh dịch ngay từ đầu với quy mô và cách đánh phù hợp, tạo thời cơ thuận lợi cho lực lượng cơ động chiến lược phản công đánh lớn, giành thắng lợi.

Các đơn vị tham gia chiến dịch tổ chức thành 5 bộ phận: Bộ phận tác chiến ngăn chặn, tạo thế gồm Trung đoàn 24 (Sư đoàn 304), lực lượng tại chỗ của Đoàn 559 và một số đơn vị pháo binh, phòng không. Bộ phận phản công trên hướng chủ yếu gồm Sư đoàn 308, Trung đoàn 64 (Sư đoàn 320) và Trung đoàn 66 (Sư đoàn 304) và phần lớn xe tăng, pháo binh, phòng không chiến dịch. Bộ phận phản công trên hướng thứ yếu gồm gồm Sư đoàn 324 (thiếu), Sư đoàn 2 (thiếu) và một số xe tăng, pháo binh chiến dịch. Bộ phận đánh địch phía sau gồm lực lượng tại chỗ của B5, các trung đoàn 27 và 246 (B4), Trung đoàn 2 (Sư đoàn 324), một số tiểu đoàn đặc công của Bộ và Trung đoàn Pháo binh 64. Bộ phận đánh địch trên hướng phối hợp gồm Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320) và bộ phận dự bị chiến dịch gồm Sư đoàn 304 (thiếu). Ở phía tây Đường 9 có một số đơn vị bạn Lào tham gia phối hợp chiến đấu. Ngoài ra, ta còn huy động lực lượng lớn quần chúng nhân dân tham gia vận chuyển lương thực, đạn dược… phục vụ chiến dịch.

Quá trình thực hành chiến dịch, nghệ thuật tổ chức và sử dụng lực lượng được vận dụng linh hoạt, sáng tạo, từng bước phát huy hiệu quả qua 3 đợt. Đợt 1, khi địch bắt đầu triển khai đội hình mở cuộc hành quân “Lam Sơn 719”, ta gấp rút cơ động các đơn vị chủ lực và lực lượng tại chỗ tạo thế đánh quân địch ở khu vực Đường 9 - Nam Lào. Đợt 2, địch tổ chức tiến công đánh chiếm Bản Đông, phát triển lên Sê Pôn, ta dũng cảm chiến đấu, ngăn chặn, làm chậm bước tiến của quân địch, tạo điều kiện cho bộ đội chủ lực cơ động triển khai đội hình, đánh những trận tập trung tiêu diệt lớn. Đợt 3, phát huy thắng lợi, quân ta liên tục tiến công các vị trí quân địch trên toàn tuyến. Bị vây chặt, cô lập ở Bản Đông và thiệt hại nặng, địch hoang mang buộc phải rút lui. Bộ đội ta giải phóng Bản Đông, rồi chuyển sang truy kích địch rút chạy, kết thúc chiến dịch.

Chiến dịch phản công Đường 9-Nam Lào năm 1971 thắng lợi có ý nghĩa chiến lược to lớn, đánh dấu bước phát triển về nghệ thuật tổ chức và sử dụng lực lượng trong tác chiến tập trung hiệp đồng binh chủng của quân đội ta. Đó là điều động triển khai lực lượng tạo lập thế trận, tổ chức và sử dụng lực lượng tại chỗ kết hợp với một bộ phận bộ binh và các đơn vị binh chủng của Bộ đánh ngăn chặn địch; đồng thời phối hợp quân và dân Lào chiến đấu ở phía tây Đường 9, gây cho địch nhiều thiệt hại. Trên cơ sở đó, ta nhanh chóng chuyển từ thế phản công sang tiến công, phát huy sức mạnh của lực lượng chủ lực cơ động, đánh các đòn then chốt, bẻ gãy từng cánh quân của địch, tạo thế và thời cơ thuận lợi chuyển sang tiến công tiêu diệt lực lượng lớn quân địch và truy kích chúng rút chạy, kết thúc chiến dịch.

Thắng lợi của chiến dịch phản công mở ra khả năng quân và dân ta hoàn toàn có đủ lực lượng và sức mạnh quân sự đánh tập trung hiệp đồng binh chủng quy mô lớn tiêu diệt quân chủ lực tinh nhuệ, lực lượng tổng dự bị chiến lược của địch, giải phóng từng địa bàn chiến trường quan trọng, tiến tới làm thất bại hoàn toàn chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của đế quốc Mỹ.