Ra-đa kiểm soát vùng biên

Ra-đa tuần tra biên giới Squire. Ảnh: Tư liệu

Biên giới giữa các quốc gia là một trong những vùng nhạy cảm nhất, dễ xảy ra xung đột và là nơi trú ngụ của lực lượng khủng bố, tội phạm có tổ chức, buôn lậu. Các hoạt động diễn ra trên tuyến biên giới rất phức tạp, nhất là việc xâm lấn, tranh chấp chủ quyền giữa các quốc gia. Vì vậy, việc phát triển vũ khí trang bị kỹ thuật cho lực lượng bảo vệ đường biên rất quan trọng, được nhiều nước quan tâm. Ra-đa kiểm soát vùng biên là một trong những khí tài được ưu tiên phát triển trong những năm gần đây, nhất là khi trình độ khoa học-công nghệ phát triển, hàng loạt các kiểu loại ra-đa kiểm soát vùng biên thế hệ mới đã ra đời.

Dựa trên kỹ thuật trinh sát, phát hiện mục tiêu trên mặt đất, trên biển, các nhà khoa học quân sự đã phát triển các loại khí tài quan sát, ra-đa thế hệ mới để trang bị cho lực lượng biên phòng và cảnh sát chống tội phạm, buôn lậu, tuần tra, bảo vệ an ninh biên giới. Đặc điểm nổi bật của ra-đa kiểm soát vùng biên là gọn, nhẹ, dễ cơ động, dùng trang bị cho cá nhân và lắp đặt trên xe cơ giới, tàu thuyền hạng nhẹ. Quân đội Pháp trang bị hệ thống giám sát và kiểm soát biên giới Master-2000 do hãng A-ca-ten SEL phát triển. Hệ thống gồm ra-đa Ratac-S, các thiết bị tạo ảnh nhiệt, ca-mê-ra truyền hình, bộ điện đài SEM-193, máy tính loại nhẹ FuH-600 kết hợp với máy thu GPS. Hệ thống Master-2000 tích hợp với các hệ thống giám sát Argus, thiết bị hồng ngoại và bộ tạo ảnh nhiệt IRIS-6340 do CHLB Đức phát triển, cho phép phát hiện mục tiêu ở cự ly đến 30km. Ngoài Pháp, hệ thống Master-2000 đã được cung cấp cho quân đội Đức, Ai Cập, Nam Phi…

Ra-đa giám sát đường biên tiên tiến EL/M-2140 của hãng En-ta nghiên cứu chế tạo, trang bị cho quân đội I-xra-en dùng để kiểm soát các vùng đất có tranh chấp trên dải Ga-da, khu vực biên giới với các nước xung quanh. Ra-đa có các trạm quan sát cố định, cơ động, hệ thống chỉ huy, kiểm soát, làm việc kết hợp với một ca-mê-ra nhiệt, cự ly hoạt động tới hơn 40km. Lục quân Hà Lan trang bị ra-đa Squire sử dụng sóng liên tục điều tần, có xác suất bị thu chặn thấp. Công suất ra của ra-đa biến thiên từng nấc từ 10mW đến 1W, có thể phát hiện người đi bộ ở cự ly tới 10km và xe tải chuyển động ở cự ly 24km, đồng thời có thể phân loại mục tiêu tự động.

Trên các vùng biên giới rộng lớn cần phải có ra-đa kiểm soát rộng, đa năng. Từ các loại ra-đa kiểm soát mặt đất Ratac, Rasit, Ratac-S, hãng điện tử A-ca-ten (Pháp) đã phát triển hệ thống ra-đa cảnh giới đường biên BOR-A550, có khả năng phát hiện mục tiêu, kiểm soát khu vực rộng bán kính 40km. Ra-đa BOR-A550 hoạt động ở dải tần từ 5,2 đến 10,9 gi-ga Hz, có khả năng chỉ báo mục tiêu di động và xử lý tín hiệu cảnh giới mặt đất và mặt biển. Ra-đa BOR-A550 được xem là ra-đa của thế kỷ 21, dùng để phát hiện người nhập cư trái phép qua biên giới, chống tội phạm, khủng bố…

Phục vụ cho việc kiểm soát các vùng biên giới địa hình phức tạp, cây cối rậm rạp mà nhiều loại ra-đa hiện đại không thể phát hiện, Cục Vật tư quốc phòng Thụy Điển đã ký hợp đồng với hãng Ê-rích-xơn chương trình nghiên cứu, chế tạo ra-đa trinh sát mặt đất Carabas, có khả năng nhìn xuyên qua tán lá. Ra-đa có dải tần cực rộng, độ mở tổng hợp, tần số thấp từ 20 đến 90MHz. Quân đội Mỹ không chỉ phát triển các loại ra-đa quan sát trong vùng rừng rậm, mà còn chế tạo các loại ra-đa nhìn xuyên đất để phát hiện các hang, hầm trú ẩn, các kho vũ khí dưới lòng đất với độ sâu tới gần 50m. Ra-đa Fopen-1, phát hiện mục tiêu trong các vùng cây cối rậm rạp, dải tần hoạt động từ 390 đến 1.500MHz. Ra-đa Bahtar có thể phát hiện hầm ngầm ở độ sâu hơn 45m. Quân đội Anh đã trang bị loại ra-đa xuyên đất Iler để dò tìm mìn vỏ nhựa và ra-đa Super Finder sử dụng sóng ngắn 20cm, mạch xung rộng 1 giây để phát hiện các loại mìn dưới địa hình bùn lầy…

Trước yêu cầu phát triển ra-đa kiểm soát vùng biên, quân đội các nước đã triển khai các chương trình cải tiến, nâng cấp các loại ra-đa chỉ thị mục tiêu cho pháo binh để ứng dụng vào hoạt động giám sát, phát hiện mục tiêu trên biên giới. Thụy Điển đã cải tiến ra-đa chỉ thị mục tiêu cho pháo binh Arthur thành ra-đa kiểm soát vùng biên hoạt động ở dải băng C, có khả năng phát hiện người, vũ khí ở cự ly từ 100m đến 30km. U-crai-na nâng cấp ra-đa chỉ thị mục tiêu cho pháo 1L-200U và Nga cũng cải tiến ra-đa Zoopark-1 trở thành ra-đa kiểm soát biên giới, đồng thời xuất khẩu ra nước ngoài. Trong tương lai, ra-đa kiểm soát đường biên phát triển mạnh theo hướng tự động hóa hoàn toàn quá trình tìm kiếm, phát hiện, nhận dạng và hiển thị mục tiêu, đồng thời hoàn thiện các ra-đa trang bị cho cá nhân bằng việc lắp thêm các hệ thống phân biệt mục tiêu và nhận biết địch-ta.

GIANG HỒNG CƯƠNG