Trong suốt chiều dài của cuộc kháng chiến chống Mỹ, lực lượng vũ trang Quảng Trị với quyết tâm “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, cùng với lực lượng thanh niên xung phong và nhân dân vượt qua nghìn thác lũ, lam sơn chướng khí, rừng thiêng nước độc, bám đất, bám dân, tổ chức chiến đấu không cho địch nống lên phía tây, nhằm bảo vệ cho tuyến đường được an toàn.

Hằng ngày, trên các cung đường, hàng nghìn thanh niên xung phong, với tinh thần “sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường, dũng cảm” đã tham gia mở đường, xây dựng cầu cống, truy bắt lực lượng thám báo, phối hợp với bộ đội chủ lực xây dựng các trận địa bắn máy bay, tổ chức vận chuyển hàng hóa, cứu chữa thương binh. Nhiều thanh niên Vân Kiều đã đưa năng suất gùi thồ lên 90 đến 100kg mỗi chuyến. Nhân dân các dân tộc vùng núi Hướng Hóa. Nhân dân các bộ tộc Lào anh em đã không quản mưa rừng, thác lũ ngày đêm sát cánh cùng với bộ đội, thanh niên xung phong bạt núi mở đường, đào đắp, vận chuyển hàng vạn mét khối đất đá. Nhiều em nhỏ mặc dù mới 13, 14 tuổi nhưng vẫn tình nguyện lên mặt đường cùng các anh, các chị, các cô, các bác khuân đá, chặt cây, ngụy trang mặt đường. Đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Cô nghe theo tiếng gọi của Đảng, Bác Hồ đã dốc lòng, dốc sức cho cách mạng. Mặc dù cơm không có ăn, áo không có mặc, nhưng vẫn một lòng đi theo Đảng, Bác Hồ. Họ đã dành đến hạt gạo cuối cùng, củ khoai, củ sắn cuối cùng để tiếp tế cho bộ đội. Cho dù phải ăn rau rừng, măng đắng hay phải nhịn đói, nhịn khát nhưng không tơ hào đến một hạt gạo, hạt muối của cách mạng. Điều đó đã tạo nên cảm hứng cho các nhạc sĩ viết nên nhiều ca khúc đi cùng năm tháng.

Dân quân và nhân dân luôn sát cánh cùng bộ đội Trường Sơn sửa chữa, bảo đảm yêu cầu vận tải trên đường Hồ Chí Minh. Ảnh: TTXVN

Tình hình chiến trường hết sức căng thẳng, Mỹ-ngụy với tham vọng “lấp sông Bến Hải”, chúng tập trung một lực lượng lớn trên địa bàn Quảng Trị với mục đích tiến công ra Bắc và đối phó với phong trào cách mạng đang lan rộng trên địa bàn Quảng Trị. Năm 1967, Mỹ tăng cường xây dựng tuyến phòng thủ tại khu vực giới tuyến nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc đối với chiến trường miền Nam. Hàng rào điện tử Mắc Na-ma-ra được hình thành, án ngữ một vùng rộng lớn từ Cửa Việt lên đến Hướng Hóa. Nhân dân, lực lượng vũ trang Vĩnh Linh vừa xây dựng vừa chiến đấu, tổ chức bố phòng chặt chẽ, xây dựng trận địa tiêu diệt không quân địch, phối hợp với bộ đội chủ lực bí mật vượt sông Bến Hải đánh vào cứ điểm Dốc Miếu. Đẩy mạnh hoạt động bảo vệ các tuyến đường trên khu vực phía tây của Vĩnh Linh, từ Khe Hó vào đến sông Bến Hải. Tổ chức nắm địch, đánh bắt lực lượng thám báo, biệt kích, ngăn chặn sự phá hoại của không quân Mỹ-ngụy, bảo vệ vững chắc các cung đường qua địa phận Vĩnh Linh.

Lực lượng vũ trang Quảng Trị phối hợp với bộ đội chủ lực đánh phá căn cứ Cồn Tiên, Dốc Miếu, phá tan “con mắt thần” của hàng rào điện tử Mắc Na-ma-ra.

Để bảo vệ con đường Hồ Chí Minh, bảo vệ tuyến vận tải Trường Sơn, quân dân Quảng Trị đã không quản gian lao thử thách, với một tinh thần “tất cả vì miền Nam ruột thịt, tất cả để giải phóng quê hương”, người này ngã xuống, người khác xông lên, dù có phải hy sinh đến người cuối cùng quân dân Quảng Trị cũng quyết tâm bảo vệ bằng được con đường vận tải Trường Sơn. Biết bao đồng đội, đồng chí đã anh dũng hy sinh để giữ vững tuyến đường, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thành công. Trong cuộc chiến đấu này có biết bao tập thể, cá nhân lập được chiến công xuất sắc, được Đảng, Nhà nước ghi công. Tiêu biểu như xã Hướng Lập nằm ở phía tây Vĩnh Linh, từ năm 1965-1972, máy bay địch đánh hơn 26.000 lần vào xã, ném hàng vạn quả bom các loại, đưa nhiều toán biệt kích, thám báo vào quấy rối và do thám. Dân quân du kích đã vượt qua bom đạn ác liệt, tổ chức lực lượng thường trực chiến đấu. Đã bắn rơi 2 máy bay lên thẳng, diệt gọn hai toán biệt kích (20 tên) thu 3 súng đại liên và 130 đồ dùng quân sự. Tham gia 8.000 ngày công phục vụ chiến đấu như làm đường, vận chuyển thương binh, gạo muối cho chiến trường, phá gỡ được hàng chục quả bom nổ chậm, hàng nghìn mìn lá ở bản làng, nương rẫy... dân quân du kích Hướng Lập đã được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân năm 1973. Địa bàn Hướng Hóa từ năm 1960-1972, địch ra sức đánh phá ác liệt nhiều nơi trong huyện, hòng ngăn chặn việc vận chuyển của ta từ miền Bắc vào miền Nam qua nơi này, lực lượng vũ trang nhân dân huyện đã kiên cường bám đất, bám dân, chiến đấu dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, đánh địch ở khắp mọi nơi diệt hơn 4.000 tên địch, hỗ trợ đắc lực cho quần chúng nổi dậy phá kìm. Huy động hàng nghìn thanh niên thuộc các dân tộc tòng quân, hàng vạn lượt người đi phục vụ chiến đấu. Được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân năm 1978.

Trong cuộc chiến đấu ác liệt sinh tử bảo vệ an toàn các cung đường, Quảng Trị đã có hàng vạn cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, thanh niên xung phong tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, nhân dân đã anh dũng hy sinh bảo đảm cho đường luôn được thông suốt. Quân dân Quảng Trị tự hào đã đóng góp xứng đáng công sức và trí tuệ của mình vào bảo vệ đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh, góp phần chiến thắng kẻ thù xâm lược, thực hiện lời dạy của Bác “đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào...”.

Đại tá HỒ THANH TỰ Chính ủy Bộ chỉ huy quân sự Quảng Trị