Tàu tuần tra cao tốc hiện đang được hải quân các nước chú ý phát triển nhằm đáp ứng yêu cầu trinh sát khu vực, tuần tra vùng biển đặc quyền kinh tế, bảo vệ hoạt động đánh cá, tăng cường vai trò giữ gìn an ninh trên biển, chống khủng bố... Tàu tuần tra cao tốc đảm nhiệm hoạt động trong "khoảng trống" giữa tàu khu trục và tàu phri-ghết để lại, có khả năng đi biển xa và trinh sát khu vực ven biển, bổ sung những thiếu hụt của các tàu chiến mặt nước.

Tàu tuần tra cao tốc MEKO A-100 trang bị cho hải quân Ma-lai-xi-a.

Để bảo đảm cơ động nhanh trên biển, các tàu tuần tra cao tốc thường có lượng giãn nước không quá 1.500 tấn, chiều dài dưới 100m, được thiết kế hợp lý và trang bị vũ khí, khí tài tiên tiến, có khả năng tự động hóa cao, hoạt động tốt trong điều kiện thời tiết xấu. Các nhà thiết kế tàu tuần tra cao tốc hiện đại rất chú ý đến các yếu tố nhằm tăng khả năng ổn định của tàu trong phạm vi rộng, giảm lắc tốt. Bộ phận ổn định của tàu thường lắp cố định hoặc có thể tháo dời, vỏ tàu hình dạng chữ V sâu. Hải quân Anh đã áp dụng những tiến bộ của ngành đóng tàu để đóng tàu tuần tra lớp River có dạng đáy phẳng đặc biệt, mũi có sống nghiêng để đơn giản trong thiết kế và tiết kiệm. Nga đã ứng dụng thiết kế dáng ngoài của phần thân tàu ngập nước để làm giảm trở lực của tàu khi vận động, có thể tiết kiệm động lực đến 25% khi tàu chạy với tốc độ 30 hải lý/giờ. Về vỏ ngoài của kiến trúc thượng tầng, các khoang buồng và bệ mang của tàu cũng được thiết kế, ứng dụng sử dụng vật liệu mới, như vật liệu tổng hợp polyme. Các nhà thiết kế tàu của Nga còn ứng dụng kỹ thuật đệm khí để thiết kế chế tạo tàu tuần tra cao tốc Mercury, nhờ đó tàu giảm tới 30% lực cản ma sát mà tiêu hao không quá 3% công suất phát ra từ máy chính. Thiết kế hoàn hảo khiến tàu tuần tra cao tốc Mercury có tính năng vượt trội, tốc độ cao, tầm hoạt động và thời gian tuần tra trên biển nâng lên gấp hơn 1,5 lần so với các tàu cùng loại.

Hệ thống đẩy và động cơ công suất lớn giữ vai trò hàng đầu của các tàu tuần tra cao tốc hiện đại. Các hãng đóng tàu không ngừng phát triển các hệ động cơ tiên tiến và chào hàng với các khách hàng nước ngoài. Các tàu tuần tra OPV của hải quân các nước NATO sử dụng động cơ tua-bin khí A-li-xơn 571KF của hãng Giơ-nơ-ran Mô-tô hoặc động cơ TT-40 của hãng Tê-xtơ-rông Lai-cô-ming, công suất 24.000 sức ngựa, tốc độ hành trình tới 50 hải lý/giờ, hoạt động trong điều kiện sóng biển cấp 5. I-ta-li-a hiện đại hóa tàu tuần tra cao tốc Sayitya lượng giãn nước 400 tấn, sử dụng hai động cơ công suất 90 mã lực, tốc độ hành trình đạt 40 hải lý/giờ. Các tàu tuần tra cao tốc thế hệ mới của Nga lượng giãn nước 1000 tấn, sử dụng động cơ đi-ê-den tua-bin hai trục 10D-49, công suất 5.200 mã lực, chạy với vận tốc 30 hải lý/giờ. Hãng đóng tàu BAE Xi-xtơm của Anh đã đóng tàu tuần tra cao tốc lớp Ragam, lắp 4 động cơ đi-ê-den MAN 20 RK-270, hai trục truyền động, có thể chạy với tốc độ 30 hải lý/giờ.

Các tàu tuần tra cao tốc hiện đại đều có xu hướng thiết kế dạng cấu trúc mở để dễ nâng cấp và lắp đặt thêm vũ khí, khí tài. Vũ khí chính trang bị trên tàu tuần tra cao tốc gồm pháo hạm tự động cỡ nòng từ 20mm đến 30mm, súng máy phòng không và ra-đa. Với cấu trúc mở, các tàu có thể được lắp tên lửa đối hạm, phòng không, thiết bị phóng ngư lôi. Tàu tuần tra cao tốc hiện đại còn có hầm chứa và sàn đỗ máy bay trực thăng. Để nâng cao khả năng tác chiến, bảo đảm yếu tố bí mật khi làm nhiệm vụ, hải quân nhiều nước đã chú ý phát triển tàu tuần tra cao tốc có tính năng tàng hình. I-ta-li-a đã đưa vào trang bị thế hệ tàu tuần tra lớp P-1500 có tính năng tàng hình nhờ thiết kế nhằm làm giảm tiết diện phản xạ ra-đa, có khả năng chế áp các thiết bị trinh sát hồng ngoại. Tàu P-1500 dùng để tuần tra cảnh giới, chống nhập cư bất hợp pháp, chống buôn lậu trên biển và hoạt động của các tổ chức tội phạm. Nga cũng đang triển khai các dự án đóng tàu tuần tra cao tốc tàng hình cho thế kỷ XXI. Các tàu này được thiết kế nhiều mặt phẳng nhẵn, vỏ tàu ứng dụng vật liệu tổng hợp có khả năng hấp thụ sóng điện từ. Xin-ga-po đã trang bị tàu tuần tra tàng hình ST Marine cho lực lượng cảnh sát quân sự để nâng cao khả năng tuần tra, giám sát biển. Tàu tuần tra tàng hình có khả năng tự vệ, nâng cao sự sống, tích hợp được với các hệ thống chiến đấu và phòng, chống hiệu quả với nhiều mối đe dọa khác nhau. Bên cạnh đó, tàu tuần tra cao tốc còn được nghiên cứu phát triển bảo đảm tính đa năng hơn, có thể triển khai nhiều nhiệm vụ cùng lúc nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tuần tra, tác chiến trên biển.

Ngô Thành Trung