Kỷ niệm sâu sắc nhất

QĐND - Tôi có 30 năm công tác trong ngành Tuyên huấn quân đội ở các cương vị Trưởng phòng Tuyên truyền, Cục phó Cục Tuyên huấn, Cục trưởng Cục Văn hóa, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, phụ trách công tác tư tưởng văn hóa. Kỷ niệm thì có nhiều, nhưng kỷ niệm sâu sắc nhất, xúc động nhất là tôi được trực tiếp nghe Bác Hồ nói về bản chất truyền thống quân đội ta.

Đó là vào ngày 22-12-1964, kỷ niệm lần thứ 20 Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày ấy, tôi là Cục phó Cục Tuyên huấn, phụ trách công tác tuyên truyền báo chí trong quân đội, được tham dự lễ kỷ niệm cùng với nhiều nhà báo.

Tối 22-12, Nhà khách Bộ Quốc phòng lung linh ánh điện, mọi người đều vận trang phục mùa đông màu sẫm, duy có Bác Hồ vẫn mặc bộ ka ki giản dị màu sáng. Năm ấy, Bác 74 tuổi, bước đi nhanh nhẹn, cốt cách một nhà hiền triết phương Đông. Bác bước vào chủ tọa buổi lễ. Các đồng chí: Lê Duẩn, Trường Chinh, Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp…; Đoàn ngoại giao, Ủy ban quốc tế, nhà báo nước ngoài đến dự. 

Mọi người chăm chú theo dõi diễn văn của Bác. Bác nói ngắn, vẻn vẹn có 12 câu mà dành tới 9 câu để nói với quân đội… Kết thúc bài diễn văn, một lời tiên đoán hơn 10 năm sau đã thành sự thật vĩ đại: “Thắng lợi nhất định sẽ về chúng ta!”.

Bác Hồ với đồng chí Lê Quang Đạo (bên phải) thăm Bảo tàng Quân đội (1958). Ảnh tư liệu.

Bác vừa dứt lời, đồng chí Lê Quang Đạo - Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị ghé sát vào tai tôi nói: “Bác Hồ vừa có một câu nói rất hay về bản chất truyền thống quân đội. Cục Tuyên huấn phổ biến ngay câu này cho toàn quân”. Suốt đêm hôm đó, tôi ra Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam, cùng với đồng chí Hồng Lân -Trưởng Ban Biên tập buổi phát thanh Quân đội nhân dân làm bài tường thuật thu thanh lễ kỷ niệm. Lời nói của Bác được phát thanh viên trang trọng xướng lên mở đầu Chương trình phát thanh Quân đội nhân dân: “Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”. Lời của Bác trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam đã được truyền đi khắp hai miền Nam, Bắc trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cho tới tận ngày nay. Đây là một nhận định sâu sắc nhất, một lời khen ngợi xứng đáng nhất, một lời động viên cổ vũ toàn quân ta ở cả hai miền xung trận bước vào cuộc chiến đấu quyết liệt “đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”. 

Câu nói của Bác là một câu khái quát cô đọng nhất, hay nhất về bản chất truyền thống quân đội ta, một câu nói bất hủ, nội hàm có ba ý:

1. Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân là bản chất cách mạng của quân đội ta, một quân đội từ nhân dân mà ra, do Đảng ta xây dựng lãnh đạo và giáo dục.

2. Sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội là hai ngọn cờ, là mục tiêu chiến đấu của quân đội ta.

3. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng là chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là truyền thống Quyết chiến quyết thắng của quân đội ta.

Lời nói của Bác mở đầu các buổi Phát thanh và Truyền hình Quân đội nhân dân, tiếp tục vang vọng đến hôm nay và mai sau.

Hiện nay toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đang thực hiện Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ là hành động thiết thực của toàn quân ta hưởng ứng cuộc vận động ấy. 

Phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ là viên ngọc quý càng mài càng sáng, là điều không thể mất, là di sản tinh thần vô giá mà các thế hệ đi trước để lại làm hành trang cho các thế hệ sĩ quan và chiến sĩ hôm nay và mãi mãi mai sau.

Một kỷ niệm với anh Lê Quang Đạo

Sau thắng lợi lịch sử Điện Biên Phủ, anh Lê Quang Đạo về Tổng cục Chính trị làm Phó chủ nhiệm phụ trách công tác tuyên huấn. 

Nói về những chuyến đi công tác với anh Đạo, phải kể trước hết “cuộc đụng đầu” với không quân Mỹ ngay từ trận đầu, mùng 5-8-1964.

Mọi người còn nhớ: Đế quốc Mỹ dựng lên “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” lấy cớ để dùng không quân và hải quân tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc nước ta hòng cứu vãn thế sa lầy của chúng ở miền Nam.

Thấy trước âm mưu thâm độc của Mỹ, ngay từ cuối tháng 3-1964, Bác Hồ đã triệu tập “Hội nghị chính trị đặc biệt”. Đây là hội nghị Diên Hồng trong thời đại mới. Hội nghị đã biểu thị ý kiến sắt đá của quân và dân ta quyết chiến thắng giặc Mỹ xâm lược, bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Chính trị liên tiếp kiểm tra tình hình sẵn sàng chiến đấu ở các đơn vị. Anh Đạo đi kiểm tra Quân khu 4. Sau khi nghe anh Nam Long, Tư lệnh Quân khu báo cáo tại sở chỉ huy Núi Quyết, anh Đạo đi thẳng xuống căn cứ Hải quân Sông Gianh. Đến cách căn cứ vài trăm mét, vừa lúc đó, trưa ngày 5-8-1964, từng đoàn máy bay phản lực Mỹ xuất hiện trên bầu trời, gầm rú, bổ nhào, ào ạt ném bom bắn phá cửa sông Gianh. Các tàu Hải quân ta bắn trả quyết liệt. Anh Đạo ghé sát tôi nói: “Theo dõi diễn biến! Nhanh chóng đưa tin chiến sự!”.

Sau này trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, tôi vẫn còn nghe văng vẳng bên tai câu nói đó của anh Đạo: “Theo dõi diễn biến! Nhanh chóng đưa tin chiến sự!”. Nó như một mệnh lệnh tác chiến đối với ngành Tuyên huấn chúng tôi.

Sau đợt oanh tạc của địch, tôi cấp tốc trở về sở chỉ huy Quân khu 4. Qua điện thoại với Cục Tác chiến, tôi được biết: Địch đã sử dụng tới 64 lần chiếc máy bay đánh phá 4 căn cứ Hải quân của ta ở sông Gianh, Cửa Hội, Lạch Trường, Bãi Cháy và kho dầu Vinh. Ta bắn rơi 8 chiếc máy bay phản lực và cánh quạt, bắn bị thương nhiều chiếc khác, bắt sống một giặc lái ở Quảng Ninh. Qua TTXVN và Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam, Cục Tuyên huấn loan tin đánh thắng trận đầu trên miền Bắc.

Trong không khí phấn khởi chiến thắng, anh Đạo giao cho Cục Tuyên huấn phối hợp với các cơ quan Bộ Quốc phòng tổ chức lễ tuyên dương công trạng các lực lượng vũ trang đã lập công xuất sắc trong ngày 4 và 5-8-1964. Buổi lễ được tổ chức trọng thể tại Câu lạc bộ Quân đội ngày 7-8-1964. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến dự. 

Anh Đạo nói với tôi ngay lúc ấy đại ý: Bác thường xuyên quan tâm mỗi bước trưởng thành của quân đội ta. Cục Tuyên huấn chú ý hai việc:

1. Đưa tin chiến thắng và các gương chiến đấu, cổ động chiến trường.

2. Bình luận quân sự vạch rõ thất bại và âm mưu của địch, nêu cao cảnh giác.

Chấp hành lệnh của anh, chúng tôi kiện toàn Phân xã quân đội thành phòng Thông tấn quân sự chuyên đưa tin và chụp ảnh chiến sự. Đồng thời qua Ban Tuyên giáo Trung ương, báo cáo với anh Hoàng Tùng đề nghị tăng cường chỉ đạo báo chí, đài phát thanh về mảng thông tin và bình luận quân sự. Cục Tuyên huấn cử thêm các tổ làm phim của Xưởng phim quân đội, các nhà báo, các văn nghệ sĩ và các đoàn Văn công quân đội đi khắp các chiến trường.

Chưa lúc nào khí thế đánh Mỹ, cứu nước dâng cao ở cả hai miền Nam, Bắc như thời kỳ này. Giặc Mỹ đánh miền Bắc một, miền Nam trừng trị chúng gấp mười lần. Miền Nam “tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt”. Miền Bắc “Thanh niên ba sẵn sàng”, “Phụ nữ ba đảm đang”, “Tay cày tay súng”, “Tay búa tay súng”, “Tiếng hát át tiếng bom”, “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Cả nước ra trận. Trong cao trào chống Mỹ, cứu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng nở rộ, “ra ngõ gặp anh hùng”. Trong việc phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, cổ vũ phong trào thi đua Quyết thắng, công tác Tuyên huấn đã góp phần không nhỏ. Anh Đạo thường xuyên chỉ đạo công tác này. Khi đó, anh không phải chỉ dành riêng cho quân đội, mà còn đảm nhiệm nhiều trọng trách do Đảng và nhân dân giao phó như Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Mặt trận... Nhưng ngành Tuyên huấn quân đội vẫn coi anh như một người anh cả. Anh là Cục trưởng Tuyên huấn đầu tiên và nhiều năm về sau, khi là Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, anh vẫn phụ trách công tác tuyên huấn quân đội.

Lê Quang Đạo là một nhà hoạt động tư tưởng và văn hóa xuất sắc. Anh có tâm và có tài. Làm công tác này phải có như thế. Anh có tính nguyên tắc cao, rất chặt chẽ về quan điểm đường lối, rất kỹ lưỡng về chữ nghĩa, cực kỳ khó tính khi thông qua các văn kiện, nhưng tấm lòng anh rộng mở, trái tim anh thật nhân hậu. Nghiêm khắc đấy mà tình nghĩa đấy. 

Đảng và Bác Hồ đã xây dựng thành công một quân đội nhân dân chân chính, một quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân trong điều kiện một nước nông nghiệp lạc hậu. Bộ đội Cụ Hồ, đó là mẫu con người mới trong lực lượng vũ trang. Có thể nói rằng, công tác tư tưởng và văn hóa của quân đội trong hai cuộc kháng chiến đã góp phần không nhỏ trong việc khắc họa hình tượng và bồi dưỡng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ. Nhớ đến anh Đạo là nhớ điều đó.

Anh Đạo luôn luôn chú trọng kết hợp hai mặt công tác tư tưởng và văn hóa. Mỗi mặt có vị trí chức năng, biện pháp công tác riêng nhưng cả hai đều nhằm một mục đích là xây dựng con người và khi phối hợp chặt chẽ với nhau thì tạo được hiệu quả tổng hợp sâu sắc hơn. Anh Đạo thường nhắc chúng tôi: “Đi sâu vào bản chất con người, đi sâu vào các khái niệm Đức, Tài, ta thấy trong đó vừa mang yếu tố lý trí và tình cảm, trí tuệ và tâm hồn, kết hợp hài hòa thành một chỉnh thể sẽ thành con người có đạo đức và tài năng theo yêu cầu phát triển của cách mạng”.

Tôi nhiều năm công tác ở Cục Tuyên huấn nhận thấy, trong cơ quan có hai lực lượng: Lực lượng công tác tuyên truyền, huấn luyện tác động nhiều vào lý trí, trí tuệ; lực lượng công tác văn hóa, văn nghệ tác động nhiều vào lĩnh vực tình cảm, tâm hồn. Một bên nặng về tư duy bằng lý luận, một bên thì nặng về tư duy bằng hình tượng. Hai lực lượng này trong quân đội gắn bó với nhau bằng xương máu, đoàn kết với nhau trên nhiệm vụ, trên tình đồng chí, trên nguyên tắc Đảng.

Trung tướng PHẠM HỒNG CƯ