QĐND - Lịch sử dân tộc ta từ hàng nghìn năm nay đã đúc rút ra những kinh nghiệm quý báu trong dựng nước và giữ nước. Một trong những kinh nghiệm ấy là phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để chống lại kẻ thù xâm lược, bảo vệ đất nước. Trong thời đại Hồ Chí Minh, kinh nghiệm ấy lại được Đảng ta vận dụng và nâng lên ở một tầm cao mới. Vì vậy, chúng ta đã tạo ra được sức mạnh vô địch để đánh bại các thế lực thực dân, đế quốc hùng mạnh vào bậc nhất thế giới, thu non sông về một mối, đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Thời đại ngày nay, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đứng trước những thời cơ và thách thức mới. Sau nhiều năm củng cố và xây dựng, Quân đội nhân dân Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh. Quân đội ta luôn mang bản chất cách mạng của Đảng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Trình độ tác chiến của quân đội ngày càng tinh thông, vũ khí trang bị được Đảng, Nhà nước đầu tư theo hướng từng bước hiện đại, một số quân chủng, binh chủng tiến thẳng lên hiện đại. Với bản chất cách mạng và sự rèn luyện, chấp hành kỷ luật nghiêm minh, Quân đội nhân dân luôn thể hiện rõ vai trò là nòng cốt trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân. Thế nhưng, nếu chỉ có quân đội làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc thì không khác gì bắt cá ra khỏi nước. Chính vì vậy, quân đội phải dựa vào dân, có dân, có nền quốc phòng toàn dân thì quân đội mới có sức mạnh để chiến thắng kẻ thù. Thế nên có thể nói, việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, thế trận quốc phòng toàn dân rộng khắp, gắn với thế trận an ninh nhân dân mang ý nghĩa sống còn trong kế sách giữ nước.
Với tầm mức đặc biệt quan trọng, việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân luôn được xác định là một nội dung trọng yếu trong đường lối, chủ trương lãnh đạo của Đảng và của Quân ủy Trung ương. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ IX và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định, cần phải tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân, trong đó xác định tiếp tục xây dựng các tỉnh, thành phố thành khu vực phòng thủ (KVPT) vững chắc là một nội dung trọng tâm.
Cụ thể hóa phương hướng lãnh đạo của Đảng, trong nhiệm kỳ qua, Quân ủy Trung ương đã tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo các đơn vị, địa phương tập trung làm tốt công tác xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng KVPT trên địa bàn toàn quốc. Thế trận quốc phòng được rà soát, điều chỉnh, bảo đảm vừa phù hợp với thực tiễn của từng địa bàn chiến lược, vừa phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trên các hướng, địa bàn chiến lược, công tác quân sự, quốc phòng đã được củng cố với khả năng cao nhất. Các đề án về xử lý tình huống quốc phòng, đề án về bảo đảm quốc phòng trên các địa bàn chiến lược như: Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, Tây Bắc và một số địa bàn quan trọng, đã được Quân ủy Trung ương chỉ đạo các cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng. Việc hoàn thiện các đề án về quốc phòng sẽ bảo đảm cho các đơn vị, địa phương có hành lang pháp lý để triển khai nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trên từng địa bàn, đồng thời tạo dựng nền tảng, tiềm lực về kinh tế-xã hội để huy động phục vụ cho nhiệm vụ quân sự, quốc phòng khi có tình huống xảy ra.
Cho đến nay, với sự nỗ lực của các địa phương, đơn vị, các đề án về quốc phòng đã dần được hiện thực hóa, thể hiện rõ hình hài ở các địa bàn chiến lược. Hệ thống công trình chiến đấu, công trình phòng thủ đã được các địa phương tích cực đầu tư xây dựng. Các khu căn cứ chiến đấu, căn cứ hậu phương trong KVPT được cấp ủy, chính quyền các địa phương quy hoạch khá rõ nét. Nhiều tỉnh, thành phố như: Hà Nội, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Cao Bằng, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Tây Ninh, Bình Phước... đã đầu tư hàng chục tỷ đồng để xây dựng các công trình quốc phòng, khu căn cứ chiến đấu. Tính lưỡng dụng của các công trình, khu căn cứ được coi trọng. Trong thời bình thì đây là nơi sản xuất phục vụ đời sống của LLVT và nhân dân. Khi có chiến tranh xảy ra thì các công trình này sẽ được chuyển đổi mục đích sử dụng, hoàn toàn phục vụ nhiệm vụ quốc phòng.
Việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân chỉ có thể chuyển động và có hiệu quả khi các cấp ủy, chính quyền địa phương có nhận thức đúng về vấn đề này. Cho đến nay, các bộ, ngành, địa phương trong toàn quốc đều đã xây dựng và hoàn chỉnh kế hoạch chuyển nhiệm vụ từ thời bình sang thời chiến. Kế hoạch này hằng năm được tổ chức tập dượt thông qua các cuộc diễn tập KVPT cấp tỉnh, huyện, diễn tập tác chiến trị an ở cấp xã. Trong 5 năm gần đây, chúng ta đã hoàn thành tốt các cuộc diễn tập có quy mô lớn cấp khu vực. Đặc biệt năm 2013, TP Hà Nội đã tổ chức cuộc diễn tập KVPT quy mô khu vực với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành Trung ương, địa phương. Các cuộc diễn tập đều tập trung vào vận hành cơ chế lãnh đạo, chỉ huy theo tinh thần Chỉ thị số 02 của Bộ Chính trị, đó là Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành, cơ quan quân sự, công an và các ban, ngành, đoàn thể làm tham mưu, tổ chức thực hiện; Nghị định số 152/2007/NĐ-CP của Chính phủ về KVPT. Thực tế các cuộc diễn tập cho thấy, nhận thức về nhiệm vụ quốc phòng, quân sự của đội ngũ cán bộ chủ chốt các địa phương đã có những chuyển biến tích cực. Đó là kết quả sau nhiều năm thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng kiến thức quốc phòng cho đội ngũ cán bộ các cấp. Đồng thời nó phản ánh tính hiệu quả và sự hoàn thiện trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quản lý Nhà nước về quốc phòng, bảo đảm thống nhất từ Trung ương tới cơ sở.
Lực lượng nòng cốt thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ở cơ sở là Dân quân tự vệ và Dự bị động viên cũng không ngừng được củng cố. Theo đánh giá của Quân ủy Trung ương thì các địa phương đã thực hiện tốt Luật Dân quân tự vệ và Đề án tổ chức lực lượng Dân quân tự vệ giai đoạn 2010-2015. Việc xây dựng lực lượng Dân quân tự vệ đã bảo đảm được tính rộng khắp, có số lượng hợp lý, chất lượng ngày càng cao, nhất là chất lượng chính trị. Nhiều địa phương đã xây dựng và duy trì tốt hoạt động của lực lượng dân quân thường trực, trong đó tập trung vào các địa bàn biên giới, hải đảo, địa bàn trọng điểm. Hoàn thiện về cơ cấu tổ chức, kết hợp với nâng cao toàn diện chất lượng huấn luyện đã bảo đảm cho lực lượng Dân quân tự vệ luôn giữ vững vai trò nòng cốt trong thực hiện các nhiệm vụ ở địa phương, đặc biệt là nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ở cơ sở, làm chỗ dựa tin cậy của cấp ủy, chính quyền và nhân dân các địa phương.
Lực lượng Dự bị động viên không ngừng được rà soát, biên chế hợp lý với tỷ lệ đúng chuyên nghiệp quân sự ngày càng cao. Hiện nay, các đơn vị trong toàn quân đã phối hợp với cơ quan quân sự các địa phương, tổ chức sắp xếp được 100% đầu mối đơn vị dự bị theo quy định của Thủ tướng Chính phủ. Tỷ lệ đúng chuyên nghiệp quân sự bình quân đạt gần 80%, nhiều địa phương đạt 100%. Đội ngũ cán bộ quân dự bị thường xuyên được kiện toàn, bảo đảm đạt gần 80%. Công tác tạo nguồn quân dự bị những năm gần đây đã được các địa phương chú trọng. Nhiều địa phương đã tự bỏ kinh phí, tổ chức huấn luyện chuyển hạng, chuyển loại quân dự bị. Các địa phương đã tích cực khắc phục khó khăn, không ngừng nâng tỷ lệ quân dự bị được động viên, huấn luyện qua từng năm. Hiện nay, tỷ lệ quân dự bị tham gia huấn luyện, diễn tập hằng năm đạt 98% so với chỉ tiêu. Nền nếp, chế độ sinh hoạt đối với quân dự bị được các địa phương duy trì khá chặt chẽ theo đúng Pháp lệnh về lực lượng dự bị động viên. Những yếu tố đó đã bảo đảm cho quân dự bị luôn giữ vững vai trò là một thành phần quan trọng của lực lượng vũ trang Việt Nam.
Thực hiện sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, công tác động viên công nghiệp cũng được các cấp, các ngành quan tâm thực hiện. Cho đến nay đã có hàng chục nhà máy, dây chuyền sản xuất, sửa chữa của nền kinh tế quốc dân được đầu tư, cải hoán theo hướng lưỡng dụng. Các nhà máy, dây chuyền này hằng năm đều được giao chỉ tiêu sản xuất phục vụ quốc phòng. Việc tổng khảo sát năng lực sản xuất phục vụ quốc phòng của khối doanh nghiệp Nhà nước cũng đã được tiến hành. Dự kiến, đến năm 2016 nhiệm vụ này sẽ hoàn thành, cơ quan chức năng sẽ có đánh giá mang tính tổng thể về năng lực sản xuất phục vụ quốc phòng, làm cơ sở xây dựng kế hoạch động viên công nghiệp khi có tình huống xảy ra.
Có thể nói, sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ IX, nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân đã có những bước tiến vượt bậc. Những kết quả thu được từ nhiệm vụ trên thể hiện tính sát đúng, khoa học từ các nghị quyết lãnh đạo của Quân ủy Trung ương, sự chỉ đạo sâu sát, trách nhiệm của Bộ Quốc phòng và các cơ quan chức năng trong quân đội. Các nghị quyết vừa bảo đảm mang tính toàn diện, chiến lược, vừa có những giải pháp cụ thể, tạo điều kiện thuận lợi để các đơn vị, địa phương triển khai thực hiện. Kết quả về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân cũng thể hiện những nỗ lực của các bộ, ngành, các địa phương trong việc phối hợp với Bộ Quốc phòng và đề ra các giải pháp để lãnh đạo, chỉ đạo các đơn vị thuộc quyền thực hiện nhiệm vụ.
Sự vững mạnh của nền quốc phòng toàn dân là cơ sở bảo đảm cho cả nước thực hiện thành công nhiệm vụ chiến lược thứ hai, đó là bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Khi mà mỗi người dân đều có nhận thức tốt về công tác quốc phòng và đều sẵn sàng lên đường thực hiện nhiệm vụ khi Tổ quốc cần thì chắc chắn đất nước sẽ mãi vững bền. Đó cũng là cơ sở để cố kết sức mạnh của toàn dân tộc, sẵn sàng đánh bại mọi âm mưu, thủ đoạn, hành động của kẻ thù khi chúng có dã tâm xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, lãnh hải của Việt Nam.
TRẦN ANH TUẤN