QĐND - Để phối hợp với Mặt trận Tây Nguyên, đầu tháng 3-1975, Khu ủy Khu 5 đã chỉ đạo Thường vụ Tỉnh ủy Khánh Hòa lãnh đạo, tổ chức các hoạt động đấu tranh chính trị và vũ trang ở các khu vực Cam Ranh, Nha Trang, làm tan rã quân địch. Khi địch thất thủ ở Tây Nguyên, Tỉnh ủy Khánh Hòa tiếp tục được Khu ủy Khu 5 chỉ đạo tập trung LLVT để giải phóng Nha Trang.

Trước khi ta tiến công Buôn Ma Thuột, Trung đoàn 25 bộ đội địa phương Khánh Hòa đã tổ chức đánh địch, cắt đứt Đường 21 ở đoạn Chư Cúc, phía Tây quận lỵ Khánh Dương của địch. Lực lượng địch tại quận lỵ Khánh Dương là một cứ điểm mạnh để bảo vệ tuyến đường tiếp vận hậu cần từ Cam Ranh - Nha Trang đến Nam Tây Nguyên, đồng thời cũng là cửa ngõ vào Khánh Hòa, Nha Trang từ Tây Nguyên. Ngày 22-3, bộ đội và LLVT Khánh Hòa tiến công giải phóng quận lỵ Khánh Dương, tạo thế uy hiếp trực tiếp đến toàn bộ quân địch tại Nha Trang - Khánh Hòa.

Xe tăng quân giải phóng tiến vào giải phóng Nha Trang. (Ảnh:TTXVN).

Tuy vậy, địch ngoan cố bố trí lại lực lượng, lập tuyến phòng thủ Tây Ninh Hòa, trên trục Đường 21, từ đèo Phượng Hoàng đến căn cứ Dục Mỹ. Ngoài lực lượng tại chỗ, địch còn có một lữ đoàn dù, 2 tiểu đoàn biệt động và tàn quân của Sư đoàn 23 từ Buôn Ma Thuột chạy về. Để phá vỡ tuyến phòng thủ này, ta điều động Sư đoàn 10 tiến công lữ đoàn dù ngụy ở cầu Suối Chình, tại Km24 trên Đường 21, cách Trung tâm huấn luyện Lam Sơn của địch 3km. Bị đánh mạnh, địch phải rút chạy về phía Tân Lâm, Tân Tứ, Đồng Thân (huyện Ninh Hòa). Du kích và đồng bào địa phương tổ chức phục kích địch, khiến một bộ phận địch phải đầu hàng, một số khác chạy qua quốc lộ 1 về phía Hòn Khói.

Tại Ninh Hòa, các mũi tiến công gồm bộ đội địa phương, du kích và đội vũ trang công tác từ nhiều hướng, phát động quần chúng đồng loạt nổi dậy giải phóng đại bộ phận vùng nông thôn, áp sát thị trấn Ninh Hòa. Sau khi giải phóng quận lỵ Khánh Dương, đánh tan cụm cứ điểm phòng thủ của địch tại đèo Phượng Hoàng, Dục Mỹ, sáng 2-4, Trung đoàn 24 và Tiểu đoàn 3 của Trung đoàn 28 thuộc Sư đoàn 10 theo Đường 21 tiến xuống quận lỵ Ninh Hòa. Mặc dù hạ quyết tâm "tử thủ” ở Nha Trang, nhưng tuyến phòng thủ đèo Phượng Hoàng - Dục Mỹ bị phá vỡ, Sư đoàn dù 23 bị tiêu diệt, khiến địch hoảng loạn, vội vã di tản. Đến ngày 2-4, lực lượng đột kích binh chủng hợp thành của Sư đoàn 10, theo quốc lộ 1 tiến quân về thị xã Nha Trang. Các cơ sở của ta được sự chỉ đạo trực tiếp Thị ủy Nha Trang hoạt động trong nội thành đã huy động quần chúng nổi dậy, thành lập các tổ tự vệ vũ trang, bố trí lực lượng bảo vệ các công sở, kho tàng, các cơ sở kinh tế, công trình công cộng, chuẩn bị đón lực lượng vào tiếp quản. Ngày 3-4, Sư đoàn 10 tiến vào giải phóng thị xã Cam Ranh và khu liên hợp quân sự Cam Ranh, toàn bộ phần đất liền đồng bằng và ven biển của tỉnh Khánh Hòa hoàn toàn giải phóng.

Tiến công giải phóng Nha Trang, Cam Ranh thể hiện sự nắm chắc tình hình, linh hoạt trong lãnh đạo, chỉ đạo của Khu ủy, Tỉnh ủy và phối hợp hiệp đồng chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực, lực lượng vũ trang địa phương và quần chúng nổi dậy giành chính quyền, giải phóng quê hương.

Dương Hà