IV-Những vấn đề phát sinh

Đoàn cán bộ, chiến sĩ đi giao-nhận tuyến tại Đak Nhoong (Kon Tum). Ảnh: TRẦN CÁT

Phải giữ được tài nguyên thiên nhiên

Theo Quyết định số 168/2007/QĐ-BQP do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phùng Quang Thanh ký ngày 2-11-2007 về chuẩn bị mặt bằng cho dự án xây dựng đường TTBG, các đơn vị công binh đã triển khai dò gỡ bom mìn, Ban quản lý dự án 47 chỉ đạo tư vấn khảo sát thiết kế, đo vẽ, cắm cọc mốc giới và phối hợp với địa phương thu hồi đất, đền bù theo phương án hai bên thống nhất. Việc dò gỡ mìn phải đạt yêu cầu về diện tích là toàn bộ phần đất được giới hạn trong phạm vi của cọc lộ giới đường bộ, độ sâu là 3m. Lộ giới quy định mỗi bên tính từ mép nền đường là 10m. Những đoạn đường xuyên qua rừng nguyên sinh, buộc phải phát cây mở tuyến. Khu vực Tây Nguyên có hàng trăm ki-lô-mét đường chạy qua rừng nguyên sinh, lượng gỗ phải chặt hạ khá lớn. Một số địa phương triển khai chính sách tận thu gỗ rừng từ dự án. Và lợi dụng “tận thu”, các tỉnh Bình Phước, Gia Lai, Kon Tum đã để lực lượng khai thác chặt phá rừng bữa bãi. Lộ giới đường TTBG chỉ quy định phát cây mở tuyến mỗi bên đường 10m, nhưng nhiều địa phương đã chặt phá rừng lấy gỗ vào sâu 40-50m. Rừng ở những khu vực này có nhiều gỗ quý (sao, dầu, tếch, gụ…) cây thẳng tắp, cao 20-30m. Với chiều rộng bị vi phạm 20-30m, chiều dài hàng trăm ki-lô-mét, không biết bao nhiêu ha rừng đang bị triệt hạ. Suốt dọc đường đi, chúng tôi gặp hàng trăm lượt xe lâm nghiệp hạng nặng vận chuyển gỗ “tận thu”. Những nhóm “lâm tặc” cũng lợi dụng vào lấy gỗ, cưa xẻ công khai ngay bên đường. Xe của đoàn kiểm tra đi qua, chúng vội vàng vứt bỏ cả cưa xẻ, xe máy, công nông rồi chạy vào rừng ẩn nấp. Đường TTBG vừa lu lèn xong nền móng đã bị xe lâm nghiệp nghiền nát, nham nhở. Bộ đội ra giữ đường thì công nhân lâm nghiệp và “lâm tặc” kéo, đến phản đối. Gỗ “tận thu” bị cưa đổ ngổn ngang, nhiều vô kể, chưa biết đến khi nào mới được chuyển hết để bộ đội làm đường. Đây cũng là tình huống nan giải phát sinh mà các địa phương cần phải nhanh chóng chấn chỉnh. Những cánh rừng gỗ quý nguyên sinh bị tàn phá theo kiểu “đục nước béo cò”, “Té nước theo mưa” như thế, ai không xót ruột!

Rừng Tây Nguyên còn nhiều động vật hoang dã. Dọc đường đi, chúng tôi vẫn thấy thú rừng chạy ngang qua trước mặt. Gà rừng đi từng đàn kiếm ăn trên mặt đường; những đôi chim công sặc sỡ thấp thoáng trong các lùm cây; tiếng chim rừng các loại hót vang trên những tán lá. Công nhân làm đường không chỉ thấy sóc, cầy, nai, hoẵng, kỳ đà mà đôi khi còn gặp gấu… Dưới lòng đất còn ẩn giấu những khoáng sản quý như vàng, vôn phram, thạch cao, đá đỏ…

Như vậy, khi có đường chạy qua, phải tính đến việc giữ rừng, giữ tài nguyên thiên nhiên suốt rộng dài biên giới. Bởi có đường đi lại dễ dàng, khó quản lý hoạt động buôn lậu, chặt phá rừng, săn bắt thú và khai thác tài nguyên.

Ai duy tu, bảo dưỡng đường TTBG?

Với hơn 14.000km đường ở nơi địa hình hiểm trở, heo hút; xây dựng được hoàn chỉnh theo thiết kế đã là một kỳ tích, nhưng để giữ được con đường bền vững, lâu dài lại là vấn đề không đơn giản. Phải có lực lượng quản lý, duy tu, bảo dưỡng thường xuyên. Đường Hồ Chí Minh công nghiệp hóa được đầu tư lớn như vậy, nhưng mới đưa vào sử dụng mấy năm đã phải sửa chữa nhiều đoạn bởi hư hỏng sau mỗi mùa mưa. Đường TTBG ở nơi xa xôi hẻo lánh hơn, ít người qua lại, khi hư hỏng, sửa chữa sẽ khó khăn hơn. Vì vậy, ngay từ bây giờ, các đơn vị thi công cần phải tính toán chặt chẽ, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình và thiết kế theo tiêu chuẩn. Vị trí nào địa hình hiểm trở, dễ xói lở cần được điều chỉnh thiết kế phù hợp. Thiết kế ban đầu có thể là xây dựng cống hoặc ngầm nhưng căn cứ vào thực tế, phải chuyển sang làm cầu và ngược lại. Giữa hai sườn núi liền kề, độ dốc lớn, sức nước chảy mạnh, bào mòn nhanh, phải mở rộng ta luy dương, kè chắn ta luy âm, hạ thấp độ dốc. Những đoạn đường chạy qua vách núi dựng đứng, dễ sụt lở, phải mở rộng nền đường, làm rãnh thoát nước bên ta luy dương… Kinh phí có thể phát sinh khi xây dựng ban đầu, nhưng chắc chắn không lớn bằng kinh phí khắc phục hậu quả hư hỏng sau vài năm đưa vào sử dụng.

Các đơn vị tham gia thi công phải giáo dục bộ đội tiết kiệm nguyên vật liệu, thi công đúng kỹ thuật, bảo đảm giá thành rẻ, chất lượng cao, hoàn thành đúng tiến độ; nhắc nhở đội ngũ lái xe, lái máy bảo đảm an toàn trong lao động vì phải thi công ở địa hình nguy hiểm. Cán bộ có đủ quyền hạn, năng lực phải trực tiếp có mặt ở hiện trường, tránh phó thác cho các đội lao động và núp bóng bán thầu. Một số đơn vị ở khu vực Tây Nguyên phải bổ sung ngay lực lượng lao động, không để cảnh công trường vắng vẻ như chợ chiều. Đồng thời, bộ đội phải bảo vệ tài nguyên rừng, không tham gia hoạt động săn bắn chim, thú, chặt phá gỗ; giữ gìn tình đoàn kết quân dân với chính quyền và bà con các dân tộc thiểu số, tình hữu nghị với các nước láng giềng vùng biên giới.

Bộ đội Biên phòng sẽ là lực lượng chính sử dụng và bảo vệ đường TTBG. Các đồn biên phòng sắp tới sẽ nằm sát đường TTBG. Nhưng Bộ đội Biên phòng không thể đảm nhiệm việc duy tu, bảo dưỡng vì đây là công việc quá lớn. Con đường mang tầm vóc chiến lược quốc gia như thế nên chăng, Nhà nước sẽ giao cho các địa phương có đường TTBG đi qua quản lý. Khi có sự cố hư hỏng, ách tắc, ngành giao thông địa phương mới có nhân lực, phương tiện và kỹ thuật sửa chữa, khắc phục kịp thời. Bởi đường TTBG đi qua không chỉ có đường mà còn hàng nghìn cầu, cống và gần 100 tuyến đường ngang nối với quốc lộ, tỉnh lộ được xây dựng. Những công trình đó đối với nhiều địa phương miền núi là điều mơ ước chưa biết bao giờ thành hiện thực, nó tạo điều kiện phát triển kinh tế, xã hội cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, để miền núi hội nhập với đồng bằng. Vì thế, các địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị mở đường.

Được Đảng và Nhà nước quan tâm, Bộ Quốc phòng chỉ đạo, quân với dân đồng sức, đồng lòng, công trình xây dựng đường TTBG sẽ hoàn thành theo kế hoạch và trở thành biểu tượng cho sức mạnh trường tồn của dân tộc trên suốt dải biên cương mang hình chữ S.

ĐỨC TOÀN