Chiến sĩ mới nhập ngũ còn nhiều điều bỡ ngỡ, trong khi hoạt động quân sự luôn đòi hỏi tính cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác từ việc nhỏ như gấp chăn màn, sắp xếp nội vụ, vệ sinh… đến huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật, hành quân rèn luyện. Ví như canh gác là một trong những nhiệm vụ đặc thù của hoạt động quân sự, không chỉ là nhiệm vụ đơn thuần mà qua đó còn rèn luyện ý thức cảnh giác, ý thức địch tình, khả năng sẵn sàng chiến đấu của bộ đội. Tuy nhiên, một số chiến sĩ mới chưa hiểu hết ý nghĩa của nhiệm vụ gác hoặc chưa quen với việc này, nhất là khi ở nhà đã quen nếp sinh hoạt, ăn ngủ khá thoải mái, không theo giờ giấc; vào đơn vị, đang ngủ ngon giấc vẫn phải thức dậy thực hiện nhiệm vụ. Có chiến sĩ còn suy nghĩ giản đơn: "thời bình đâu có địch!", nên ngủ gật khi gác, ngủ quên khi đến ca, thậm chí bỏ gác.
Thực hiện Luật Nghĩa vụ quân sự (sửa đổi, bổ sung năm 2005), thời gian tại ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ rút ngắn so với trước; trong khi nội dung, chương trình huấn luyện không thay đổi, yêu cầu sẵn sàng chiến đấu ngày càng cao… đòi hỏi các đơn vị, cán bộ các cấp phải huấn luyện, rèn luyện, quản lý giáo dục chiến sĩ mới nghiêm túc ngay từ đầu. Theo thời gian, yêu cầu về huấn luyện, rèn luyện khả năng chịu đựng khó khăn gian khổ tăng lên, đòi hỏi mỗi chiến sĩ phải nêu cao ý chí quyết tâm, rèn luyện thường xuyên, liên tục mới có thể hoàn thành nhiệm vụ.
Cán bộ chỉ huy đơn vị cần làm tốt công tác giáo dục nhiệm vụ, tạo chuyển biến rõ nét về nhận thức và hành động, nhất là ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong linh hoạt, chủ động, tinh thần cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu-những phẩm chất không thể thiếu của người chiến sĩ.
Thời gian qua, các đơn vị như M01 (Đoàn B25, Binh đoàn Hương Giang); C8 (Đoàn B16, Quân khu 2), M2 (Đoàn Sao Vàng, Quân khu 1)... đã tổ chức mô hình hoạt động "đơn vị kết thân" giữa đại đội huấn luyện chiến sĩ mới với đại đội quản lý chiến sĩ năm thứ hai. Đây là hình thức hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong công tác quản lý, giáo dục tư tưởng ở đơn vị cơ sở, giúp chiến sĩ cũ và chiến sĩ mới trao đổi tâm tư tình cảm, kinh nghiệm trong học tập, huấn luyện, rèn luyện kỷ luật, xây dựng nếp sống chính quy… Với "lợi thế" dễ gần và đồng cảm, nhiều chiến sĩ cũ còn là người anh, người bạn tâm tình. Hình thức sinh hoạt trên góp phần tăng cường gắn kết tình cảm của các chiến sĩ cùng quê hương, dòng họ, cùng phong tục tập quán, nhất là với các chiến sĩ con em đồng bào dân tộc thiểu số, giảm các vụ vi phạm kỷ luật do chiến sĩ mới nhớ nhà, dẫn đến đào bỏ ngũ, vắng mặt trái phép hoặc thiếu tự tin trong học tập, rèn luyện… Duy trì tốt hoạt động này còn khắc phục triệt để tình trạng "chiến sĩ cũ bắt nạt chiến sĩ mới", tạo tình cảm đồng chí đồng đội gắn bó, cùng thi đua thực hiện tốt nhiệm vụ, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong đơn vị.
Từ hiệu quả của mô hình, các đơn vị cần tổng kết, rút kinh nghiệm, nhân rộng hoạt động này, với nội dung, hình thức phong phú, phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, quản lý tư tưởng bộ đội ở đơn vị cơ sở.
HOÀNG QUÝ và KHẮC MẠNH