Trước khi vào quân ngũ, các chiến sĩ (nhất là chiến sĩ mới) đều được giáo dục ở gia đình, địa phương, trong trường học; được hấp thụ các giá trị văn hóa, đạo đức để từng bước hình thành nhân cách. Khi nhập ngũ vào công tác, học tập, rèn luyện ở môi trường quân đội, nhân cách của người chiến sĩ cách mạng càng được hoàn thiện, phát triển. Môi trường quân đội mang tính đặc thù đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải tự giác chấp hành, nhất là các chiến sĩ mới vào công tác trong quân đội, còn nhiều bỡ ngỡ, xa gia đình, bạn bè, làng xóm; nền nếp sinh hoạt tự do… Nếu không cố gắng phấn đấu, nỗ lực rèn luyện sẽ không thể hoàn thành được nhiệm vụ. Nhất là những quân nhân đang công tác tại các đơn vị biên giới, hải đảo, địa bàn xa xôi, điều kiện sinh hoạt vật chất, tinh thần còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều quân nhân đã chấp hành tốt kỷ luật, quy định của đơn vị, trở thành những tấm gương sáng về lối sống, phẩm chất đạo đức. Song, cũng có không ít quân nhân đã buông thả, vi phạm kỷ luật, không khép mình vào quy định và không vì tập thể, cộng đồng… buộc phải xử lý. 

Giáo dục, tạo điều kiện để mỗi cán bộ, chiến sĩ (nhất là chiến sĩ mới) trở thành quân nhân có nhân cách cao đẹp, tiêu biểu trong đời sống hiện nay là cả một quá trình, đòi hỏi mỗi người chỉ huy phải đặc biệt quan tâm, tiến hành thường xuyên; nhất là đối với cán bộ chính trị cấp cơ sở. Môi trường quân đội luôn gắn liền với gian khổ, ác liệt và cả hy sinh, mất mát nên việc giáo dục, xây dựng nhân cách, bản lĩnh chính trị, niềm tin tưởng tuyệt đối vào Đảng, vào cách mạng, sẵn sàng hy sinh cho cuộc sống của nhân dân phải được coi trọng. Muốn vậy, ngoài giáo dục rèn luyện, cán bộ, chỉ huy phải là “tấm gương” trong học tập, sinh hoạt hằng ngày để chiến sĩ noi theo. Chiến sĩ cũng phải có tinh thần trách nhiệm, tự giác trong thực hiện công việc, phải luôn “khép mình” vào các quy định của quân đội, không được buông thả trong sinh hoạt, luôn trách nhiệm với công việc và nhiệm vụ được giao.

Xây dựng, rèn luyện nhân cách người chiến sĩ cách mạng cũng phải gắn với xây dựng môi trường dân chủ, văn hóa. Chỉ huy các cấp ngoài uốn nắn, tạo môi trường gần gũi để giáo dục, khuyên bảo chiến sĩ cũng cần thông qua Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” để bồi dưỡng, phát triển nhân cách quân nhân. Xây dựng lối sống lành mạnh, tư tưởng, đạo đức, tác phong gương mẫu để quân nhân rèn luyện. Đơn vị cũng cần đề ra tiêu chuẩn cụ thể hằng tuần, hằng tháng, hằng quý để cán bộ, chiến sĩ phấn đấu, rèn luyện nhân cách của mình... Đây chính là những biện pháp thiết thực, hiệu quả trong giáo dục, rèn luyện, để hình thành và phát triển nhân cách của mỗi quân nhân.

Hoàng Gia Minh