QĐND - Vào những năm 1961-1965, vùng đất Hương Hữu (A Lưới, Thừa Thiên-Huế) là nơi quân đội Mỹ đặt nhiều đồn bốt, căn cứ để trấn áp đồng bào Cơ Tu và bộ đội ta. Quân Mỹ nhiều phen bắt bớ, giết hại đồng bào Cơ Tu, vì thế dân làng rất căm ghét giặc.

Già làng Cơ Tu ở Hương Hữu liền họp trai bản, bàn kế giết lính Mỹ bảo vệ bình yên cho đồng bào mình. Thanh niên bản lặng lẽ lên rừng đào rễ cây lá ngón mang đập vào đá suối cho nhuyễn rồi đem đi ủ kín dưới đất từ 2 đến 3 ngày. Biết quân Mỹ sử dụng nguồn nước suối Pa Đăng, đồng bào Cơ Tu liền thả nhiều lá, rễ cây ngón ở con suối làm cho nước bị nhiễm độc, quân Mỹ lấy nước uống bị nhiễm độc mà chết.

Phát hiện trong nguồn nước suối có chất độc, quân Mỹ ở đồn Hi Rông tổ chức nhiều toán quân lên thượng nguồn suối Pa Đăng bắt bớ, giết hại đồng bào. Từ đó, chúng không dùng nước suối mà bắt lính đào giếng sâu để lấy nước uống. Nhiều thanh niên người Cơ Tu cảm tử đã lấy chất bột tán mịn từ vỏ và rễ cây ngón, lẻn vào đồn bốt của địch bỏ xuống giếng, đầu độc địch, khiến nhiều tên bị chết và lính Mỹ vô cùng hoang mang.

Ngoài việc đầu độc bằng rễ cây ngón, đồng bào Cơ Tu còn nghĩ cách diệt giặc bằng bẫy chông, bẫy lao tẩm thuốc độc. Trên các con đường lính Mỹ-ngụy hành quân, đồng bào Cơ Tu cho “bày trận” làm bẫy lao theo dây chuyền trải trên chiều dài khoảng 20m, được ngụy trang từ lá cây rừng khô rất kín đáo. Các thanh chông, lao thường được làm từ cây tre hê-răng (tên gọi khác là o-rang) rất sắc, được tẩm thuốc độc. Khi quân Mỹ-ngụy đi vào khu vực bẫy, bị chông đâm chảy máu, chất độc bí ẩn từ cây lá ngón lan tỏa theo vết thương khiến cho nhiều tên lính Mỹ-ngụy bỏ mạng. Nhờ dùng chất độc mà đồng bào người Cơ Tu giữ được làng, làm cho bọn lính Mỹ-ngụy không dám vào làng bắn phá, cướp bóc tài sản, giết chóc đồng bào nữa.

Cử Loan