QĐND - Từ giữa năm 1948, quân Pháp liên tiếp mở nhiều cuộc hành quân càn quét đánh vào vùng căn cứ của ta ở tỉnh Hòa Bình. Ở hai thôn Phú Lẫm, Yên Lương thuộc xã Quyết Thắng (nay là Phú Lương, huyện Lạc Sơn, Hòa Bình), bọn lang đạo phản động thường xuyên móc nối, dẫn quân Pháp về đánh phá, gây nhiều tội ác với nhân dân và khó khăn cho lực lượng vũ trang của xã. Chúng còn tăng cường tuyên truyền cho việc thành lập cái gọi là “Xứ Mường tự trị”, đẩy mạnh việc lập tề.

Để phá tan âm mưu của địch, Huyện ủy Lạc Sơn trực tiếp chỉ đạo và đưa Đội vũ trang xuống giúp đỡ xã xây dựng, củng cố lại lực lượng và các đoàn thể quần chúng. Do đó đầu tháng 10-1948, du kích hai thôn Phú Lẫm và Yên Sơn đã liên tục đánh lui bốn đợt càn quét của địch, được nhân dân rất tin tưởng vào trình độ, khả năng của du kích.

Trước những thất bại đó, ngày 29-10-1948, tên quan ba Đi-ốt, Đồn trưởng Vụ Bản phái một trung đội ngụy binh do tên quan Hai chỉ huy tiến hành đánh vào Yên Lương, Phú Lẫm nhằm thăm dò, phát hiện lực lượng ta để chuẩn bị cho cuộc càn quét lớn vào xã.

Nhận được tin cơ sở thông báo, Chủ tịch Ủy ban Hành chính phát lệnh cho toàn xã triển khai chiến đấu. Khoảng 10 giờ ngày 29-10, trung đội địch tiến đến đồi Dạng Võng. Tổ du kích Yên Lương bố trí mai phục sẵn, chờ cho tiểu đội địch đi đầu vượt qua, khi tiểu đội thứ hai của địch lọt hẳn vào trận địa mới đồng loạt nổ súng. Ngay loạt đạn đầu của du kích đã giết chết tên quan Hai. Bị đánh bất ngờ, mất chỉ huy, số địch còn lại hốt hoảng tháo chạy.

Cay cú trước thất bại và mất tên quan Hai, mờ sáng 30-10, địch sử dụng gần một tiểu đoàn có bọn phản động dẫn đường chia làm hai hướng tiến công vào Yên Lương, Phú Lẫm. Mặc dù bị du kích ta kháng cự quyết liệt, nhưng đến trưa, địch cũng tiến được vào đầu xóm Rẻo. Cũng thời gian này, trong xóm Rẻo bộ phận du kích của đồng chí Bùi Văn Tờn đã vò lá ngón cho vào mấy vò rượu cần rồi đặt trong các nhà ở giữa xóm. Khi đại đội địch đánh chiếm được xóm Rẻo thì mặt trời đã đứng bóng. Vừa đói, vừa khát, vừa mệt, bọn địch tỏa đi cướp bóc, kiếm ăn. Vớ được mấy vò rượu cần, chúng xô vào tranh nhau uống. Đến khi địch hạ lệnh thu quân, trở về đồn thì gần 100 tên địch phải đền mạng vì ngộ độc rượu cần ngâm lá ngón!

Phạm Thành Công