Ông Phùng Đệ, liên lạc viên trong toàn quốc kháng chiến. Ảnh: Ngân Thúy

Với dáng người đậm, da ngăm, mái đầu đã điểm sương, tôi không thể hình dung cách đây 60 năm, con người này lại là chiến sĩ cảm tử quân Thủ đô làm nhiệm vụ liên lạc trong những ngày đầu kháng chiến toàn quốc. Đó là cậu bé liên lạc Phùng Đệ, được anh em cảm tử quân Thủ đô thời đó yêu mến gọi cậu là “Vệ Út”, bởi vừa nhỏ tuổi nhất đơn vị, vừa nhanh nhẹn, thông minh, gan dạ. Năm 1945, lúc đó cậu bé Đệ mới 12 tuổi, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, bố mẹ mất sớm, nên 3 anh em mỗi người thất lạc một nơi. Cậu bé Đệ phải lên ở với nhà bà cô để đi học làm thợ giày gần bãi Phúc Tân. Thời gian học làm thợ giầy, mỗi lần nhìn thấy mấy bạn cùng trang lứa được vào Vệ quốc đoàn, mặc bộ dạ tím, đội mũ ca-lô gắn sao lấp lánh, trong Đệ lại cháy lên một mơ ước được đứng cùng đội ngũ. Nhưng làm thế nào để được vào Vệ quốc đoàn, được đánh địch… thì Đệ chưa biết. Nhưng rồi thời cơ cũng đã đến, ông kể lại với chúng tôi:

“…20 giờ ngày 19-12-1946, Thủ đô Hà Nội rộ lên tiếng súng, báo hiệu cuộc kháng chiến toàn quốc bắt đầu. Đường phố Hà Nội trở thành chiến luỹ, phần lớn nhân dân được di tản ra khỏi thành phố. Thế nhưng tôi thấy mấy đứa trẻ trạc tuổi tôi ở nhạc sinh quân được ăn vận quần áo của Vệ quốc đoàn, được ở lại thành phố, nên tôi rất thích, cũng từ giây phút đó, tôi quyết tâm phải vào Vệ quốc đoàn. Nhân cơ hội cả gia đình bà cô tôi tản cư vào đình Phát Lộc, tôi liền trốn đi với một anh tự vệ, vào ngõ Gia Ngư tham gia cùng các anh đào hầm, hào. Thấy tôi là người lạ, các anh Vệ quốc đoàn hỏi:

Em này ở đâu đến vậy, sao lại vào đây?

Tôi nói dối các anh:

Cả nhà em đi tản cư, em bị lạc không biết đi đâu cả. Các anh cho em ở đây với, việc gì em cũng làm được!

Các anh nhìn tôi từ đầu xuống chân thấy tôi bé quá nên có vè ái ngại. Nhưng cuối cùng các anh cũng đồng ý cho tôi ở lại và từ giây phút đó, tôi được đúng trong hàng ngũ của Vệ quốc đoàn và được giao nhiệm vụ làm liên lạc. Vì còn quá nhỏ, nên tôi được các anh ưu tiên, chiều chuộng, coi tôi như đứa em út trong gia đình, thế nên mới có tên là “Vệ Út”.

Hồi đó làm chiến sĩ liên lạc rất khổ vì điện đàm không có, toàn phải chạy chân. Hễ có chỉ thị của cấp trên, hoặc thông báo tin tức xuống các đơn vị, các chốt chiến đấu bất kể ngày, hay đêm tôi đều phải đi ngay. Ngược lại ở các chốt chiến đấu có tình hình muốn thông báo lên cấp trên các anh cũng gọi tôi. Tôi cứ như con thoi giữa hai chiều xuôi ngược trong thành phố. Thi thoảng, tôi còn dẫn đường cho anh em đi tìm hiểu tình hình địch.

Nhớ lại hôm đầu tiên vào Vệ quốc đoàn tôi đã được anh Vũ Lăng (Thượng tướng Vũ Lăng), hồi đó là tiểu đoàn phó thử thách bằng cách giao nhiệm vụ, đi trinh sát tình hình địch ở Sở Thuỷ lâm (địa điểm Sở Văn hoá Hà Nội hiện nay). Thú thực tôi cũng hơi run, chỉ sợ không hoàn thành nhiệm vụ. Tôi bắt đầu bò từ chỗ Hàng Bè cứ thế men theo tường tiến thẳng đến Sở Thuỷ lâm, vừa bò vừa phải nghe ngóng tình hình ở phía trước, lại phải nhìn ra sau nên hơi sợ. Khi đến tường của Sở Thuỷ lâm, ép sát người vào tường tôi nghe tiếng địch xì xồ nhiều, tôi đoán địch có rất đông quân. Nghe ngóng một lúc nữa cho chắc chắn, tôi mới quay về, được một đoạn thì gặp anh Lanh.

Sau này tôi mới biết, sau khi Tiểu đoàn phó Vũ Lăng cử tôi đi, anh đã cẩn thận cho anh Lanh bám theo sau để xem tôi hành động thế nào, nếu cần thì giúp đỡ. Không ngờ thấy tôi nhỏ người nhưng gan dạ, làm việc tốt, nên các anh đã rất khen ngợi. Cũng ngay sau đó tôi được giao nhiệm vụ xuống Đại đội 13 làm liên lạc cho đến tận ngày đơn vị rút khỏi Thủ đô…”

Vũ Thuý Ngân (Ghi theo lời kể của CCB Phùng Đệ)