QĐND - Đầu năm 1964, trước nguy cơ thất bại của “Chiến tranh đặc biệt” mà đế quốc Mỹ thực hiện ở miền Nam Việt Nam, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tổ chức “Hội nghị Chính trị đặc biệt”, phân tích tình hình, xác định rõ âm mưu và hành động gây chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ ra miền Bắc.

Để tạo cớ cho việc mở rộng chiến tranh, leo thang đánh phá ra miền Bắc nước ta, đế quốc Mỹ sử dụng hải quân khiêu khích và dựng lên cái gọi là “Sự kiện vịnh Bắc Bộ” để mở đợt tập kích bằng không quân quy mô lớn ngày 5-8-1964 trên toàn miền Bắc.

Cuộc tiến công mang mật danh “Mũi tên xuyên” ngày 5-8-1964 của Mỹ đánh phá vào hầu hết các căn cứ của Hải quân nhân dân Việt Nam suốt dải ven biển miền Bắc (từ cảng sông Gianh, Quảng Bình) đến Bãi Cháy (Quảng Ninh), trong đó có các khu vực Cửa Hội, Vinh, Bến Thủy (Nghệ An), Lạch Trường (Thanh Hóa)… Trong trận chiến đấu đầu tiên chống lại không quân hiện đại của đế quốc Mỹ, lực lượng tàu chiến đấu của Hải quân nhân dân Việt Nam được sự hiệp đồng, phối hợp chặt chẽ của lực lượng pháo phòng không, công an vũ trang, dân quân, tự vệ và nhân dân đã chiến đấu kiên cường, dũng cảm, bắn rơi nhiều máy bay địch, bắt sống phi công Mỹ, bảo vệ lực lượng, làm nên chiến thắng trận đầu oanh liệt. Chiến thắng ngày 5-8-1964 thể hiện sự chủ động trong dự báo và làm tốt công tác chuẩn bị, nắm chắc tình hình, tổ chức lực lượng, dám đánh và kiên quyết đánh địch giành thắng lợi.

Tàu Hải quân nhân dân Việt Nam chiến đấu trên vùng biển Đông Bắc ngày 5-8-1964. Ảnh tư liệu.

Ngày 6-7-1964, chấp hành sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Mệnh lệnh của Bộ Tổng tham mưu, Quân chủng Hải quân ra lệnh chuyển toàn bộ lực lượng hải quân sang thời chiến, nêu cao tinh thần quyết tâm sẵn sàng chiến đấu, đánh thắng địch ngay từ trận đầu. Bộ tư lệnh Hải quân chỉ đạo các cơ quan, đơn vị khẩn trương hoàn thành các mặt công tác chuẩn bị chiến đấu, trọng tâm là công tác lập kế hoạch tác chiến; củng cố, hoàn thiện sở chỉ huy cơ bản, hệ thống thông tin, ra-đa quan sát; tổ chức sơ tán lực lượng, nhất là tàu thuyền, kho tàng, trạm xưởng. Cục Tham mưu (sau này là Bộ Tham mưu) Hải quân phối hợp với các cơ quan chính trị, hậu cần khẩn trương củng cố sở chỉ huy cơ bản ở Hải Phòng; triển khai sở chỉ huy tiền phương ở sông Gianh và sở chỉ huy tiền phương của Khu Tuần phòng 1 ở Lạch Trường (Thanh Hóa). Bộ tư lệnh Hải quân thành lập lực lượng chiến đấu gồm các biên đội tàu mặt nước, các trận địa hỏa lực, lực lượng phòng không, lực lượng đánh tàu mặt nước của địch. Các cơ quan, đơn vị tổ chức hiệp đồng chiến đấu với các lực lượng phòng không-không quân, công an vũ trang, dân quân, tự vệ ven biển; bổ sung các thiết bị chiến trường; huấn luyện bổ sung cho các đơn vị. Bộ tư lệnh Hải quân lệnh cho các đơn vị, các trạm ra-đa sẵn sàng chiến đấu cao, tăng cường quan sát, chuẩn bị chu đáo, chủ động phòng tránh, đánh địch.

Các hoạt động của địch trên vùng biển nước ta đều được lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam theo dõi chặt chẽ, nắm chắc tình hình, báo cáo kịp thời về Sở chỉ huy quân chủng. Cục Tham mưu thu thập thông tin, phân tích đánh giá tình hình, tác nghiệp lên bản đồ, chuẩn bị các văn kiện, báo cáo Bộ tư lệnh. Cơ quan, đơn vị hải quân các cấp tăng cường kíp trực chỉ huy, trực ban tác chiến, thông báo kịp thời tình hình, nhiệm vụ tới cơ quan, đơn vị liên quan; tổ chức kiểm tra mọi mặt, đề ra các biện pháp bảo đảm giữ vững hoạt động của hệ thống chỉ huy, điều hành; linh hoạt xử lý tình huống chiến đấu và các tình huống trên biển. Toàn lực lượng hải quân nêu cao tinh thần cảnh giác với phương châm “địch đến là biết, địch vào là diệt”, huấn luyện và tổ chức hiệp đồng chặt chẽ, từng bước nâng cao trình độ tổ chức, tác chiến, dám đánh và đánh thắng địch.

Trước sự tiến công bằng không quân của đế quốc Mỹ, ngày 5-8-1964, nhờ chuẩn bị tốt, Bộ tư lệnh Hải quân không bị bất ngờ và đã chỉ huy, sử dụng lực lượng hải quân thích hợp đánh địch, đồng thời bảo vệ, bảo toàn lực lượng và các cơ sở hậu cần, kỹ thuật của quân chủng. Trong quá trình chiến đấu, Bộ đội Hải quân phối hợp chặt chẽ với bộ đội phòng không và các lực lượng vũ trang đánh trả địch. Qua ba đợt không kích, không quân Mỹ huy động 64 lần chiếc máy bay với nhiều thủ đoạn đánh phá vào các căn cứ, cơ sở hậu cần, kỹ thuật, khu trú đậu và tàu thuyền của hải quân ta, song với tinh thần dám đánh, quyết đánh, dũng cảm chiến đấu, Bộ đội Hải quân cùng quân và dân miền Bắc đã đánh bại cuộc tiến công “Mũi tên xuyên” của địch. Thắng lợi ngày 5-8-1964 là kết quả của quá trình chuẩn bị chu đáo, phân tích, nắm tình hình, dự báo kịp thời các tình huống xảy ra; chỉ huy các cấp từ Bộ tư lệnh đến biên đội, khẩu đội hiệp đồng chiến đấu tốt, linh hoạt, vận dụng các hình thức chiến đấu phù hợp, vừa đánh vừa rút kinh nghiệm, đánh địch kết hợp với sơ tán, bảo vệ căn cứ để bảo đảm lực lượng, cơ sở vật chất hậu cần, kỹ thuật phục vụ chiến đấu lâu dài. Đặc biệt trước, trong và sau chiến đấu, công tác giáo dục, động viên tư tưởng, xây dựng ý chí chiến đấu, tinh thần quyết chiến, quyết thắng cho bộ đội được Bộ tư lệnh Hải quân và các cơ quan, đơn vị triển khai toàn diện, hiệu quả, góp phần làm nên chiến thắng trận đầu oanh liệt.

Nguyễn Bùi Văn