QĐND - Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 2-9-1945, tại quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Ngay sau đó, các thế lực phản động tràn vào nước ta với danh nghĩa “giải giáp quân đội Nhật”, thực chất là nhằm thủ tiêu chính quyền cách mạng và Đảng ta. Ngày 23-9-1945, được sự yểm trợ của quân Anh, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn-Gia Định mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai.

Phải đối phó với thù trong, giặc ngoài, trong khi đó tình hình kinh tế của nước ta lúc này hết sức khó khăn. Về ngoại giao, tuy ta đã tuyên bố độc lập nhưng chưa có nước nào quan hệ với nước ta, chúng ta nằm trong tình trạng bị bao vây, tách biệt với thế giới bên ngoài. Cách mạng nước ta ở thế “ngàn cân treo sợi tóc”, khó khăn chồng chất khó khăn. Nếu ta phát động toàn quốc kháng chiến lúc này sẽ rơi vào tình trạng “lửa cháy hai đầu” và chúng ta sẽ nhanh chóng thất bại.

Chiến sĩ cảm tử quân Hà Nội ôm bom ba càng đánh địch. Ảnh tư liệu

Nhận thức rõ điều đó, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương chưa phát động toàn quốc kháng chiến, mà sử dụng nghệ thuật ngoại giao mềm dẻo, linh hoạt tìm mọi cách cứu vãn hòa bình, dần từng bước loại bớt kẻ thù, đồng thời chuẩn bị thế và lực để bắt đầu khi có lợi nhất. Theo đó, ngày 6-3-1946 rồi ngày 14-9-1946 lần lượt được ký kết... Tranh thủ thời gian hòa hoãn, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kịp thời đề ra những chủ trương, biện pháp lãnh đạo nhân dân xây dựng xã hội mới, phát triển tiềm lực mọi mặt của đất nước… Những thành quả đạt được trong thời kỳ đấu tranh bảo vệ chính quyền, vừa kháng chiến, vừa kiến quốc từ tháng 9-1945 đến tháng 12-1946 có ý nghĩa lịch sử quan trọng đưa nước ta vượt qua tình thế hiểm nghèo; củng cố và phát triển thành quả của cách mạng Tháng Tám; đặt nền móng cho thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Hơn một năm kể từ khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn-Gia Định, Đảng và Chính phủ ta đã làm tất cả những gì có thể để ngăn chặn chiến tranh, nhưng thực dân Pháp đã bội ước, cố tình xâm lược nước ta một lần nữa. “Chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới”, lịch sử đã đặt dân tộc ta trước sự lựa chọn mới. Trước tình thế đó, ngày 19-12-1946, Thường vụ Trung ương Đảng đã họp Hội nghị mở rộng tại làng Vạn Phúc-Hà Đông, dưới sự chủ trì của Hồ Chí Minh. Hội nghị khẳng định: Khả năng hòa hoãn đã hết, phải dùng chiến tranh cách mạng để đánh bại chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp. Chúng ta cũng đã có thời gian chuẩn bị để bước vào cuộc kháng chiến lâu dài với thực dân Pháp. Vì vậy, ta chủ trương phát động toàn quốc kháng chiến và chủ động mở cuộc tổng giao chiến trước khi thực dân Pháp thực hiện đảo chính quân sự ở Hà Nội.

Phát động toàn quốc kháng chiến đúng lúc là một nghệ thuật lãnh đạo kháng chiến của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quyết định đúng đắn đó đã đem lại niềm tin, động lực, sức mạnh để Đảng và nhân dân ta đứng lên đấu tranh đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi.

TS Nguyễn Văn Bạo