Bước phát triển của nghệ thuật phòng ngự

QĐND - Mùa khô những năm 1971 - 1972, sau chiến dịch tiến công giải phóng Cánh đồng Chum và tiến sâu vào Sảm Thông - Loong Chẹng, liên quân Lào - Việt quyết định chủ động tổ chức chiến dịch phòng ngự Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng, nhằm đánh bại cuộc tiến công lấn chiếm của địch trong mùa mưa năm 1972, bảo vệ vững chắc vùng giải phóng, giữ vững thế chiến lược của ta ở Thượng Lào và bảo vệ sườn phải cho hai chiến dịch tiến công Trị - Thiên và bắc Tây Nguyên trong cuộc tiến công chiến lược mùa mưa năm 1972.

Xuất phát từ chủ trương đó, đầu tháng 4-1972, Quân ủy Trung ương ra quyết định thành lập Bộ tư lệnh chiến dịch phòng ngự Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng. Đồng chí Vũ Lập được giao làm Tư lệnh, đồng chí Lê Linh làm Chính ủy. Lực lượng tham gia chiến dịch về phía Việt Nam có hai trung đoàn 174 và 148 thuộc Sư đoàn 316; 2 trung đoàn bộ binh độc lập 866 và 335; 2 tiểu đoàn đặc công 41 và 27; Tiểu đoàn pháo binh 42; 2 tiểu đoàn phòng không 37mm, một tiểu đoàn súng máy phòng không 14,5mm, 1 tiểu đoàn súng máy phòng không 12,7mm; 1 tiểu đoàn xe tăng và 2 tiểu đoàn công binh. Về phía Lào có 7 tiểu đoàn chủ lực; 1 đại đội xe tăng; 1 đại đội pháo xe kéo; 1 đại đội pháo mang vác; 2 đại đội súng máy phòng không; 1 đại đội công binh, 4 đại đội bộ đội địa phương và dân quân du kích.

Cánh đồng chum. Ảnh minh họa/internet.

Bộ tư lệnh chiến dịch xác định: Phạm vi không gian chiến dịch phòng ngự là tứ giác Mường Xủi - Noọng Pẹt - thị xã Xiêng Khoảng - Thẩm Lửng, mà trung tâm là Cánh đồng Chum. Toàn bộ lực lượng tham gia chiến dịch được tổ chức thành hai bộ phận: Lực lượng phòng ngự tại chỗ và lực lượng cơ động. Cuối tháng 5-1972, khi công tác tổ chức, bố trí đội hình, xây dựng công sự, trận địa phòng ngự và công tác bảo đảm hậu cần - kỹ thuật cho chiến dịch của ta cơ bản hoàn thành thì cũng là lúc mùa mưa tới. Đây là thời điểm địch mở cuộc hành quân lấn chiếm Cánh đồng Chum.

Ngày 21-5-1972, địch bắt đầu sử dụng hỏa lực không quân, pháo binh tập kích các điểm cao khống chế khu vực trung gian, các tuyến đường dẫn vào khu trung tâm Cánh đồng Chum. Chiến dịch chia làm 4 đợt. Trải qua 179 ngày chiến đấu, liên quân Việt - Lào đánh tổng cộng 244 trận lớn nhỏ, loại khỏi vòng chiến đấu 5.759 tên địch, đánh thiệt hại nặng các binh đoàn cơ động chiến lược GM21, GM23, GM26 quân đội Chính phủ Hoàng gia Lào, 3 tiểu đoàn quân đội Thái Lan, tiêu hao nặng các đơn vị còn lại của chúng. Ngày 15-11-1972, chiến dịch kết thúc thắng lợi.

Chiến công này có ý nghĩa về nhiều mặt, liên quân Lào - Việt chẳng những đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của địch vào Cánh đồng Chum, bảo vệ vững chắc vùng giải phóng của cách mạng Lào, tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, mà còn bảo vệ sườn phải cho hai chiến dịch tiến công Trị - Thiên và bắc Tây Nguyên ở Việt Nam trong cuộc tiến công chiến lược năm 1972. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên bộ đội ta tiến hành một chiến dịch phòng ngự hoàn chỉnh và giành thắng lợi nhiều mặt, tích lũy được nhiều kinh nghiệm, góp phần làm phong phú thêm một bước lý luận về nghệ thuật chiến dịch; khẳng định được chiến dịch phòng ngự là một hình thức chiến dịch tất yếu không thể thiếu được trong quá trình chiến tranh nhằm bảo đảm thực hiện những yêu cầu rất quan trọng của chiến lược về bảo vệ đất đai, giữ vững các khu vực, mục tiêu trọng yếu trong những thời điểm lịch sử nhất định.

Quá trình thực hiện chiến dịch phòng ngự, liên quân Lào - Việt đã trưởng thành một bước lớn về nhận thức tư tưởng, kỹ thuật, chiến thuật; lần lượt đánh bại mọi biện pháp, thủ đoạn tiến công của địch; vận dụng sáng tạo cách đánh phòng ngự: Kết hợp khéo léo giữa phòng ngự trận địa với phản kích liên tục, tiến công tiêu diệt địch để phòng giữ tốt; vừa biết lấy ít đánh nhiều là phổ biến, lại biết tập trung lực lượng thích hợp đánh lớn, đánh hiệp đồng binh chủng những trận then chốt, giành thắng lợi lớn cho chiến dịch; thực hiện được phương châm càng đánh càng trưởng thành trong chiến dịch phòng ngự mà thời gian kéo dài, điều kiện vật chất bảo đảm có hạn, tính ác liệt cao.

Tại Hội nghị khoa học (đợt 2) tổng kết các chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, được tổ chức vào tháng 10-1985 tại Hà Nội, Đại tướng Hoàng Văn Thái khẳng định: "Lần đầu tiên quân đội ta (phối hợp với lực lượng bạn Pa-thét Lào) tiến hành thắng lợi một chiến dịch phòng ngự có bài bản theo nguyên tắc của nghệ thuật chiến dịch, sát hợp với điều kiện thực tế của chiến trường nước bạn và khả năng của quân đội ta..." .

Thắng lợi của chiến dịch phòng ngự Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng mùa mưa năm 1972 còn phá một tiền lệ có tính quy luật là mùa khô ta đánh chiếm lại Cánh đồng Chum, mùa mưa do tiếp tế khó khăn ta rút, nhường lại cho địch chiếm. Sau thắng lợi này, Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng vĩnh viễn là căn cứ địa của cách mạng Lào.

Những bài học kinh nghiệm của chiến dịch phòng ngự Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng năm 1972 rất cần được chắt lọc, vận dụng trong xây dựng, huấn luyện Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.