Bộ Tổng tham mưu trong phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các cán bộ tham mưu bàn cách đánh trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh tư liệu.

QĐND-Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, Thường vụ Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra quyết định thành lập Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam - cơ quan tham mưu chiến lược của Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam, vào ngày 7-9-1945 và được Người giao nhiệm vụ: “Là cơ quan quân sự cơ mật của Đoàn thể, là cơ quan quan trọng của Quân đội, có nhiệm vụ tổ chức, huấn luyện Quân đội cho giỏi, tổ chức nắm địch, nắm ta rõ ràng, bày mưu kế khôn khéo, tổ chức chỉ huy thông suốt, bí mật, nhanh chóng, kịp thời, chính xác để đánh thắng mọi kẻ thù bảo vệ cách mạng...”.

Sau ngày thành lập, Bộ Tổng Tham mưu đã tiến hành nhiều nội dung công tác quan trọng như: Chỉ đạo xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang nhân dân, chỉ đạo đấu tranh với thù trong, giặc ngoài và nhiều mặt công tác khác, trong đó tập trung tổ chức nghiên cứu, phát triển khoa học nghệ thuật quân sự, phục vụ cho nhiệm vụ chiến đấu, giải phóng dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Tổng Tham mưu xác định công tác nghiên cứu phát triển khoa học nghệ thuật quân sự luôn phải bám sát thực tiễn trong nước, quốc tế, bám sát đơn vị; nhằm đưa lý luận nghệ thuật quân sự vận dụng vào thực tế chiến đấu và từ thực tế chiến đấu bổ sung phát triển vào lý luận góp phần to lớn vào chiến công chung của dân tộc. Quá trình nghiên cứu phát triển nghệ thuật quân sự, Bộ Tổng Tham mưu đã đề xuất các nội dung phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của đất nước và thực tiễn xây dựng LLVT trong từng giai đoạn cách mạng.

Chính quyền non trẻ của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa mới ra đời, phải đối đầu với lực lượng xâm lược Pháp có tiềm lực kinh tế, quân sự hùng mạnh. Quân đội đã cùng toàn quốc bước vào cuộc chiến đấu giải phóng dân tộc với tinh thần “thà hy sinh tất cả quyết không chịu làm nô lệ, không chịu mất nước”. Để chiến đấu giành thắng lợi, Bộ Tổng Tham mưu nghiên cứu đề xuất nghệ thuật quân sự bằng các cách đánh, phương án tác chiến phù hợp với tổ chức lực lượng vũ trang trong giai đoạn này; đưa ra các dự báo chính xác về âm mưu, thủ đoạn và quy mô các cuộc tiến công của thực dân Pháp đối với nước ta; giúp Trung ương Đảng, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tư lệnh, kịp thời đề ra chủ trương, phương châm chiến lược, tư tưởng chỉ đạo tác chiến, hình thức tác chiến trên quan điểm xuất phát từ thực tiễn và phát triển của chiến trường.

Trên toàn quốc Bộ Tổng tham mưu chỉ đạo về chiến lược với tinh thần toàn dân đánh giặc phát triển lực lượng toàn dân, toàn diện; từ đồng bằng đến miền núi, từ nông thôn đến thành thị; du kích, bộ đội chủ lực cùng tham gia tiêu diệt địch với trang bị vũ khí hiện có.

Nghệ thuật quân sự phát triển, từ cách đánh nhỏ lẻ tổ đội đã xây dựng được cách đánh cấp chiến thuật lấy cấp trung đoàn làm cơ sở. Quá trình phát triển của cách mạng, quân đội từng bước được củng cố xây dựng và hình thành cách đánh chiến thuật với quy mô cấp sư đoàn. Nửa cuối cuộc kháng chiến chống Pháp, Bộ Tổng Tham mưu đã hình thành nghệ thuật chiến dịch bằng các sư đoàn và các trung đoàn trong đội hình tác chiến hiệp đồng quân binh chủng. Bộ Tổng Tham mưu tổ chức thành công nghệ thuật chiến dịch trong chiến dịch Biên Giới Thu Đông 1950. Cuối cuộc kháng chiến chống Pháp nghệ thuật chiến dịch nâng lên tầm cao mới-đó là chiến dịch Điên Biên Phủ, chiến dịch có ý nghĩa chiến lược buộc thực dân Pháp ký hiệp định chấm dứt ách đô hộ đối với dân tộc Việt Nam… Như vậy, trong kháng chiến chống Pháp, quân đội ta đã hình thành nghệ thuật quân sự từ chiến thuật, chiến dịch và chiến lược; quá trình hình thành Bộ Tổng Tham mưu đã nghiên cứu phát triển nghệ thuật quân sự từ nhỏ đến lớn, phù hợp với sự phát triển của cách mạng và LLVT.

Xe tăng Quân Giải phóng đánh chiếm Phủ tổng thống ngụy ngày 30-4-1975. Ảnh tư liệu.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương trên hai miền, các chiến trường đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, nghệ thuật quân sự đã không ngừng phát triển trên mọi phương diện về loại hình, quy mô, cách đánh, gắn liền với quá trình trưởng thành của lực lượng vũ trang ba thứ quân. Nghệ thuật quân sự đã không ngừng phát triển, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa và giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Nghiên cứu phát triển nghệ thuật quân sự của Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống Mỹ rút ra một số vấn đề sau:

Trên cơ sở so sánh lực lượng ta ít hơn địch về vũ khí, trang bị và thua kém cả về số lượng và chất lượng, để đánh thắng địch cần phối hợp tác chiến của lực lượng ba thứ quân và phát huy sức mạnh chiến tranh nhân dân Việt Nam. Trong đó, nhất thiết phải có đòn tiến công quyết định của chủ lực như “quả đấm mạnh”, đồng thời phải có sự phối hợp của chiến tranh du kích hoặc nổi dậy của quần chúng tại chỗ. Tập trung lực lượng ưu thế hơn địch thực hiện đòn tiến công quyết định của chủ lực, thực chất là tập trung lực lượng mở chiến dịch tiến công, mà cốt lõi là tập trung lực lượng để đánh thắng những trận then chốt, then chốt quyết định.

Trong chiến dịch tiến công Trị Thiên (năm 1972), khi chủ lực đánh mạnh và có hiệu quả vào các lực lượng chủ yếu của địch, thì lực lượng vũ trang địa phương (có lúc được tăng cường cả một số đơn vị chủ lực) đã đánh mạnh vào bộ máy kìm kẹp của địch, bức rút một loạt căn cứ lớn nhỏ như: Dốc Miếu, Quán Ngang, Bến Ngự, Cửa Việt, tạo điều kiện cho quần chúng nổi dậy giải phóng hai huyện Gio Linh, Cam Lộ, góp phần phát triển thắng lợi của chiến dịch.

Cuối năm 1972 trên chiến trường miền Bắc, chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” của quân và dân Thủ đô Hà Nội giành thắng lợi vang dội với kết quả tiêu diệt 81 máy bay Mỹ trong đó có 34 máy bay B52 lập nên một chiến công hiển hách đúng với ý nghĩa tên gọi của nó: “Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không”. Chiến thắng này mãi mãi là biểu tượng về ý chí kiên cường của dân tộc, tài thao lược nghệ thuật quân sự Việt Nam trong thế trận phòng không nhân dân bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Quân và dân ta đã viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc trong thế kỷ XX, là bài học quý báu về tài nghệ quân sự đánh địch tiến công đường không của quân và dân ta. Chiến thắng đó mãi mãi là biểu tượng của ý chí bất khuất, của trí tuệ và nghệ thuật quân sự Việt Nam được kế thừa và phát triển trong thời đại Hồ Chí Minh.

Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” thực sự là đòn đánh quyết định cuối cùng trực tiếp giữa ta và quân đội Mỹ, buộc đế quốc Mỹ phải kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược ở Việt Nam, thực hiện thắng lợi mục tiêu “Đánh cho Mỹ cút”. Chiến thắng đó đã tạo ra bước ngoặt lịch sử cơ bản, tạo tiền đề cho cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn, hoàn thành sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. “Điện Biên Phủ trên không” đã để lại cho chúng ta nhiều bài học vô cùng quý giá. Đó là những cơ sở để nghiên cứu phát triển và vận dụng sáng tạo nghệ thuật quân sự trong hoàn cảnh mới, sẵn sàng đánh thắng mọi kẻ thù, quản lý và bảo vệ vững chắc vùng trời Việt Nam XHCN.

Cuộc tổng tiến công chiến lược Xuân 1975, trên các hướng, trong các chiến dịch, luôn gắn liền với nổi dậy của quần chúng ở các vùng, cả nông thôn và đô thị, thực hiện kết hợp chặt chẽ giữa tiêu diệt địch và giành quyền làm chủ của nhân dân. Đó là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển nghệ thuật quân sự kết hợp hai hình thức đấu tranh: đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, hai phương thức tiến hành chiến tranh nhân dân: chiến tranh chính quy với chiến tranh du kích, kết hợp tiến công quân sự với nổi dậy của quần chúng, tiêu diệt địch với giành quyền làm chủ trong phạm vi chiến dịch, tạo sức mạnh to lớn trong mùa Xuân 1975.

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, phát triển nghệ thuật tập trung nghiên cứu tổ chức sử dụng lực lượng phù hợp với cách đánh chiến dịch là phổ biến. Thực hiện các trận đánh chiến dịch đã phát huy cao nhất sức mạnh của chiến tranh nhân dân, tạo ra thế và lực mạnh để hoàn thành nhiệm vụ chiến dịch. Sử dụng lực lượng trong các chiến dịch luôn phù hợp với cách đánh của từng loại hình; vận dụng linh hoạt, sáng tạo và sát với tình hình cụ thể của từng chiến dịch.

Phát triển nghệ thuật quân sự trong kháng chiến chống Mỹ đã đạt tầm cao mới về chiến lược là “tiến công và nổi dậy, nổi dậy và tiến công”, về chiến dịch được phát triển bằng tiến hành các trận then chốt, nhất là trận then chốt mở đầu chiến dịch, tạo cho chiến dịch phát triển thuận lợi và cũng có thể tạo ra những chuyển biến hoặc bước ngoặt thúc đẩy chiến lược phát triển.   

Trung tướng Nguyễn Văn Thành, Bí thư Đảng ủy Bộ Tổng tham mưu, Cơ quan Bộ Quốc phòng; Phó tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam
    
(Còn nữa)