QĐND - Cuối tháng 5-1954, quân đội Pháp ở miền Nam Trung Bộ còn khá mạnh. Tuy bị thất bại ở Điện Biên Phủ, nhưng quân Pháp vẫn tổ chức nhiều cuộc càn quét nhằm tiêu diệt bộ đội và du kích của ta, nhất là ở vùng Phú Yên, Khánh Hòa. Trước tình hình đó, Tỉnh đội Phú Yên chỉ đạo và tổ chức lực lượng vũ trang địa phương đánh địch.

Chiều ngày 27-5-1954, Tiểu đoàn 375 được Tỉnh đội Phú Yên thông báo: Quân Pháp tổ chức cuộc càn quét với quy mô lớn, lực lượng một trung đoàn, trang bị đầy đủ vũ khí, có pháo binh yểm trợ, cố đánh bật bộ đội chủ lực của ta ra khỏi vùng Hòa Quang để tạo hành lang an toàn cho thị xã Tuy Hòa. Chúng sẽ tiến quân bằng hai mũi: Một mũi từ núi Sầm càn quét dọc xã Hòa Quang; một mũi từ Chóp Chài càn quét lên Hòa Quang. Hai mũi hợp ở Hòa Quang rồi tấn công vào Thọ Vức-Cẩm Tú. Tỉnh đội Phú Yên chỉ thị cho Tiểu đoàn 375 cùng du kích các xã Hòa Quang, Hòa Kiến, Hòa Trị phối hợp chiến đấu tiêu diệt, đánh tan cuộc càn quét quy mô này của địch”.

Sau khi phân tích tình hình, dựa vào các nguồn tin của trinh sát, Ban chỉ huy Tiểu đoàn 375 quyết định phương án tác chiến hết sức táo bạo: Lập trận địa ngay trong lòng địch ở thôn Minh Đức, chờ giặc đi càn rút về rồi tổ chức đánh địch. Để triển khai chiến đấu, tiểu đoàn khẩn trương tổ chức lại lực lượng; thành lập một trung đội mạnh, trang bị đầy đủ vũ khí, có tăng cường tiểu đội hỏa lực với khẩu súng Ramler 2 nòng. Trung đội này ém quân dưới suối, chân chùa Hang, khi có lệnh chiếm lĩnh trận địa thì nhanh chóng vận động ra chợ Minh Đức. Khẩu Ramler 2 nòng bố trí trên mỏm đồi phía sau chợ ở độ cao 30m, khống chế khu vực rộng 500m từ tâm là cầu Minh Đức. Khi giặc kéo quân qua cầu được 1/4 đội hình thì nổ súng đánh phủ đầu không cho địch kịp trở tay. Tiểu đoàn còn tổ chức thêm 2 trung đội phối hợp với dân quân, du kích xã Hòa Kiến ở chân núi Chóp Chài, nhằm đánh chặn đường về để tiêu diệt hoặc bắt sống giặc.

Sáng 28-5-1954, địch hành quân vào đúng các khu vực theo dự kiến của ta. Cả trung đoàn địch cày xới các xã trong vùng nhưng không gặp phải sự kháng cự nào. Địch rút về Hòa Quang nghỉ chân và đi bắt gia súc, gia cầm của dân để nấu nướng, ăn uống và nghỉ trưa. Đến 15 giờ ngày 28-5, chúng bắt đầu rút quân về đồn còn khiêng, dắt theo trâu, bò, lợn, gà, vịt… Đến các vị trí đã định, qua ¼ cầu Minh Đức, chỉ huy Tiểu đoàn 375 lệnh cho các đơn vị nổ súng. Hỏa lực từ khẩu Ramler 2 nòng, lựu đạn của trung đội chủ công ném vào đội hình địch. Hai trung đội của Tiểu đoàn 375 và dân quân du kích xã Hòa Kiến được lệnh xung phong đánh địch. Bị bất ngờ, toàn bộ quân địch hạ súng đầu hàng. Trận đánh diễn ra nhanh chóng và bất ngờ, ta tiêu diệt và bắt sống hơn 300 tên.

Trận đánh thể hiện sự phân tích đúng, nắm chắc tình hình, địa bàn, phối hợp hiệp đồng chặt chẽ, giữ bí mật tuyệt đối để bảo đảm bất ngờ, chắc thắng.

Dương Hà