Bài 1: Thu nhập thấp, nhà thiếu

Cán bộ quân đội mà nòng cốt là đội ngũ sĩ quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam đã quy định Sĩ quan quân đội được “bảo đảm nhà ở , đăng ký hộ khẩu theo quy định của Chính phủ”. Thế nhưng, trên thực tế hiện nay, nhiều cán bộ đang công tác trong quân đội vẫn chưa có nhà ở, hoặc phải đi thuê nhà, hoặc phải ở nhờ. Vậy,  giải quyết vấn đề nhà ở cho cán bộ quân đội như thế nào?

Bài 1:  Thu nhập thấp, nhà thiếu

Đơn vị đầu tiên chúng tôi khảo sát là Vùng 4 Hải quân, làm nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu; quản lý, bảo vệ vùng biển từ Bình Định đến Bình Thuận và chủ quyền quần đảo Trường Sa. Đại tá Nguyễn Đức Vượng, Phó chính ủy Vùng 4 cho biết: Với mức lương và thu nhập như hiện nay thì hầu như đội ngũ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp (QNCN) và công nhân viên quốc phòng (CNVQP) đang công tác trong Vùng 4 không thể mua được nhà ở các thành phố và làm được nhà ở nông thôn.

Ngôi nhà Đại úy Đinh Văn Cường đang thuê cho vợ con ở với giá đắt đỏ.

Chúng tôi đến thăm gia đình Đại úy Đinh Văn Cường, Trợ lý chính trị Lữ đoàn 146 (Vùng 4 Hải quân). Trong ngôi nhà thuê chừng 30m², Cường tâm sự: “Năm 2005, vợ em sinh con đầu lòng được 3 tháng thì em ra làm Chính trị viên đảo Đá Lớn B (thuộc quần đảo Trường Sa), gánh nặng gia đình dồn hết lên vai vợ. Năm 2008, em chuyển về công tác trong đất liền, cô ấy cũng chuyển từ Thái Bình vào làm hợp đồng ở Cam Ranh. Tưởng vợ chồng gần nhau, bớt đi sự túng bấn, nhưng tình hình không được cải thiện các anh ạ. Tiền lương hằng tháng không dôi ra được đồng nào...”. Thấy chúng tôi ngạc nhiên, anh làm phép tính thống kê: “Trả tiền thuê nhà 800.000 đồng; trả nợ vay Ngân hàng 1,2 triệu đồng; tiền học cho con gái lớn 750.000 đồng, cháu nhỏ gửi nhà trẻ 450.000 đồng, tổng cộng là 3,1 triệu, nếu mừng một vài đám cưới là “âm”.

Qua khảo sát của chúng tôi, hiện Vùng 4 Hải quân còn hơn 70% cán bộ, sĩ quan, QNCN, CNVQP chưa có nhà ở, đất ở; phần lớn phải đi thuê, chỉ có số rất ít đang ở chung nhà với bố mẹ đẻ. Nếu tính riêng sĩ quan trẻ đi thuê nhà thì con số này lên tới 93%. Đoàn Hải quân đánh bộ 101 tình trạng cũng chẳng khá hơn. Hiện số sĩ quan từ cấp Đại úy trở xuống và QNCN tuổi dưới 30, tỷ lệ chưa có đất ở, nhà ở chiếm hơn 90%...

Theo Đại tá Đỗ Khắc Phương, Chính ủy Đoàn Hải quân đánh bộ 101, hiện nay đời sống cán bộ còn nhiều bất cập, nhất là đối tượng sĩ quan trẻ chưa lập gia đình (cấp thiếu úy, trung úy, thượng úy). Mỗi tháng, sau khi trừ các khoản chi phí như: Đóng bảo hiểm xã hội, tiền ăn và các khoản tiêu dùng tối thiểu khác, chỉ còn lại trên dưới 2 triệu đồng. Phần còn lại cũng phải chi tiêu như hiếu hỉ, tiếp khách… nhiều đồng chí chưa hết tháng đã hết lương. Số quân nhân ở trong doanh trại còn đỡ, số đã xây dựng gia đình phải lo thêm một khoản tiền thuê nhà khá lớn,vì thế không thể tích lũy được đồng nào, không may có việc đột xuất là đồng đội phải “xúm lại” cho mượn...

Đoàn 198 Đặc công trở lại đóng quân trên vùng đất Tây Nguyên từ tháng 3-1994. Thời điểm ấy, cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ đơn vị còn thiếu thốn trăm bề, với 100% cán bộ, từ chỉ huy đoàn đến cấp mũi chiến đấu đều được tăng cường từ các tỉnh phía Bắc, nên hầu hết anh em phải sống xa gia đình. 18 năm qua, để ổn định, một số ít anh em đã chuyển vợ con từ các tỉnh phía Bắc vào định cư gần đơn vị, nhưng phần lớn còn lại vẫn phải sống xa cách vợ, con, bố mẹ. Và để đoàn tụ được với gia đình, anh em chỉ trông vào thời gian nghỉ phép. Mà đã xa nhà tới hàng nghìn ki-lô-mét việc đi phép là cả vấn đề, trong đó nan giải nhất vẫn là “chi phí”. Khó khăn nhất là sĩ quan cấp úy và số QNCN, hằng tháng trừ tiền ăn chỉ còn hơn 1 triệu đồng cho những sinh hoạt cá nhân khác, thì việc gom góp 5-7 triệu đồng cho một lần nghỉ phép quả là vấn đề không dễ. Vậy thì khó có thể nói đến những việc to tát hơn như dành dụm tiền hỗ trợ gia đình, nhất là với những anh em đã có vợ, có con. Ngay như Đại úy Phạm Văn Cương, Trợ lý tuyên huấn, với đồng lương đại úy, hằng tháng trừ tiền ăn, Cương cũng chỉ tiết kiệm một khoản tiền trên dưới 2,5 triệu đồng. Trong khi đó, vợ chưa có việc làm, con mới 2 tuổi,  khoản tiền  ấy không thể đủ trang trải cho cuộc sống gia đình. Cương tâm sự: “Là con trai trong gia đình, ai cũng mong khi trưởng thành báo hiếu mẹ cha, giúp gia đình chút ít, nhưng với mức thu nhập của sĩ quan cấp úy như bọn em, thì những mong ước trên thật khó thực hiện. Vợ chồng em bây giờ vẫn đang phải nhờ bố mẹ vợ hỗ trợ đất ở. Mới đây, gia đình em phải vay mượn tiền của người thân và đồng đội để xây dựng căn nhà cấp 4 rộng 60m²”. Dẫu vậy, theo lời tâm sự của Cương thì cuộc sống của gia đình Cương vẫn còn khá hơn nhiều đồng đội khác.

Theo thống kê, đến tháng 9-2011, Đoàn 198 có tới 85% số cán bộ, sĩ quan, QNCN, CNVQP chưa được hỗ trợ của quân đội và địa phương về nhà ở và đất ở; hơn 40% anh em chuyển vợ con từ các tỉnh phía Bắc vào định cư gần đơn vị phải thuê nhà ở với chi phí 300-500 nghìn đồng/tháng. Trao đổi với chúng tôi, Đại tá Vũ Thế Phiệt, Đoàn trưởng khẳng định: Có thể nói, trong những năm qua, vấn đề giải quyết nhà ở, đất ở, cho cán bộ, sĩ quan, QNCN và CNVQP luôn được Bộ Quốc phòng, Binh chủng Đặc công và cấp ủy, chính quyền địa phương hỗ trợ bằng những cách làm hết sức cụ thể, thiết thực; được Đảng ủy, chỉ huy đoàn quan tâm. Nhưng trên thực tế, tỷ lệ cán bộ được nhận hỗ trợ rất thấp; đa số chưa được nhận khoản hỗ trợ nào về nhà ở.

Thượng tá Nguyễn Minh Mạnh, Chủ nhiệm chính chị Đoàn 198 Đặc công cho rằng: Với cán bộ, chỉ huy có quân hàm cấp tá, thì còn có điều kiện dành dụm một khoản tiền nhỏ để đi phép và hỗ trợ gia đình, vợ con. Anh em cấp úy và QNCN thì đồng lương còn quá eo hẹp. Mỗi lần đi phép thăm gia đình, số anh em này phải ứng lương, có khi phải vận động anh em cùng đơn vị “góp lương luân phiên” để lo kinh phí đi phép. Hầu như tất cả cán bộ, sĩ quan, QNCN Đoàn 198 khi đi phép đều phải ứng lương.

Có thể thấy “bài toán” về đất ở và nhà ở cho cán bộ, QNCN, CNVQP của các đơn vị hiện nay là rất nan giải và khó khăn, nếu không có sự tạo điều kiện, giúp đỡ của toàn xã hội thì “bài toán” này khó mà tìm được lời giải.

Bài và ảnh: Trung Hội - Quang Hồi - Tiến Dũng - Bình Định

Bài 2: Từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường