QĐND - Đến đầu thôn Bích Chu, xã An Tường, huyện Vĩnh Tường (tỉnh Vĩnh Phúc), chúng tôi đã nghe thấy tiếng cưa xẻ, tiếng đục gỗ vang đều. Ông Phạm Dương Luận, người mà tôi hỏi đường đã “tình nguyện” đưa mọi người men theo con ngõ nhỏ tới nhà anh Phùng Văn Hợi. Ông Luận niềm nở: "Cháu Hợi ở xã này thì ai cũng biết. Năm 2011, cháu được công nhận là nghệ nhân làng nghề truyền thống Việt Nam đấy".

Trong ngôi nhà gỗ cổ của gia đình anh Hợi, câu chuyện của chúng tôi với người nghệ nhân sinh năm 1980 "nổ như ngô rang". Chuyện nghề, chuyện đời cứ len lỏi hiện rõ lên trong nét chạm khắc công phu, tỉ mỉ của những sản phẩm đồ gỗ truyền thống.

Thấy chúng tôi để ý tới chiếc sập gụ được khảm xen lộng rất tinh xảo, anh Hợi giải thích: “Đây là chiếc sập được chạm và khảm 4 mặt dạ cá, có tỷ lệ thượng thu hạ thách hợp lý nên trông nó rất khỏe khoắn. Để hoàn thành chiếc sập này phải mất 120 công, riêng phần chạm và khảm tôi làm trong 3 tháng và phải sử dụng tới 37 chiếc đục”.

Nghệ nhân Phùng Văn Hợi (bên phải) hướng dẫn học trò cách đột thủng trên gỗ.

Minh chứng điều này, anh Hợi đưa cho chúng tôi chiếc kính lúp để mọi người “thưởng thức” đường khảm rất nhỏ hình xoắn ốc, nhìn bằng mắt thường nó giống như một sợi tơ chuối, nhưng khi có sự hỗ trợ của thấu kính hội tụ, tôi đã thấy được độ hoàn hảo và càng khâm phục đôi tay tài hoa của nghệ nhân Phùng Văn Hợi. Sợi tơ nhỏ đó chìm trong vân gỗ có một màu sáng đều, suốt tổng chiều dài gần 3m không một vết đứt gãy.

Để có tay nghề như hiện nay anh Hợi đã gắn bó với cưa, đục từ năm lên 9 tuổi. Việc chạm khắc, khảm trên gỗ đối với một thiếu niên là rất khó khăn. Vì ngoài việc kiên trì tập cho đường đục mềm mại, nhuần nhuyễn còn cần phải có tư duy sáng tạo và óc thực tế cao. Nhưng với niềm đam mê, tận dụng mọi thời gian để học nghề nên đến năm 12 tuổi anh đã nổi lên như một “thần đồng” chạm khắc gỗ trong thôn. Anh chỉ cần nhìn tranh, ảnh phong cảnh, các con vật, rồi tự vẽ lại để chạm, khảm tái hiện trên gỗ giống như nguyên mẫu. Và khi học hết THPT, anh xin phép cha mẹ ở nhà chuyên tâm với nghề mộc truyền thống.

Kiên trì giữ nghề

Những năm gần đây, vì lợi ích kinh tế mà nhiều gia đình trong làng nghề đã chuyển sang sử dụng các loại máy chế biến, sản xuất đồ gỗ như máy đục, máy tiện, máy chạm để làm sản phẩm bán ra thị trường với giá thành rẻ. Song anh Hợi vẫn kiên trì với cái đục, cái cưa, cái bào. Anh luôn tin tưởng sản phẩm của mình sẽ có nhiều người tìm đến bởi chất lượng tốt, kiểu dáng đẹp, từng hoa văn, họa tiết sống động mà máy không làm được.

Cuối năm 2010, UBND xã An Tường tín nhiệm giao cho anh tu bổ phần mộc của Đình Bích Chu, trong đó cánh cửa Ban Thượng của đình được anh chạm khảm công phu đã gây được sự chú ý của khách thập phương. Thế rồi khách hàng trong nước, khách hàng là người nước ngoài đã tìm đến anh bằng sự trân trọng cái tâm, cái thần, cái hồn của người nghệ nhân đã kết tinh trong những sản phẩm truyền thống. Tại Hội chợ triển lãm Nông nghiệp Quốc tế Agro Việt năm 2010 tổ chức tại Hà Nội, anh Hợi đại diện cho tỉnh Vĩnh Phúc tham gia. Gian hàng của anh với 30 sản phẩm, trị giá gần 1 tỷ đồng gồm: Sập gụ, tủ chè, hoành phi câu đối, tranh tứ quý, đã bán hết ngay sau giờ khai mạc.

Khi hàng truyền thống đã lấy lại thương hiệu, nhiều người đã tìm đến anh để học nghề, anh sẵn sàng truyền dạy mà không lấy tiền công. Từ 2010 đến nay, anh đã đào tạo và giúp đỡ 30 thanh niên trong xã An Tường có tay nghề và việc làm ổn định, thu nhập hơn 5 triệu đồng/tháng. Nghệ nhân Phùng Văn Hợi mong muốn được các cấp chính quyền địa phương đầu tư mặt bằng để phát triển nghề mộc truyền thống và bồi dưỡng đào tạo được nhiều thợ mộc có tay nghề cao, góp phần giữ gìn nét văn hóa nghệ thuật độc đáo, đặc sắc trên gỗ của làng nghề mộc thôn Bích Chu.

Bài và ảnh: MÈ QUANG THẮNG