Sau cứu đê, cần điều tra làm rõ thủ phạm

Cát mất, đê hư hỏng nặng

Từ phản ảnh của người dân về việc tuyến đê hữu sông Đuống, đoạn qua xã Đại Lai, huyện Gia Bình (tỉnh Bắc Ninh) đang xuống cấp trầm trọng, ngày 24-3-2017, nhóm phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã về địa phương tìm hiểu.

Tiếp cận hiện trường, chúng tôi không khỏi kinh ngạc khi thấy con đê đồ sộ đã bị nứt toang, vết nứt kéo dài hơn 500m. Mặc dù vết nứt đã lâu, hiện đã được khắc phục bằng cách đổ cát vào “hàn gắn” nhưng nhìn hiện trạng thân đê, người dân không khỏi lo lắng. Anh Nguyễn Huy Diện, một người dân trong khu vực buồn bã nói: Trước đây, vết nứt này rộng tới hơn 20cm và sâu từ 1-2m, ai đi qua cũng lo lắng. Chính quyền nói đê nứt do nhiều nguyên nhân nhưng nhân dân thì bức xúc nạn tàu, thuyền hút cát vàng trên sông suốt nhiều năm mà chính quyền không ngăn chặn. Để ra nông nỗi này, không thể không liên quan tới “cát tặc”.

Trao đổi với phóng viên, ông Đàm Phương Bắc, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Bắc Ninh thừa nhận, đoạn đê trên bị nứt do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân do địa chất lòng sông đi qua lòng sông cổ, nền mềm yếu và có thể một phần do khai thác, nạo vét cát khiến cho địa chất lòng sông bị biến đổi.

Trên đê sông Cầu đoạn qua huyện Quế Võ (tỉnh Bắc Ninh), nhiều người dân cũng rất bức xúc vì chưa đầy một năm, hàng loạt đoạn đê bị sạt lở nghiêm trọng. Vết thương thân đê còn chưa lành thì gần đây, Công ty Cổ phần trục vớt luồng Hạ Lưu lại tiếp tục về triển khai dự án thi công nạo vét, duy tu luồng đường thủy nội địa kết hợp tận thu sản phẩm từ Km1+000 đến Km30+000 thuộc địa phận tỉnh Bắc Giang.

Chiều 25-3-2017, nhiều người dân xã Quế Tân, huyện Quế Võ đã đưa chúng tôi tới hiện trường vụ sạt lở làm “tan hoang” 3 khúc đê lớn, kéo dài tới 75m. Trước mắt chúng tôi, một đoạn đê dài gần 75m đã bị sạt lở biến dạng, hiện nay được khắc phục tạm thời bằng cách bồi đắp lại và thả kè, rọ đá kiên cố.

Theo một báo cáo do ông Nguyễn Hữu Thành, Phó chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh ký, ngày 1-3-2016 đã phát hiện 3 sự cố sạt lở bờ bãi sông đê hữu sông Cầu gồm: Tại vị trí tương ứng với K73+000 - K73+100 đê hữu Cầu, bờ, bãi sông đã bị sạt lở đứng thành với chiều dài khoảng 30m, ăn sâu vào bãi từ 0-3m, điểm sạt lở gần nhất cách đê 35m; tại vị trí tương ứng với K73+400 - K73+500 đê hữu Cầu, bờ, bãi sông đã bị sạt lở đứng thành với chiều dài khoảng 20m, ăn sâu vào bãi sông từ 0-1,5m, vị trí sạt lở gần nhất cách chân đê 25m; tại vị trí tương ứng với K74+400 - K74+500 đê hữu Cầu, bờ, bãi sông đã bị sạt lở đứng thành với chiều dài khoảng 50m, ăn sâu vào bãi từ 5-10m, vị trí sạt lở gần nhất cách chân đê 25m.

Sau khi sự việc xảy ra, UBND tỉnh Bắc Ninh giao các sở, ngành cùng UBND huyện Quế Võ kiểm tra, kết luận, chỉ ra nguyên nhân do dòng chảy bị biến đổi khi thực hiện dự án nạo vét luồng lạch trên sông Cầu tại khu vực kết hợp với đất bờ, bãi sông ở các khu vực này có chứa lẫn gạch và phế thải của vỏ lò gạch thủ công cũ, liên kết kém đã sinh ra hiện tượng tách lớp, gây sạt lở bờ, bãi sông.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, nguyên nhân dẫn đến sạt lở đê có thể còn liên quan đến việc thời gian qua đã xuất hiện một số đường ống hút cát trực tiếp từ sông Đuống bơm vào Khu công nghiệp Quế Võ II nhưng chính quyền địa phương còn buông lỏng quản lý.

Được biết, để “cứu chữa” cho các đoạn đê bị sạt lở, chỉ riêng trong hai năm 2015-2016, UBND tỉnh Bắc Ninh đã phải bỏ ra nguồn ngân sách lên tới hơn 200 tỷ đồng, riêng đoạn đê ở xã Quế Tân chi phí hơn 30 tỷ đồng.

Ai là thủ phạm?

Mặc dù cả người dân và cơ quan chức năng đều cho rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng gây sạt lở, hư hỏng đê nghiêm trọng là do nạn hút cát vô tội vạ, nhưng một điều lạ lùng là các huyện liên quan lại không điều tra, làm rõ và xử lý trách nhiệm của các đối tượng nạo vét, khai thác cát. Không những thế, còn có dấu hiệu bao che cho nạn khai thác cát trái phép.

Xã Thái Bảo, huyện Gia Bình là nơi từng diễn ra nạn khai thác cát trộm gây nhức nhối được nhiều cơ quan báo chí phản ánh. Từ năm 2012, tại xã Thái Bảo có hàng trăm tàu, thuyền ồ ạt kéo về, khai thác cát cả ngày lẫn đêm. Trong khi người dân lo lắng, bức xúc, xua đuổi thì cán bộ xã lại làm ngơ và hướng dẫn Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại Việt Sơn làm hồ sơ xin khai thác cát trên địa bàn. Đổi lại, công ty này và Công ty Hải Tùng Phát có đơn tự nguyện xin nộp số tiền 1 tỷ đồng cho địa phương.

Làm việc với phóng viên, ông Nguyễn Đức Giao, Chủ tịch UBND xã Thái Bảo thừa nhận việc này và cho biết, nhiều cán bộ xã đã bị kỷ luật, ông Giao bị cảnh cáo về Đảng. Khi phóng viên đặt câu hỏi: "Khu vực sông Đuống thẩm quyền cấp phép thuộc Trung ương, tại sao xã lại cho doanh nghiệp khai thác?" thì ông Giao bao biện “xã cho làm thủ tục”.

Ông Lương Trung Hậu, Chánh văn phòng UBND huyện Gia Bình cho biết: “Sự việc xảy ra từ năm 2012. Đầu năm 2016, huyện phát hiện UBND xã Thái Bảo cấp phép khai thác cát không đúng thẩm quyền, quy định và đã vào cuộc chấn chỉnh. Sau đó, thanh tra huyện vào cuộc và có kết luận thanh tra về vụ việc”.

Phóng viên đã liên hệ với ông Lưu Văn Thuật, Chánh thanh tra huyện Gia Bình để tìm hiểu thông tin nhưng ông Thuật viện nhiều lý do… sợ lộ bí mật và chờ xin cơ quan cấp trên để từ chối.

 Dư luận đặt câu hỏi: Vì sao nạn khai thác cát trái phép diễn ra từ năm 2012 mà đến năm 2016 UBND huyện mới phát hiện và thanh tra? Một số người dân cho rằng, 5 năm doanh nghiệp chỉ nộp cho địa phương 1 tỷ đồng nhưng họ khai thác thu lợi nhuận hàng chục tỷ đồng, nguồn tài nguyên này ai quản lý, Nhà nước có bị thất thu thuế? Không rõ kết luận thanh tra như thế nào mà không công khai, chỉ xử lý cán bộ xã mà không có cán bộ huyện cùng các doanh nghiệp, đơn vị khai thác cát liên quan bị xử lý? Trong khi đó, suốt trong hai năm 2015-2016, người dân nhiều lần phát hiện tàu hút cát lộng hành suốt đêm, đã gọi điện cho chính quyền huyện và trực tiếp cho Chủ tịch UBND huyện Gia Bình Lê Tuấn Hồng nhưng không được tiếp nhận, xử lý.

Để tiếp tục làm rõ thông tin trên, phóng viên đã nhiều lần liên hệ với ông Lê Tuấn Hồng, nhưng ông này đều né tránh, đùn đẩy cho cấp dưới.

 Sớm điều tra, xử lý nghiêm 

Đánh giá của Cục Đê điều và Phòng chống lụt bão Trung ương cho thấy, tình trạng khai thác cát tại bãi bồi trên sông Cầu và sông Đuống chảy qua địa phận tỉnh Bắc Ninh do các công ty gây ra là đặc biệt nguy hiểm, gây sụt, lún, mất an toàn công trình liền kề, tăng nguy cơ xảy ra sự cố mạch đùn, mạch sủi, đe dọa trực tiếp an toàn đến bờ đê bối giáp ranh xã Châu Cầu và xã Đào Viên thuộc huyện Quế Võ và còn gây ảnh hưởng không nhỏ đến tính mạng, tài sản của người dân trong khu vực.

Theo Luật sư Nguyễn Hồng Bách (Đoàn Luật sư Hà Nội): Đê điều được xem là công trình thủy lợi cực kỳ quan trọng, sự an toàn của hệ thống đê điều có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống và sản xuất của người dân, là công trình quan trọng về an ninh quốc gia, được pháp luật bảo vệ đặc biệt. Vì thế, việc nạo vét cát, sỏi như trên là trái với quy định của pháp luật, đó là hành vi “phá hoại đê điều” theo khoản 1, Điều 7, Luật Đê điều năm 2006. Ở đây, có tới 3 đoạn đê bị hư hỏng nghiêm trọng, khắc phục thiệt hại trước mắt đã lên tới hàng chục tỷ đồng thì đây là hành vi gây hậu quả nghiêm trọng, sẽ bị xử lý hình sự theo quy định tại Điều 231, Bộ luật Hình sự về “tội phá hủy công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia”.

Trao đổi với phóng viên, một lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh cho biết, địa phương đang thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, làm rõ việc các đối tượng nhắn tin đe dọa để đòi khai thác cát. Cơ quan công an đang vào cuộc. Đối với việc nhiều đoạn đê bị hư hỏng nghiêm trọng, nếu có cơ sở xác minh do “cát tặc”, lãnh đạo tỉnh sẽ sớm chỉ đạo kiểm tra, thanh tra toàn diện để làm rõ, xử lý nghiêm minh.

Bài và ảnh: MINH THI – TUẤN CƯỜNG