QĐND - Đồng hồ, hơn tất cả những mặt hàng khác từng được sản xuất, luôn gắn liền với tên tuổi người chế tạo. Câu chuyện đằng sau chiếc đồng hồ Thụy Sĩ là câu chuyện về một con người đã kết hợp sự thành thạo, khả năng sáng tạo đột phá và các kỹ năng kinh doanh thành một nền công nghiệp thực thụ…

A-bra-ham Lu-i Brê-gét, người được xem là nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử ngành chế tạo đồng hồ.

Chiếc đồng hồ của hoàng hậu Ma-ri Ăng-toan do Brê-gét chế tạo. Ảnh: TL

Năm 1747, A-bra-ham Lu-i Brê-gét, người được xem là nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử ngành chế tạo đồng hồ, chào đời tại Nô-xa-ten, Thụy Sĩ. Năm 15 tuổi, ông được người cha dượng, Giô-dép Ta-tê, gửi đến Véc-xai, Pháp, học làm đồng hồ. Sau khi kết thúc khóa học việc, ông lưu lại Pa-ri và mở các phân xưởng Brê-gét trên đường Đơ Hô-lốc. Trong khi các đồng môn của ông tập trung sản xuất những chiếc đồng hồ bấm giờ dùng khi đi biển, Brê-gét đã khám phá ra một thị trường hoàn toàn mới. Đó là những khách hàng thuộc giới quý tộc hay thậm chí xuất thân từ tầng lớp hoàng gia - những người thường đặt ông những chiếc đồng hồ với kiểu dáng và chức năng mới như lịch ngày tháng hay chuông báo giờ.

Khác với các đối thủ, Brê-gét rất chú trọng vào vẻ ngoài của từng chiếc đồng hồ. Phẩm chất này đã trở thành thương hiệu của riêng ông, dù với đồng hồ quả lắc hay đồng hồ bỏ túi. Brê-gét không bao giờ tiết lộ bí quyết phía sau những sản phẩm của ông và phủ lên một màn sương huyền bí xung quanh chúng. Một bạn đồng môn của ông đã tỏ rõ sự thán phục: “Mang theo một chiếc đồng hồ chính hiệu Brê-gét sẽ khiến bạn có cảm giác đang sở hữu một bộ óc thiên tài”.

Tuy nhiên, đến thời cách mạng tư sản Pháp, những mối liên hệ mật thiết với giới quý tộc vô tình đã trở thành mối họa. Trong một thời gian dài, Brê-gét bướng bỉnh vẫn tiếp tục cung cấp đồng hồ cho thế lực của vua Lu-i XVI. Ngay cả bản án tử hình dành cho vị vua này cũng không khiến việc kinh doanh của Brê-gét chậm lại. Ông tiếp tục mang đến cho hoàng hậu Ma-ri Ăng-toan một chiếc đồng hồ để bà xem giờ trong ngục tối, trước khi bước lên máy chém.

Cuối cùng, ngay đến Brê-gét cũng rơi vào vòng nguy hiểm khi thế lực Gia-cô-banh do Rô-be-pi-e dẫn đầu tiến hành gieo rắc “nỗi kinh hoàng” trên khắp nước Pháp và hệ thống luật pháp cũng sụp đổ toàn bộ khi những chiếc máy chém được kéo lê suốt ngày đêm.

Thời điểm đó, Thụy Sĩ không chỉ là miền đất hứa đối với những gã trọc phú mà còn cả của những nạn nhân chính trị, điển hình như Bộ trưởng Tài chính Pháp Giắc Nếch-cơ và người con gái nổi tiếng của ông, phu nhân Đơ Xta-en. Tháng 7-1793, Brê-gét bất đắc dĩ phải bỏ trốn về quê hương Thụy Sĩ với con trai và con dâu. Một năm sau đó, quân đội Thụy Sĩ đã chiến đấu nhằm bảo vệ mạng sống của vua Lu-i XVI cùng hoàng tộc và chịu cảnh thảm sát vì nghiệp chướng của họ. Thậm chí, ngay cả tại Giơ-ne-vơ, thành phố cách xa biên giới mà quân Pháp luôn thèm muốn, Brê-gét cũng không cảm thấy an toàn. Một người bạn và cũng là đồng sự của ông, Đê-com-ba, đã khuyên Brê-gét trở về Nô-xa-ten thay vì ở lại thủ đô của tín đồ Thiên Chúa giáo, nơi ông bị quân cách mạng xem như phản đồ.

Do không tìm được công việc tại Nô-xa-ten, Brê-gét đã chuyển đến Lê Lô-clê, nơi sau này trở thành trung tâm của ngành chế tạo đồng hồ Thụy Sĩ. Tại đây, ông đã dựng một phân xưởng nhỏ và tiếp tục cung cấp đồng hồ cho hoàng gia Anh và Nga.

Với chỉ nửa tá nhân công người Thụy Sĩ, Brê-gét không làm được gì nhiều tại Lê Lô-clê nhưng ông đã không để hai năm lưu lạc này bị uổng phí. Trong khoảng thời gian này, ông đã vạch ra các kế hoạch liên quan đến một số phát minh quan trọng nhất trong ngành chế tạo đồng hồ cơ, vốn luôn phải chịu phép trước trọng lực-thứ quyền năng tự nhiên khiến đồng hồ mất dần sự chính xác.

Năm 1795, Brê-gét đã cảm thấy khá an tâm để quay về Pa-ri. Tại Véc-xai, bạo loạn đã trả lại tương lai cho ngành chế tạo đồng hồ và Brê-gét được chào đón nhiệt liệt. Mọi người đều tin rằng, với sự trợ giúp của ông, cơ nghiệp của họ sẽ được vực dậy. Bởi lẽ, bộ binh, hải quân và bất cứ lực lượng nào cũng cần xem giờ hằng ngày.

Brê-gét, tất nhiên cũng nhìn thấy cơ hội khôi phục vận may, nhưng ông lại quyết đòi hỏi một thỏa thuận đầy khó khăn. Ông sẵn sàng chấp nhận lời đề nghị, với điều kiện được hoàn lại công việc kinh doanh cũ và được bồi thường cho những tổn thất trước kia. Không những thế, ông còn bảo lãnh cho các nhân viên được miễn nghĩa vụ quân sự để có thể gây dựng lại cơ nghiệp càng nhanh càng tốt.

Thời hoàng kim trong sự nghiệp của Brê-gét bắt đầu từ đó. Ông xúc tiến chế tạo các loại đồng hồ gắn liền với những phát minh ông hằng ấp ủ trong những ngày tháng lưu lạc. Trong các cuộc triển lãm quốc tế từ năm 1798 đến 1819, ông đã giới thiệu thành quả của mình với công chúng và nhận được sự tán dương nồng nhiệt.

Brê-gét ra đi trong hạnh phúc và thịnh vượng vào năm 1823, khi đã 77 tuổi và đang giữ chức giám khảo tại một hội chợ triển lãm danh tiếng thế giới.

Thế hệ sau của Brê-gét tiếp tục gánh vác cơ nghiệp của gia tộc đến năm 1870, khi cháu nội của ông, Lu-i Clê-men-tê Brê-gét, bán công ty cho trưởng nhóm thợ đồng hồ của họ, một người Anh tên Ét-uốt Brao.

Gia tộc Brao tiếp tục điều hành phân xưởng Brê-gét tại Pa-ri đến năm 1970, khi Xa-mê mua lại công ty này. Brê-gét sau đó lại được chuyển về Thụy Sĩ do Xa-mê không tìm được nhiều thợ đồng hồ lành nghề tại Pa-ri. Lại Lê Bra-su, công ty được tái thiết lại dưới quyền chỉ đạo kỹ thuật của Đa-vít Rô-thơ, một thợ đồng hồ chuyên về những chi tiết tỉ mỉ, phức tạp bên trong đồng hồ đeo tay.

Năm 1874, Investcorp, một công ty tư nhân gốc Ba-ranh, tiếp tục mua Brê-gét và đầu tư mạnh mẽ vào thương hiệu này. Đến năm 1999, Tập đoàn Swatch mới chính thức mua lại Brê-gét từ Investcorp. Hiện nay, Brê-gét vẫn nằm trong số các thương hiệu độc quyền mà không phải ai cũng có thể sở hữu. Những sản phẩm mang phong cách cổ điển của Brê-gét vẫn tiếp tục thống trị các sàn đấu giá. Năm 2010, Brê-gét đạt doanh thu 675 triệu phrăng Thụy Sĩ (hơn 700 triệu USD), tương đương 12% doanh số của Swatch, với tỷ lệ lợi nhuận cao hơn gấp bội.

Mãi đến cuối thế kỷ XVI, Thụy Sĩ vẫn chỉ là một trong những quốc gia sở hữu ngành sản xuất đồng hồ chưa mấy danh tiếng. Tuy nhiên, làn sóng chống đạo Tin Lành dấy lên tại Pháp đã thay đổi tất cả. Những tín đồ Tin Lành đào thoát từ Pháp đã tìm ra chốn nương thân tại Thụy Sĩ và mang theo họ là những bí quyết giả kim, chế tạo đồng hồ có khả năng làm thay đổi bộ mặt các ngành nghề này tại Thụy Sĩ. Làn sóng nhập cư trên bắt đầu từ năm 1572, khi 20.000 tín đồ Tin Lành bị hành quyết tại Pa-ri trong sự kiện được gọi là “Cuộc thanh trừng ngày lễ thánh Bartholomew”. Cuộc tị nạn chính trị thứ hai từ Pháp lại là hậu quả từ Bộ luật Phông-ten-nơ-blô ban hành tháng 10-1685, nhằm phế bỏ quyền tự do tôn giáo được quy định trong Bộ luật Năng-tơ (1598), đồng thời tước đi mọi quyền lợi của tín đồ Tin Lành.

Rất nhiều nạn nhân người Pháp đã tìm được sự bình yên tại Giơ-ne-vơ. Do ảnh hưởng của tư tưởng tôn giáo, những người luyện vàng không được phép chế tạo trang sức. Do đó, rất nhiều người đã chuyển sang nghề làm đồng hồ. Tuy nhiên, chính nguồn cung quá mức từ các xưởng đồng hồ đã buộc họ phải tự đặt ra các giới hạn. Năm 1610, đạo luật đầu tiên dành cho giới chế tạo đồng hồ được ban hành tại Giơ-ne-vơ. Chính những quy định khắt khe của đạo luật này khiến không ít người phải rời thành phố đi thử vận may tại nơi khác. Nghề làm đồng hồ lan truyền đến các thị trấn. Nhiều thợ thủ đông đã chọn Nô-xa-ten làm điểm dừng chân. Những người khác lại xây dựng cơ nghiệp tại những vùng hẻo lánh như Va-lê đơ Giua và Van đơ Tra-ve.

Các thợ đồng hồ nhập cư và thế hệ sau của họ không chỉ là những người thợ. Họ còn là những doanh nhân.

Ngày nay, ngành công nghiệp đồng hồ Thụy Sĩ đang sở hữu khoảng 40.000 nhân công, so với 90.000 vào thời hoàng kim ở thập niên 1960. Hãng Brê-gét gần đây đã bỏ ra 80 triệu USD nhằm nhân đôi số lượng sản xuất. Trong khi, một hãng danh tiếng khác là Omega đầu tư gấp bội. Swatch đang tiến hành tuyển dụng thêm 1.500 công nhân tại Thụy Sĩ. Ngành công nghiệp đồng hồ Thụy Sĩ dường như đang lặp lại chu kỳ phát triển hồi thập niên 1970. Mỗi năm, họ sản xuất ngày càng ít đồng hồ hơn nhưng giá thành trung bình gia tăng. Từ xu thế này, có thể nhận thấy, chỉ có một số ít đồng hồ đắt tiền được sản xuất và ngành công nghiệp đồng hồ sẽ quay lại điểm khởi đầu, với những thiên tài như Brê-gét và chỉ sản xuất cho những đại gia giàu có.

VIỆT HÀ