Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phạm Thị Tuyết cùng các chiến sĩ công an và cuốn sách “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”.

Cuốn sách “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” của thành phố Hà Nội xuất bản năm 2000, tôn vinh công lao to lớn của 683 bà mẹ Việt Nam anh hùng của Thủ đô. Nhiều bà mẹ không còn sống đến ngày phong danh hiệu; nhiều bà mẹ không có cả tấm ảnh chân dung trong cuốn sách bởi các mẹ cả một đời lam lũ, nuôi chồng, nuôi con để gửi ra chiến trận chống giặc ngoại xâm cứu nước.

Theo địa chỉ đỏ trong cuốn sách, tôi tìm đến bà mẹ Việt Nam anh hùng Phạm Thị Tuyết.

Vào dịp tháng 7, căn nhà nhỏ của mẹ Tuyết nằm sâu trong ngõ phố Tây Sơn trở nên tấp nập. Trên bàn thờ, nơi có bức ảnh ông Lưu Văn Sìn và ảnh của liệt sĩ Lưu Tất Đạt lúc nào cũng có hoa tươi và hương khói. Những lễ vật nhỏ ấy là của các học sinh ông Sìn hoặc đồng đội anh Đạt đến tưởng nhớ người thầy, người đồng đội.

Bà lấy ông Lưu Văn Sìn trong thời gian ông theo học hội họa ở trường Boza (Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương). Ông là một trong những họa sĩ tài ba, có những bức tranh nổi tiếng trong thời kỳ Cách mạng Tháng Tám và những ngày kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc, các bức tranh của ông được lưu giữ ở Viện bảo tàng mỹ thuật, Bảo tàng Hải Phòng, Bảo tàng Tây Bắc...

Người con trai duy nhất của ông Sìn, bà Tuyết là Lưu Tất Đạt. Mười lăm tuổi, Lưu Tất Đạt được nghệ sĩ Trần Văn Lắm chọn làm mẫu để dựng tượng Lý Tự Trọng, bởi ông thấy khuôn mặt hiền hòa mà rắn rỏi, đầy cương nghị của anh phù hợp với nhân vật. Suốt mấy tháng trời, cứ sau giờ học là anh đi bộ đến nhà nghệ sĩ Lắm đứng khoảng 3 tiếng đồng hồ làm mẫu, có khi phải quên đi cái đói để ông kịp hoàn thành tượng dự triển lãm nghệ thuật thanh niên toàn quốc tháng 12 năm 1956.

Bốn năm sau, anh Đạt xung phong vào quân ngũ (dù tiêu chuẩn con một, không có tên trong danh sách đi nghĩa vụ). Trong trận chiến đấu bảo vệ cầu P (Phắc-Pha Luông-Lào) vào sáng 27-2-1966, trận chiến diễn ra ác liệt với nhiều tốp máy bay Mỹ tới giội bom liên tục. Sở chỉ huy phân đội của anh bị vùi lấp hết, chỉ kịp nghe ục... ục mấy tiếng rồi thấy tối sầm, tức ngực, nghẹt thở. Phân đội trưởng Nguyễn Ngọc Cúc và anh cùng bị vùi chung một hố, lúc đầu hai người còn kịp trao đổi trong hơi thở để đợi người đến cứu. Nhưng tiếng bom lại nổ, đất đá lại tiếp tục vùi các anh, Đạt hỏi anh Cúc trong tiếng rung của đất đá:

- Có lẽ anh em mình đành chịu hy sinh ở đây thôi anh ạ... Theo anh, giây phút cuối cùng này có phải hô khẩu hiệu gì cho hợp?

Anh Cúc trả lời trong nghẹt thở:

- Anh không biết Đạt ạ. Nhưng có lẽ hô: “Đảng Cộng sản Việt Nam muôn năm, cuộc kháng chiến chống Mỹ nhất định thắng lợi”...

- Vâng! Và anh Cúc chỉ kịp nghe tiếng Đạt hô vang xen cùng tiếng nổ của bom đạn: “Đảng Cộng sản Việt Nam muôn năm” rồi anh cũng mê man, bất tỉnh. Sau đó, anh Cúc được đồng đội cứu thoát ra khỏi đống đất đá, còn Đạt đã vĩnh viễn ra đi trong thương tiếc của đồng đội.

Lưu Tất Đạt ra trận, bà Tuyết mong tin con hằng ngày, nhưng thật buồn, sáu năm sau bà nhận được tin con bà đã hy sinh nơi chiến trận. Những ngày ấy, bà tưởng chừng bị suy sụp hoàn toàn, nhưng bà phải vượt lên bởi ông Sìn lâm bệnh trước. Nghị lực của người phụ nữ đã giúp bà bằng mọi cách xin vào công tác tại Cục Quân nhu, Bộ Quốc phòng để ngày ngày đóng gói hàng chuyển vào chiến trường cho những đồng đội của con.

Ông Sìn mắc bệnh thần kinh, ông không thể sáng tác được tranh như trước. Mỗi khi cầm bút vẽ, ông lại than: “Có hai đứa con, đứa bằng xương bằng thịt đã bị giặc Mỹ cướp đi trong chiến tranh, đứa con “tinh thần” tôi cũng không thể làm lại được”.

Đến năm 1983, ông cũng vĩnh viễn ra đi. Bà Tuyết còn lại một mình vật lộn với cuộc sống, lấy công việc để nguôi ngoai nỗi nhớ chồng, thương con.

Ngày 28-8-1994, Nhà nước ra Pháp lệnh phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng, bà Phạm Thị Tuyết là một trong số các bà mẹ được phong tặng danh hiệu cao quý đợt đầu tiên. Bà như thấy hồi sinh trong niềm tự hào về người con trai duy nhất đã anh dũng hy sinh cho Đảng, cho Tổ quốc. Tuổi đã cao nhưng bà vẫn tham gia Ban chấp hành Hội Phụ nữ phường Quang Trung (quận Đống Đa). Bà được đi dự các hội nghị, được vinh dự thay mặt các bà mẹ Việt Nam anh hùng đứng trên lễ đài cùng các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước tại quảng trường Ba Đình nhân dịp lễ kỷ niệm năm mươi năm ngày Quốc khánh (2-9-1995). Tại lễ kỷ niệm 50 năm ngày Thương binh-liệt sĩ (27-7-1997), trên diễn đàn, bà phát biểu: “Tuy tuổi cao, sức yếu, tôi vẫn tâm niệm một điều: Còn sống ngày nào thì cố gắng làm việc có ích cho nước, cho dân, cho thế hệ trẻ, nêu tấm gương tiêu biểu, tô thắm hình tượng người mẹ Việt Nam anh hùng của một dân tộc anh hùng”.

Bài và ảnh: Duy Tường