Siết chặt xe hợp đồng, xe ghép trá hình

Bịt kẽ hở xe ghép, xe tiện chuyến trá hình

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15-8-2026.

Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định lần này là bổ sung, hoàn thiện chế tài đối với hoạt động vận tải hành khách theo hợp đồng, nhất là tình trạng xe hợp đồng, xe cá nhân, xe ghép, xe tiện chuyến hoạt động như tuyến cố định nhưng không đăng ký kinh doanh vận tải theo quy định.

Thời gian qua, tại nhiều địa phương, nhất là các tuyến kết nối Hà Nội, TP Hồ Chí Minh với các tỉnh, loại hình xe ghép, xe tiện chuyến phát triển mạnh. Chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin, hành khách có thể đặt xe tận nhà, trả khách tận nơi, giá cước thỏa thuận theo chuyến hoặc theo đầu người. Bên cạnh sự tiện lợi, loại hình này cũng phát sinh nhiều bất cập khi một số phương tiện không đăng ký kinh doanh vận tải nhưng vẫn thường xuyên chở khách thu tiền.

Không ít xe cá nhân được quảng cáo là “xe tiện chuyến”, “xe gia đình ghép khách”, “xe hợp đồng riêng”, nhưng thực tế hoạt động hằng ngày, có khung giờ cố định, tuyến đường cố định, nhận khách lẻ, thu tiền từng người. Điều này tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng với doanh nghiệp vận tải hợp pháp, đồng thời gây khó khăn cho công tác quản lý, kiểm soát điều kiện an toàn kỹ thuật, bảo hiểm, trách nhiệm khi xảy ra tai nạn hoặc tranh chấp.

Theo quy định mới, lái xe hợp đồng sử dụng hợp đồng bằng văn bản giấy sẽ bị phạt tiền từ 1 đến 2 triệu đồng nếu không có hợp đồng vận tải, không có danh sách hành khách theo quy định; có hợp đồng nhưng không đúng quy định; đón khách, chở người không có tên trong danh sách hành khách theo hợp đồng đã ký. Mức phạt này cũng áp dụng với hành vi đón, trả khách tại trụ sở chính, chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc tại một địa điểm cố định khác do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh trên các tuyến đường phố; đón, trả khách không đúng địa điểm ghi trong hợp đồng vận tải đã ký; vận chuyển không đúng đối tượng đối với xe đưa đón học sinh, sinh viên, công nhân, cán bộ, công chức, viên chức.

Đối với hợp đồng điện tử, lái xe bị phạt từ 1 đến 2 triệu đồng nếu không có thiết bị để truy cập nội dung hợp đồng, danh sách hành khách hoặc có thiết bị nhưng không truy cập được; có hợp đồng điện tử nhưng không đúng quy định; tự ý thay đổi thông tin hợp đồng điện tử, danh sách hành khách đã ký; đón khách, chở người không có tên trong danh sách. Ngoài phạt tiền, các hành vi này còn bị trừ 2 điểm giấy phép lái xe.

Đáng chú ý, Nghị định số 238/2026/NĐ-CP bổ sung mức phạt từ 12 đến 14 triệu đồng đối với người điều khiển ô tô không kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền hoặc ký hợp đồng, nhận đặt chỗ để chở người trên xe. Người vi phạm còn bị trừ 6 điểm giấy phép lái xe. Đây được xem là chế tài mạnh nhằm xử lý trực tiếp nhóm xe cá nhân núp bóng “đi chung”, “tiện chuyến” nhưng thực chất kinh doanh vận tải hành khách trái phép.

Thành viên có tên Linh Nga quảng cáo trên nhóm “Hội xe ghép, xe tiện chuyến, Ninh Bình - Hà Nội - Ninh Bình”. Ảnh chụp màn hình

Người dân cần tiện lợi nhưng phải an toàn

Ghi nhận tại một số nhóm đặt xe liên tỉnh trên mạng xã hội cho thấy, nhu cầu đi xe ghép vẫn khá lớn do ưu điểm đón tận nơi, trả tận nhà, thời gian linh hoạt, giá cước có thể rẻ hơn hoặc tương đương một số loại hình vận tải khác. Tuy nhiên, nhiều hành khách cũng thừa nhận họ ít khi biết rõ phương tiện có đăng ký kinh doanh vận tải hay không, lái xe có bảo đảm điều kiện hành nghề hay không, quyền lợi của mình sẽ được giải quyết thế nào nếu xảy ra sự cố.

Chị Nguyễn Thu Hà, trú tại phường Cầu Giấy, Hà Nội, cho biết gia đình chị thỉnh thoảng đặt xe ghép về quê vì thuận tiện cho người già và trẻ nhỏ. “Đi xe ghép có cái tiện là không phải ra bến, không phải chờ lâu. Nhưng nếu xe không đăng ký, không có danh sách khách, không rõ đơn vị chịu trách nhiệm thì khi có va chạm, bỏ quên đồ hoặc phát sinh tranh chấp, hành khách rất khó đòi quyền lợi. Tôi nghĩ cần quản lý chặt hơn, nhưng cũng nên có kênh để người dân lựa chọn dịch vụ hợp pháp, thuận tiện. Người dân cần dịch vụ tốt, nhưng dịch vụ đó phải minh bạch. Không thể vì tiện mà bỏ qua an toàn”, chị Hà chia sẻ.

Luật sư Trần Văn Quyết, Đoàn luật sư TP Hà Nội, phân tích: “Xe cá nhân chở người thân, bạn bè, đi chung không thu tiền theo nghĩa kinh doanh là một quan hệ dân sự thông thường. Tuy nhiên, nếu chủ xe, lái xe thường xuyên đăng thông tin nhận khách, xác nhận đặt chỗ, thu tiền theo lượt, theo ghế hoặc theo chuyến thì đã có dấu hiệu của hoạt động kinh doanh vận tải hành khách. Khi đó, phương tiện phải đáp ứng các điều kiện theo quy định, không thể núp bóng “tiện chuyến” để né trách nhiệm”.

Bên cạnh xử phạt, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống vận tải công cộng, nâng chất lượng xe tuyến cố định, xe buýt, xe hợp đồng hợp pháp; đồng thời công khai thông tin các đơn vị đủ điều kiện kinh doanh vận tải để người dân dễ nhận biết. Khi dịch vụ hợp pháp đủ thuận tiện, an toàn và minh bạch, hành khách sẽ ít phải tìm đến các loại hình xe trôi nổi.

Việc bổ sung chế tài đối với xe hợp đồng, xe ghép, xe tiện chuyến trá hình là bước cần thiết nhằm lập lại trật tự trong hoạt động vận tải hành khách. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở mức phạt, mà còn ở năng lực tổ chức thực thi, sự phối hợp giữa lực lượng chức năng, chính quyền địa phương, doanh nghiệp vận tải và ý thức lựa chọn dịch vụ an toàn của mỗi người dân.