Nâng cao ý thức, siết chặt kỷ cương, bảo đảm an toàn giao thông đường thủy

Chủ quan - căn nguyên của nhiều bi kịch

Tại hồ Thác Bà (Lào Cai), vụ va chạm giữa thuyền chở khách và tàu chở đá tối 21-2 khiến 6 người tử vong. Trước đó, trên sông Gianh (Quảng Trị), vụ chìm thuyền cũng làm 4 người thiệt mạng. Đằng sau các vụ việc đau lòng ấy không chỉ là mất mát của các gia đình có người thân tử nạn mà còn là bài học đắt giá về ý thức chấp hành pháp luật và trách nhiệm bảo đảm an toàn của mỗi cá nhân khi tham gia giao thông đường thủy.

Lực lượng đặc công người nhái Lữ đoàn 126 (Quân chủng Hải quân) tìm kiếm nạn nhân vụ tai nạn trên hồ Thác Bà (Lào Cai). Ảnh: HỒNG SÁNG

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, vụ việc tại hồ Thác Bà cho thấy, người điều khiển phương tiện chở quá số người quy định (22 người so với mức cho phép là 12 người), không tuân thủ nguyên tắc nhường đường giữa phương tiện công suất nhỏ và phương tiện công suất lớn, vi phạm Luật Giao thông đường thủy nội địa, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can (lái thuyền chở khách) về hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường thủy.

Phân tích, đánh giá của các chuyên gia từ thực tế những vụ tai nạn đường thủy nội địa gần đây cho thấy, về khách quan, giao thông đường thủy phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên như dòng chảy, thời tiết phức tạp, tầm nhìn hạn chế; mật độ phương tiện tăng cao tại khu vực bến bãi, điểm khai thác du lịch, khai thác vật liệu xây dựng. Khi xảy ra va chạm, phương tiện nhỏ dễ bị lật, chìm nhanh, mức độ rủi ro cao hơn nhiều so với giao thông đường bộ.

Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan là chính: Tình trạng chở quá số người quy định; không bảo đảm trang bị theo quy định bảo đảm an toàn hoặc không yêu cầu hành khách chấp hành quy định an toàn; không kiểm tra kỹ thuật phương tiện trước khi xuất bến; thiếu kỹ năng xử lý tình huống. Đáng lưu ý, trong nhiều vụ tai nạn, cả hành khách và chủ phương tiện hầu như không mặc áo phao hoặc không sử dụng dụng cụ nổi cầm tay. Những vụ tai nạn đau lòng phần lớn đều xuất phát từ những hành vi vi phạm cụ thể và hoàn toàn có thể phòng ngừa.

Lực lượng đặc công người nhái Lữ đoàn 126 (Quân chủng Hải quân) tìm kiếm nạn nhân vụ tai nạn trên hồ Thác Bà (Lào Cai). Ảnh: HỒNG SÁNG

Trên sông nước, sự cố xảy ra chỉ trong tích tắc. Khi va chạm hoặc lật chìm, người không mặc áo phao rất dễ hoảng loạn, mất phương hướng, kể cả người biết bơi. Đối với trẻ em, người cao tuổi hoặc người không biết bơi, nguy cơ càng lớn. Thời tiết lạnh, nước sâu, dòng chảy mạnh làm giảm khả năng tự cứu và rút ngắn “thời gian vàng” để được hỗ trợ. Chỉ vài phút xảy ra tai nạn, hậu quả không thể cứu vãn.

Với gia đình nạn nhân, đó là mất mát vĩnh viễn. Với cộng đồng, đó là nỗi ám ảnh kéo dài, là gánh nặng tâm lý và kinh tế. Với những địa phương có hoạt động du lịch, mỗi vụ tai nạn nghiêm trọng còn ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh, uy tín và sinh kế của người dân. Đối với chủ phương tiện và người điều khiển, hậu quả không dừng lại ở thiệt hại vật chất. Khi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường thủy gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự. Ngoài trách nhiệm pháp lý còn phải bồi thường dân sự và sự day dứt trong lương tâm.

Nâng cao ý thức, siết chặt quản lý

Theo Cục Cảnh sát giao thông (CSGT), Bộ Công an, cả nước có hơn 120 lễ hội diễn ra trên đường thủy nội địa. Riêng tháng Giêng có hơn 40 lễ hội với hàng nghìn người tham gia. Sự gia tăng đột biến nhu cầu đi lại bằng phương tiện nhỏ, dân sinh, nếu không kiểm soát chặt chẽ sẽ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn rất cao.

Trước diễn biến có chiều hướng phức tạp về tai nạn giao thông đường thủy, Cục CSGT yêu cầu lực lượng CSGT toàn quốc triển khai đồng bộ các giải pháp siết chặt công tác quản lý, chủ động phòng ngừa, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường thủy nội địa, đặc biệt trong mùa lễ hội đầu năm 2026.

Lực lượng đặc công người nhái Lữ đoàn 126 (Quân chủng Hải quân) tìm kiếm nạn nhân vụ tai nạn trên hồ Thác Bà (Lào Cai). Ảnh: HỒNG SÁNG

Lực lượng CSGT phối hợp với công an cấp xã, chính quyền địa phương rà soát toàn bộ điểm du lịch, lễ hội, khu vui chơi có hoạt động đường thủy; kiểm tra chặt chẽ tại đầu bến, cuối bến; không để phương tiện không bảo đảm điều kiện an toàn tham gia hoạt động; tăng cường tuần tra, kiểm soát lưu động; xây dựng phương án cứu nạn, cứu hộ; kiên quyết xem xét trách nhiệm nếu các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm, nghĩa vụ buông lỏng quản lý.

Trung tá Tống Văn Hai, cán bộ Phòng Hướng dẫn tuần tra, kiểm soát và đấu tranh phòng, chống tội phạm trên đường thủy nội địa (Cục CSGT, Bộ Công an) cho biết, thời gian tới, các đơn vị chức năng sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan kiểm soát nghiêm các phương tiện, cảng bến; phối hợp với cơ quan quản lý, ban tổ chức lễ hội; yêu cầu các đơn vị khai thác, vận hành phương tiện đường thủy phục vụ hành khách chấp hành nghiêm quy định của pháp luật, bảo đảm tuyệt đối an toàn cho người dân.

Những giải pháp đồng bộ đó thể hiện quyết tâm chuyển từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa. Tuy nhiên, lực lượng chức năng không thể hiện diện ở mọi bến sông, mọi chuyến đò. An toàn giao thông đường thủy không thể chỉ trông chờ vào kiểm tra, xử phạt. Trách nhiệm trước hết thuộc về chủ phương tiện và người điều khiển. Tuyệt đối không chở quá số người quy định; không vì lợi nhuận mà bỏ qua điều kiện an toàn; trang bị đầy đủ và yêu cầu hành khách sử dụng áo phao, dụng cụ nổi; tuân thủ nghiêm quy tắc điều động. Tuyệt đối không để lợi ích kinh tế đặt cao hơn sinh mạng con người.

Trách nhiệm tiếp theo thuộc về mỗi người dân. Hãy từ chối lên phương tiện khi thấy quá tải, thiếu áo phao. Chủ động mặc áo phao, nhắc nhở người thân cùng thực hiện; không thỏa hiệp với những hành vi vi phạm vì tâm lý nể nang.

Siết chặt kỷ cương là yêu cầu bắt buộc, nhưng nền tảng bền vững nhất vẫn là ý thức tự giác và tinh thần trách nhiệm của mỗi người. Chỉ khi thực hiện đồng bộ các giải pháp, mỗi chuyến đi trên sông nước mới thực sự là hành trình an toàn, bình yên.