Nghĩa tình - giá trị văn hóa tạo sức mạnh nội sinh của BIDV trong hành trình phụng sự đất nước - Kỳ 1 - Từ "Binh chủng tiền" đến những con tàu vươn khơi

Một giá trị được gọi tên sau gần bảy mươi năm

Trước tháng 11-2025, hệ giá trị cốt lõi của BIDV gồm năm giá trị: Trí tuệ - Niềm tin - Liêm chính - Chuyên nghiệp - Khát vọng. Việc thay “Chuyên nghiệp” bằng “Nghĩa tình” có thể khiến người ngoài ngành băn khoăn, bởi ngân hàng là nghề của kỷ luật, của con số và rủi ro. Câu trả lời nằm ở cách nghị quyết xử lý hai giá trị này. “Chuyên nghiệp” không bị loại bỏ mà được đưa vào Quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp như một yêu cầu bắt buộc đối với mọi cán bộ. “Nghĩa tình” được nâng lên thành bản sắc, thành yếu tố làm nên sự khác biệt của BIDV.

Hệ giá trị cốt lõi của BIDV hiện nay gồm Trí tuệ - Niềm tin - Liêm chính - Nghĩa tình - Khát vọng. Mỗi giá trị trả lời một câu hỏi về cách một ngân hàng tồn tại và phát triển. Trí tuệ là năng lực học hỏi, làm chủ tri thức và công nghệ. Niềm tin là nền móng của mọi ngân hàng: Niềm tin của người gửi tiền, của khách hàng vay vốn và của Đảng, Nhà nước khi giao cho BIDV những nhiệm vụ khó. Liêm chính là giữ cho đồng tiền trong sạch và giữ cho mỗi cán bộ phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn. Khát vọng là ý chí vươn lên; Nghị quyết số 61-NQ/ĐU ngày 21-5-2026 của Đảng ủy BIDV về phát triển văn hóa tại BIDV đã cụ thể hóa khát vọng ấy thành mục tiêu xây dựng BIDV trở thành “Tập đoàn Tài chính - Ngân hàng Lớn - Mạnh - Xanh hàng đầu khu vực Đông Nam Á”.

Trong năm giá trị ấy, Nghĩa tình giữ một vị trí đặc biệt. Nếu Trí tuệ giúp BIDV đi xa, Niềm tin giúp BIDV đứng vững, Liêm chính giúp BIDV giữ được phẩm giá và Khát vọng thúc đẩy BIDV tiến lên, thì Nghĩa tình trả lời câu hỏi BIDV đi xa để làm gì, đứng vững vì ai và tiến lên cùng với những ai. Bốn giá trị đầu làm nên năng lực của ngân hàng; nghĩa tình định hướng mục đích sử dụng năng lực ấy vì con người,vì đất nước, vì lý tưởng mà tổ chức ấy phụng sự.

Sổ tay văn hóa BIDV diễn giải nghĩa tình là chuẩn mực ứng xử “sống có trước có sau”, là làm điều đúng và điều tốt chứ không chỉ dừng ở cảm xúc. Trong nghề ngân hàng, chữ “nghĩa” thể hiện thành chữ tín: Giữ lời hứa với người gửi tiền, giữ cam kết với người vay, làm tròn bổn phận với nền kinh tế, với nhân dân, đất nước. Chữ “tình” thể hiện thành năng lực đặt mình vào hoàn cảnh của người đối diện: Thấu hiểu trước khi phán xét, lắng nghe trước khi từ chối, cùng tìm lối ra khi khách hàng gặp khó khăn.

Vì vậy, nghĩa tình trong hoạt động ngân hàng là tình cảm có kỷ luật: Thương người nhưng không buông lỏng nguyên tắc, giữ nguyên tắc nhưng không quên con người. Tại tọa đàm “Hành trình khát vọng” dành cho Thanh niên BIDV nhân Tháng Thanh niên tháng 3-2026, ông Lê Ngọc Lâm-Tổng giám đốc, nay là Chủ tịch Hội đồng Quản trị BIDV, nhấn mạnh rằng nghĩa tình không phải sự xuề xòa hay nhượng bộ cảm tính mà là sự thấu hiểu và đồng cảm. Khi sản phẩm và công nghệ ngày càng dễ bị sao chép, uy tín và niềm tin được bồi đắp từ nghĩa tình trở thành “lợi thế mềm” mà đối thủ cạnh tranh không thể mua được.

Điều đáng chú ý là giá trị ấy được xác lập bằng nghị quyết của cấp ủy. Tổ chức đảng trong doanh nghiệp, như vậy không chỉ lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ kinh doanh mà còn trực tiếp định hình tầng sâu nhất của văn hóa tổ chức. Lựa chọn ấy có cơ sở vững chắc trong Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9-6-2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Nghị quyết xác định những đặc tính cơ bản của con người Việt Nam cần xây dựng là “yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo”. Giá trị “Nghĩa tình” của BIDV là sự cụ thể hóa một phẩm chất mà Đảng ta đặt ra cho con người Việt Nam vào hoạt động của một ngân hàng.

Đảng ủy BIDV tọa đàm về phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa Nghĩa tình.

Ngày 21-5-2026, triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Đảng ủy BIDV ban hành Nghị quyết số 61-NQ/ĐU về phát triển văn hóa tại BIDV. Nghị quyết yêu cầu kế thừa, phát huy các giá trị cốt lõi “Trí tuệ - Niềm tin - Liêm chính - Nghĩa tình - Khát vọng”, xây dựng môi trường làm việc “kỷ cương, chuyên nghiệp, văn minh, nghĩa tình”, và khẳng định thực hành văn hóa là “nhiệm vụ trọng tâm gắn chặt với công tác xây dựng Đảng”. Một hệ giá trị do cấp ủy lựa chọn, được cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hành và người lao động đồng thuận sẽ có sức sống bền lâu hơn mọi khẩu hiệu.

Nghĩa tình ở BIDV mở rộng theo những vòng tròn đồng tâm: Với Tổ quốc, với đồng nghiệp và các thế hệ đi trước, với khách hàng, với bạn bè quốc tế, với cộng đồng và cuối cùng là với tương lai. Loạt bài lần lượt đi qua từng vòng tròn ấy, bắt đầu từ nghĩa tình với Tổ quốc.

“Binh chủng tiền” trên những con đường không tên

Tình yêu Tổ quốc của người cán bộ ngân hàng trước hết thể hiện trong công việc hằng ngày. Trong phong trào phục vụ ngành than những năm 1961-1965, cán bộ Ngân hàng Kiến thiết hưởng ứng khẩu hiệu “Tổ quốc cần than như con thơ cần sữa mẹ” do Đại tướng Nguyễn Chí Thanh khởi xướng. Đồng vốn được cấp phát đúng hạn, đúng chỗ đã góp phần để ngành than đạt mốc sáu triệu tấn than sạch cho đất nước.

Khi chiến tranh lan rộng, đồng vốn theo người cán bộ ngân hàng đi trên những con đường không có tên trên bản đồ. Nhà nghiên cứu Đặng Phong, chủ biên bộ Lịch sử Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, gọi các hình thức chuyển ngân bí mật phục vụ chiến trường là “Binh chủng tiền”. Ngân hàng Kiến thiết là một bộ phận của “Binh chủng” ấy.

Bên cạnh Hội sở và các chi nhánh, Ngân hàng Kiến thiết - tiền thân của BIDV ngày nay - thành lập những Phòng cấp phát đặc biệt ở Lạng Sơn và Quảng Bình. Các phòng này cấp vốn cho đường ống dẫn xăng dầu “Dòng sông mang lửa”, cho các công trình “xẻ dọc Trường Sơn” và những công trình mang bí số 70.1, 70.2, tức đường Hồ Chí Minh. Khi xây dựng kho xăng dầu A204, vì yêu cầu bảo mật, cán bộ ngân hàng “chỉ được bàn giao từng phần bản thiết kế trong thời hạn 10 ngày”. Có nơi phải “tạm cấp phát trước, thanh toán sau”, nhưng đồng vốn vẫn phải được sử dụng đúng mục đích và tiết kiệm.

Để cấp phát vốn xây dựng, tu sửa đường Trường Sơn trong kháng chiến, Ngân hàng Kiến thiết đã thành lập các chi nhánh mang số hiệu 70.1, 70.2,

Địa bàn công tác của họ trải khắp những nơi hiểm nguy nhất. Năm 1967, ở Bố Trạch, Quảng Bình để cấp vốn xây dựng xí nghiệp sản xuất rượu cồn, xà phòng tẩy trùng vết thương cho bộ đội, một cán bộ Ngân hàng Kiến thiết đã đi bộ gần một nghìn cây số. Ông ghi lại rằng đó là “6 lần trực diện với bom đạn và cũng là 6 lần thoát chết trong gang tấc”. Cuối năm 1972, ở vùng mỏ Quảng Ninh cán bộ cấp phát vẫn xuống tận đường lò nghiệm thu khối lượng giữa những trận bom.

Trên đường vượt Trường Sơn (sau này gọi là đường Hồ Chí Minh), cán bộ Phòng chuyên quản 71-I “coi công trường là nhà”, đạp xe qua Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn. Giữa bom đạn, họ cùng mang một quyết tâm giản dị như mệnh lệnh: “Giặc phá ta sửa, ta đi.”

Những lựa chọn giữa tọa độ lửa

Đêm 17-6-1972, tại cầu Cấm, Nghi Lộc, Nghệ An hai cán bộ cấp phát Nguyễn Khắc Chính và Nguyễn Bá Ngoan đi bộ ra tận trọng điểm bắn phá. Họ mang theo sổ tay, bút và thước để đo từng hố bom trên quốc lộ 1A kịp cho lực lượng công binh thông xe trước 2 giờ sáng. Nhiều năm sau chính hai ông đã kể lại đêm ấy. Cuốn sổ, cây bút, chiếc thước là những vật dụng bình dị nhưng đã làm nên vẻ đẹp của người cán bộ ngân hàng thời chiến. Với họ, đo cho đúng, cấp phát cho đúng và tiết kiệm từng đồng vốn đều là trách nhiệm với đất nước.

Ngân hàng Kiến thiết tham gia cấp phát vốn sửa chữa nhà ga, đường sắt bị giặc đánh bom (1965).

Ông Lê Văn Lộc về sau là Phó Tổng giám đốc BIDV, xuất ngũ năm 1975 được phân công về công trình Nhà máy xi măng Bỉm Sơn. Ông gọi người làm nghề cấp phát vốn xây dựng cơ bản là “người lính ở vọng gác thứ bảy”. Theo ông, bí quyết của nghề là “không chỉ là giải ngân, đưa tiền mà còn phải am hiểu kỹ thuật, bám sát thực tế, không vụ lợi, biết quý trọng từng đồng tiền”.

Những lựa chọn vì đất nước còn diễn ra trong từng gia đình. Ông Trịnh Huy Quang (Cán bộ lão thành Cách Mạng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy hai tỉnh Thanh Hóa và Khánh Hòa), Giám đốc đầu tiên của Ngân hàng Kiến thiết Việt Nam từ năm 1957, đã để người con trai cả nhập ngũ thay vì đi du học theo tiêu chuẩn. Người vợ đầu và cũng là người đồng chí của ông đã hy sinh năm 1947, chỉ để lại người con trai ấy. Với người cha, đó là một lựa chọn khó khăn. Với một người cộng sản, đó là bổn phận trước vận mệnh dân tộc.

Cái giá lớn nhất của những lựa chọn ấy là sự hy sinh. 17 cán bộ Ngân hàng Kiến thiết Việt Nam cũng đã ngã xuống, gồm 16 người con trai và 1 người con gái, quê ở 13 tỉnh, thành từ Cao Bằng tới Bình Định. Có người được điều động vào quân đội và hy sinh nơi chiến trường. Có người hy sinh ngay khi đang làm nhiệm vụ của người cán bộ ngân hàng. Họ bảo vệ đồng vốn của đất nước và bảo vệ những công trình thuộc về tương lai của dân tộc.

Trong Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước ngày 17-7-1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định chân lý: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do!” 17 liệt sĩ của Ngân hàng Kiến thiết đã sống và hy sinh vì chân lý ấy. Sự hy sinh của họ nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng nghề nghiệp chỉ thật sự có ý nghĩa khi được đặt trong trách nhiệm lớn hơn với Tổ quốc.

Tinh thần quên mình ấy tiếp tục được thể hiện ở biên giới phía Bắc. Tháng 2-1979, khi địch tập kích Mường Khương, Lào Cai- ông Ngô Bá Lại- một cán bộ ngân hàng “cắm bản” đã “vừa chiến đấu đánh trả địch, vừa chỉ huy nhân viên khuân mấy chục ba lô tiền mặt, chứng từ, sổ sách... sơ tán về Bảo Thắng”. Những chiếc ba lô tiền giữa khói lửa là hình ảnh trọn vẹn của tinh thần trách nhiệm: Giữ tài sản của Nhà nước như giữ một phần lãnh thổ.

Đồng vốn giữ biển, giữ rừng

Khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, xây dựng, tình yêu Tổ quốc của người BIDV được thể hiện bằng những hình thức mới. Một trong những hình thức rõ nét nhất là đưa vốn tín dụng ra biển khơi và về những vùng biên cương.

Thực hiện Nghị định số 67/2014/NĐ-CP của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản, BIDV đã đi đầu triển khai chương trình tín dụng 3.000 tỷ đồng hỗ trợ ngư dân, doanh nghiệp đóng mới, cải hoán, nâng cấp tàu công suất lớn để khai thác và làm dịch vụ hậu cần đánh bắt hải sản xa bờ. Riêng Chi nhánh BIDV Quảng Ngãi đã cho ngư dân vay gần 400 tỷ đồng. Từ nguồn vốn này, 12 tàu đánh bắt xa bờ vỏ thép và 22 tàu hậu cần được đóng mới; nhiều tàu đã có mặt ở ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa. Giám đốc chi nhánh khi ấy nói rõ lý do: “Nếu đất nước không còn biển thì lấy gì để phát triển kinh tế biển... Chi nhánh đã không chần chừ cho ngư dân vay vốn đóng tàu lớn để vươn khơi”.

Khó khăn lớn nhất là ngư dân không chứng minh được vốn đối ứng, BIDV đã tiên phong đưa ra gói tín dụng 1.000 tỷ đồng cho cá nhân, hộ gia đình vay bổ sung vốn đối ứng để đóng tàu, triển khai từ ngày 1-7-2015 đến ngày 31-12-2016. Gói tín dụng này đã đáp ứng cơ bản nhu cầu vốn đối ứng của ngư dân trên số tàu đóng mới được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phân bổ cho các địa phương. Người trong cuộc lý giải quyết định ấy bằng niềm tin vào con người: Cuộc sống và nhiệt huyết của những người bám biển “cũng là một thứ ‘vốn đối ứng’ vô giá”.

Ngân hàng không làm thay công việc của ngư dân mà cung cấp nguồn lực để ngư dân có thêm điều kiện bám biển. Vì vậy, mỗi con tàu ra khơi không chỉ mang theo một khoản vay mà còn mang theo sinh kế của một gia đình và sự hiện diện của người Việt trên vùng biển của Tổ quốc.

Chiếc tàu vỏ thép đóng mới do BIDV cho vay vốn theo Nghị định 67 đã vươn khơi năm 2016.

Bên cạnh cho ngư dân vay vốn BIDV cũng đẩy mạnh cho vay cơ sở hạ tầng cho ngành đóng tàu, hàng hải, xây dựng cầu cảng hiện đại, phát triển kinh tế biển một cách bền vững. Cùng với những con tàu đánh cá BIDV còn cấp vốn và cho vay phát triển ngành dầu khí ở thềm lục địa phía Nam. Đây là ngành kinh tế mũi nhọn vừa đem lại nguồn năng lượng cho Tổ quốc vừa khẳng định sự hiện diện của Việt Nam trên vùng biển của mình. Vì vậy, mỗi giàn khoan vươn lên giữa biển khơi không chỉ là một công trình kinh tế mà còn là một cột mốc khẳng định chủ quyền quốc gia.

Trên đất liền, đồng vốn của BIDV tìm về những bản làng ở miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Ngân hàng cho vay phát triển kinh tế hộ gia đình và trồng rừng, giúp đồng bào có sinh kế để gắn bó với đất, với rừng. Khi người dân sống được bằng nghề rừng, những cánh rừng trở thành vành đai xanh nơi phên dậu và mỗi bản làng trở thành một phần của thế trận lòng dân vững chắc nơi biên giới, hải đảo.

Còn nhớ, tại Đền Hùng ngày 19-9-1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Trong thời bình, việc đưa vốn ra biển, lên biên cương là một cách thiết thực để góp phần giữ nước. Việc làm ấy cũng góp phần thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22-10-2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết yêu cầu phát triển kinh tế biển gắn chặt với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biển, đảo.

Gánh phần khó để giữ bình yên cho hệ thống

Có một cách thể hiện tình yêu nước ít được nhắc đến hơn, bởi nó diễn ra trong phòng họp chứ không phải ngoài trận địa: Đó là gánh vác phần việc khó để giữ niềm tin của người dân vào hệ thống tài chính.

Cuối năm 1998, giữa cơn khủng hoảng tài chính châu Á, Ngân hàng Thương mại cổ phần Nam Đô mất khả năng chi trả. BIDV đã lập Ban Kiểm soát đặc biệt tạm ứng vốn nhà nước để chi trả tiền gửi hợp pháp của người dân, đồng thời tiếp nhận toàn bộ dư nợ và tài sản thế chấp lên tới 617 tỷ đồng, đây là con số rất lớn so với quy mô của BIDV thời điểm đó.

Giai đoạn tái cơ cấu 2011-2015, BIDV hỗ trợ thanh khoản cho một số ngân hàng yếu kém. Năm 2015, BIDV hoàn thành việc sáp nhập Ngân hàng Phát triển nhà Đồng bằng Sông Cửu Long chỉ trong 55 ngày. Mỗi quyết định như vậy đều đi kèm rủi ro và chi phí. Tuy nhiên, trong nền kinh tế hiện đại, giữ niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng cũng là góp phần giữ ổn định cho đất nước.

Đó chính là vai trò mà Đảng ta xác định cho kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước: Lực lượng đi đầu, sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ khó khăn để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo ấy. Câu chuyện Nam Đô năm 1998 và giai đoạn tái cơ cấu 2011-2015 cho thấy vai trò chủ đạo không phải là đặc quyền mà trước hết là trách nhiệm đứng ra gánh vác khi hệ thống cần một trụ đỡ.

Ngày 21-5-2026, Đảng ủy BIDV ban hành Nghị quyết số 60-NQ/ĐU triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW. Với vị thế ngân hàng thương mại nhà nước chủ lực, BIDV xác định phải “củng cố vai trò chủ lực, dẫn dắt và thực hiện tốt trách nhiệm của BIDV đối với nền kinh tế”. Nghị quyết đồng thời yêu cầu “kết hợp chặt chẽ và có phân định giữa thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao với nâng cao hiệu quả kinh doanh, bảo đảm an toàn hệ thống”. Đây cũng là bài học rút ra từ những năm xử lý Ngân hàng Nam Đô và tái cơ cấu hệ thống: Gánh vác trách nhiệm với đất nước nhưng vẫn phải giữ vững kỷ cương và an toàn của chính mình.

Yêu nước bằng chính công việc được giao

Nhìn lại chặng đường gần 70 năm có thể thấy một điểm xuyên suốt: Người BIDV thể hiện tình yêu Tổ quốc bằng chính công việc được giao. Khi đất nước cần công trình, họ đưa vốn đến công trình. Khi chiến trường cần nguồn lực, họ đưa nguồn lực ra chiến trường. Khi đồng vốn cần được bảo vệ, họ đứng ở “vọng gác thứ bảy”. Khi hệ thống cần trụ đỡ, họ nhận phần việc khó. Khi ngư dân cần vươn khơi, họ đưa vốn đến đúng nơi cần.

Đó là một quan niệm đúng đắn về phụng sự. Phụng sự không nhất thiết phải làm những điều phi thường mà là làm tốt công việc bình thường của mình với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Vì vậy, tình yêu Tổ quốc không phải là lớp áo khoác bên ngoài mà nằm ngay trong lịch sử phát triển của BIDV.

Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nêu yêu cầu “khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”. Ở BIDV, tinh thần yêu nước ấy không dừng ở lời hiệu triệu mà được khơi dậy và trao truyền qua việc làm cụ thể của từng thế hệ, từ người cán bộ cấp phát đo hố bom đến người cán bộ tín dụng đưa vốn cho ngư dân ra khơi.

Khi Đảng ủy BIDV đưa “Nghĩa tình” vào hệ giá trị cốt lõi, vòng tròn đầu tiên và lớn nhất của giá trị ấy là nghĩa tình với Tổ quốc. Nhưng một tổ chức chỉ có thể bền bỉ phụng sự đất nước khi bên trong tổ chức ấy, con người biết nhớ ơn và biết che chở cho nhau. Đó là nội dung của kỳ tiếp theo.

Đặng Văn Tuyên - Ngô Hương - Trần Văn Nguyên