Thời gian qua, mặc dù các hồ chứa lớn, quan trọng trên lưu vực sông Hồng đã chủ động vận hành, ưu tiên việc tích nước ở thời điểm cuối mùa lũ, đầu mùa cạn, tuy nhiên, mực nước tại các hồ này đang ở mức rất thấp. Điều này đặt ra những yêu cầu cấp bách trong việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả hơn nữa nguồn nước.

Mực nước các hồ thủy điện phía Bắc ở mức thấp

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thông tin, lượng nước về các hồ chứa thủy điện trên lưu vực sông Đà trong mùa mưa năm nay chỉ bằng khoảng 60-70% so với trung bình nhiều năm, đặc biệt, các lưu vực giữa của hồ Hòa Bình và Sơn La chỉ bằng 20-60% so với trung bình nhiều năm. Theo ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Công ty Thủy điện Hòa Bình, đến đầu tháng 11, mức nước hồ Hòa Bình đang thiếu khoảng 6,1m so với mức nước dâng bình thường (tương ứng 1,2 tỷ mét khối nước, quy đổi khoảng 250 triệu kWh). Điều này sẽ rất khó khăn cho giai đoạn cuối mùa khô năm nay, cũng như việc chuẩn bị nước cho công tác phát điện, cấp nước chống hạn trong mùa khô năm 2022.

Cũng liên quan tới việc sử dụng tiết kiệm nguồn nước, theo ông Ngô Sơn Hải, Phó tổng giám đốc EVN, giai đoạn mùa khô các năm 2019-2020, EVN nhận được văn bản của Công ty Cổ phần Đầu tư nước sạch sông Đà, trong đó có nêu yêu cầu duy trì dòng chảy sau đập Nhà máy Thủy điện Hòa Bình không nhỏ hơn 750m3/s, liên tục 24/24 giờ. Trong thời gian tới, nếu vẫn phải tiếp tục đáp ứng các yêu cầu phát sinh để cấp nước cho Nhà máy nước sông Đà sẽ dẫn đến khả năng không bảo đảm yêu cầu tích được nước của các hồ chứa để chuẩn bị nguồn nước cho gieo cấy vụ đông xuân khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ sắp tới (dự kiến cần 3,4 tỷ mét khối), cũng như bảo đảm nước trong các tháng mùa khô năm 2022. Việc duy trì vận hành liên tục Nhà máy Thủy điện Hòa Bình với yêu cầu lưu lượng cao (750m3/s) trong năm nay và các năm tới sẽ gặp nhiều khó khăn do biến đổi khí hậu. EVN kiến nghị Nhà máy nước Sông Đà sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả hơn.

  Mực nước hồ ở Nhà máy Thủy điện Hòa Bình đang ở mức thấp.

 

Điều chỉnh chế độ vận hành Nhà máy Thủy điện Hòa Bình

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, với tình trạng thiếu hụt nguồn nước như trên, cùng với nhận định của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia về xu thế khí tượng thủy văn đến cuối năm 2021, khả năng nguồn nước trong các tháng cuối năm 2021 đến các hồ chứa lớn trên thượng lưu sông Hồng và các lưu vực sông khu vực Bắc Bộ sẽ tiếp tục thiếu hụt từ 30-50% so với trung bình nhiều năm, đặc biệt thiếu hụt tại vùng hạ lưu sông Lô và sông Hồng từ 60-80%. Do vậy, nguy cơ thiếu nước xảy ra trên lưu vực sông Hồng, đặc biệt là việc bảo đảm nguồn nước cho vụ đông xuân khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ có khả năng sẽ diễn ra nghiêm trọng.

Để giảm thiểu nguy cơ thiếu nước cấp cho hạ du lưu vực sông Hồng những tháng cuối năm 2021 và đầu năm 2022, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có công văn đề nghị các nhà máy thủy điện: Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang, Thác Bà, Bản Chát và Huội Quảng điều chỉnh kế hoạch huy động phát điện, lập kế hoạch tích nước, xả nước để nâng dần mực nước các hồ, bảo đảm cân đối nguồn nước và ưu tiên cho các nhu cầu sử dụng nước ở hạ du từ nay đến cuối mùa cạn. Cùng với đó, đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo tính toán, lập kế hoạch lấy nước cụ thể phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân 2021-2022; lưu ý thời gian cụ thể và phương án điều tiết nước cho hạ du theo hướng linh hoạt về thời gian lấy nước và mực nước hạ du sông, phù hợp với thực tế mực nước sông bị hạ thấp. Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng cho rằng, việc xem xét điều chỉnh chế độ vận hành của hồ thủy điện Hòa Bình để dự trữ nước phục vụ cấp nước vụ đông xuân và các tháng còn lại của mùa cạn là cần thiết. Trước mắt, từ nay đến trước ngày bắt đầu đợt lấy nước đầu tiên (phục vụ gieo cấy lúa vụ Đông Xuân 2021-2022 khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ), hằng ngày, tùy thuộc vào điều kiện nguồn nước, Nhà máy Thủy điện Hòa Bình có thể ngừng vận hành phát điện trong các chu kỳ thấp điểm của phụ tải (từ 21 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau), ngày chủ nhật, ngày lễ, tết và vận hành linh hoạt với lưu lượng xả trung bình ngày khoảng từ 450-600m3/s đối với tháng 11; 500-700m3/s đối với tháng 12-2021 và tháng 1-2022 (trừ các ngày xả nước gia tăng).

Nhận thức rõ những khó khăn do nước về các hồ thuỷ điện rất thấp, ông Nguyễn Xuân Quý, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư nước sạch sông Đà cho biết, công ty cũng đã xây dựng trạm bơm dâng đầu kênh, kiên cố hóa kênh mương để giảm thất thoát nguồn nước, giảm thời gian vận chuyển nước từ đầu kênh về đến trạm bơm sông.

Bài và ảnh: MINH ĐỨC