Những kết quả bước đầu

Dệt may là ngành được đánh giá bước đầu đã tận dụng được hiệu quả của EVFTA. Xuất khẩu dệt may nửa đầu năm 2021 sang thị trường Liên minh châu Âu (EU) có khởi sắc rõ rệt với kim ngạch xuất khẩu đạt gần 2,3 tỷ USD, tăng 4,85% so với cùng kỳ năm trước. Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam nhận định: "EVFTA đã tác động tích cực đến xuất khẩu của ngành sang EU. Nếu không có hiệp định, con số xuất khẩu sang thị trường này chỉ đạt khoảng 700-800 triệu USD. EVFTA là động lực phát triển dài hạn cho dệt may Việt Nam. Không chỉ tạo ra thị trường rộng mở, EVFTA còn gia tăng thu hút nhà đầu tư trong và ngoài nước vào lĩnh vực dệt may; đồng thời, thúc đẩy phát triển công nghệ về tự động hóa, quản trị số, tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường may mặc toàn cầu”.

Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác của Việt Nam cũng đã tận dụng được các cơ hội từ EVFTA, gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Điển hình như mặt hàng điện thoại và linh kiện, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, hàng giày dép, hàng dệt may, thủy sản, túi xách... Thông tin từ Bộ Công Thương cho thấy, 6 tháng đầu năm 2021, kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu giữa Việt Nam và EU đạt 27,67 tỷ USD, tăng 18,4% so với cùng kỳ năm 2020. Nếu tính riêng xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2021 đạt 19,4 tỷ USD, tăng 18,3% so với 6 tháng đầu năm 2020. Trong số đó, tỷ lệ tận dụng mẫu giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) EUR1 đạt 29,09% trong tổng số kim ngạch xuất khẩu. Về đầu tư, tính đến tháng 6-2021, EU có 2.221 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với vốn đầu tư đăng ký đạt 22,216 tỷ USD (tăng 142 dự án và tăng 449 triệu USD so với cùng kỳ năm 2020). Những con số về thương mại, đầu tư nêu trên cho thấy, doanh nghiệp của cả hai bên đang hiện thực hóa được những cơ hội và lợi ích mà hiệp định này mang lại.

 Hoạt động sản xuất tại Công ty Cổ phần Tập đoàn SUNHOUSE, Hà Nội.  Ảnh: MINH ĐỨC

Chia sẻ thêm về hiệp định này, ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, cho rằng, EVFTA là hiệp định mới có tiêu chuẩn cao, toàn diện, mức độ cam kết sâu và rộng nhưng đồng thời vẫn bảo đảm sự cân bằng lợi ích cho cả hai bên. EVFTA đã đem lại cho Việt Nam, nhất là việc dỡ bỏ thuế quan, xúc tiến đầu tư, thúc đẩy công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn, cải thiện quy tắc xuất xứ và chứng nhận xuất xứ; cải thiện môi trường tạo thuận lợi thương mại. Nhìn nhận về những tác động của EVFTA tới nền kinh tế Việt Nam, ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng ban Nghiên cứu tổng hợp, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đánh giá, EVFTA không chỉ mang tới cơ hội cải thiện xuất khẩu vào thị trường EU mà những tiêu chuẩn cao trong EVFTA nói riêng và ở thị trường EU nói chung buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động tìm hiểu, tuân thủ một cách bài bản, thay vì chỉ tính toán lợi thế cạnh tranh về giá khi EU cắt giảm thuế nhập khẩu. Nhiều doanh nghiệp đã quan tâm hơn đến những tiêu chuẩn về chất lượng hàng hóa, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, với mong muốn khai thác thị trường EU nhanh và bền vững.

Thúc đẩy cải cách thể chế

Kể từ khi hiệp định được thực thi đến nay, Việt Nam đã chủ động và nỗ lực thực hiện đầy đủ các cam kết, tạo điều kiện thuận lợi để cộng đồng doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung có thể tận dụng hiệu quả hiệp định này. Tuy nhiên, quá trình thực thi hiệu quả EVFTA cũng đang gặp khó khăn. Trước hết, phải kể đến tình hình dịch bệnh có khả năng diễn biến phức tạp, kéo dài, từ đó làm suy giảm nghiêm trọng nguồn lực của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến việc đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng sản phẩm, năng suất lao động... Ngoài ra, nhiều bộ, ngành, tỉnh, thành phố, cơ quan còn đang tập trung vào công tác phòng, chống dịch, chưa thể dành sự quan tâm cho thúc đẩy việc thực thi và tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA).

Liên quan tới vấn đề này, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) Alain Cany cho biết: Hiện tại, các nước trên thế giới đều đang tập trung mọi nguồn lực để đẩy lùi đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta nên bỏ qua EVFTA. Trên thực tế, hiệp định đang trở nên đặc biệt quan trọng, một khi chiến dịch tiêm chủng được triển khai và đại dịch được kiểm soát, nền kinh tế cần phải mở cửa trở lại và phục hồi. Ngay tại thời điểm có hiệu lực, 65% hàng hóa xuất khẩu của EU sang Việt Nam và 71% hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang EU được miễn thuế; trong thập kỷ tới, con số này sẽ tăng lên gần 99%.

Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH Tôn Hòa Phát, Hưng Yên (ảnh chụp trước ngày 27-4-2021). Ảnh:  NGHI TRẦN

Có cùng quan điểm, dẫn số liệu tham khảo tiềm năng xuất khẩu của Trung tâm Thương mại quốc tế (ITC), ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (XTTM), Bộ Công Thương cho biết, ước tính thị trường EU còn tới 49% dung lượng mà Việt Nam có thể khai thác. Trong đó, nhóm công nghiệp chế biến còn 35-60% chưa khai thác và nhóm nông sản thực phẩm còn có thể khai thác từ 35 đến 90%, tùy theo sản phẩm cụ thể. Chính vì vậy, thời gian tới, Cục XTTM sẽ đa dạng hóa hoạt động XTTM phù hợp với các nhóm đối tượng doanh nghiệp khác nhau; hỗ trợ triển khai hoạt động XTTM theo chuỗi giá trị từ khâu phát triển sản phẩm, xúc tiến đầu tư, xây dựng phát triển thương hiệu, phát triển thị trường xuất khẩu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm và kỹ năng xúc tiến phát triển thị trường tận dụng các cơ hội FTA cho doanh nghiệp.

Nhấn mạnh việc thực thi hiệu quả EVFTA cần sự chung tay của các bộ, ngành, địa phương cũng như doanh nghiệp, theo ông Lương Hoàng Thái, các bộ, ngành, địa phương cần chú trọng và tiếp tục rà soát, hoàn thiện, ban hành, sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản pháp luật cho phù hợp với các cam kết đã có trong hiệp định. Về phía địa phương, cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương, các bộ, ngành, hiệp hội có liên quan để tăng cường việc định hướng các doanh nghiệp chủ động mở rộng thị trường xuất nhập khẩu, tận dụng cơ hội từ thị trường các nước EU. Thời gian qua, Bộ Công Thương đã khai trương và đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử về các hiệp định thương mại tự do (FTAP), trong đó có EVFTA. Đây là một công cụ rất hiệu quả để giúp doanh nghiệp nắm bắt thông tin về các cam kết của hiệp định, nắm bắt thông tin thị trường để từ đó tận dụng hiệu quả. Theo ông Nguyễn Anh Dương, để tận dụng hiệu quả EVFTA, các doanh nghiệp cần nêu cao ý thức chủ động về mọi mặt; trước hết tìm hiểu, cập nhật và đáp ứng các thay đổi trong chính sách thương mại của EU, theo dõi xu hướng về các biện pháp phi thuế quan; lưu ý các tiêu chuẩn riêng của nhà nhập khẩu; chủ động xây dựng kế hoạch nâng cao năng lực xuất khẩu, đặc biệt là khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, biện pháp vệ sinh dịch tễ vào thị trường EU.

VŨ DUNG