Nhanh chóng phục hồi sản xuất, ổn định cuộc sống trong mùa mưa

Hồi sinh cây trồng, phục hồi sản xuất

Thời gian qua, trên địa bàn Tây Nguyên đã có hàng trăm ngàn héc-ta cây cối, hoa màu khô héo do hạn hán khốc liệt, kéo dài. Sau những cơn mưa xuất hiện từ đầu tháng 5, người dân các địa phương đã nhanh chóng tận dụng thời điểm chuyển đổi thời tiết để khắc phục hậu quả hạn hán, phục hồi các diện tích cây trồng, hoa màu. Trong chuyến công tác tại một số tỉnh Tây Nguyên mới đây, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) Cao Đức Phát đã chỉ đạo: “Bằng mọi giá phải giữ được diện tích cây còn lại khi mùa mưa đến, khắc phục hậu quả hạn hán, rà soát loại cây nào không phù hợp với vùng đất nơi đó thì bỏ ngay, thay thế loại cây khác phù hợp với khí hậu, thời tiết và thổ nhưỡng”. Thực hiện chỉ đạo nêu trên, các tỉnh Tây Nguyên đã khẩn trương hướng dẫn và hỗ trợ nhân dân các biện pháp kỹ thuật khôi phục sản xuất, đặc biệt là đối với những vườn cây công nghiệp bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau để duy trì sản xuất kịp thời vụ. Theo đó, cán bộ kỹ thuật, chuyên viên Sở NN-PTNT các tỉnh đã xuống tận cơ sở để hướng dẫn bà con tích trữ nước mưa, bón phân, chăm sóc cây trồng.

 Những cơn mưa đầu mùa đã giúp người dân xã Đắc Nhau (Bù Đăng) có nước để hồi sinh cây trồng. 

Bên cạnh phục hồi những diện tích cây trồng bị khô héo, các tỉnh Bình Phước, Đắc Nông, Lâm Đồng... tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng để thích nghi với biến đổi khí hậu. Nhiều giống cây ngắn ngày, có khả năng chịu hạn cao như: Ngô lai, ớt, bí xanh, cà tím… đã được lựa chọn thay thế cây lúa. Hiện bà con đang khẩn trương bắt tay vào chuẩn bị cây giống cho kịp thời vụ. Ông Lê Thanh Hải, Phó chủ tịch UBND huyện Bù Đăng (tỉnh Bình Phước) cho biết: Huyện đang tiến hành rà soát lại toàn bộ diện tích cây trồng, đánh giá khả năng khôi phục khi mưa xuống để có biện pháp xử lý, chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích hợp. Với những diện tích cây bị chết, chúng tôi định hướng, khuyến khích bà con trồng măng tây xanh, ca cao, chanh không hạt, ngô lai… để bảo đảm hiệu quả, có lợi và sớm cho thu hoạch; đồng thời, phát triển nông nghiệp bền vững, phá thế độc canh của cây điều, cao su, hồ tiêu tồn tại từ nhiều năm nay.

Ở tỉnh Đắc Nông, chính quyền và nhân dân địa phương cũng đang gấp rút khắc phục hậu quả khô hạn, hồi sinh cây trồng khi mùa mưa xuống. Ông Nguyễn Cầu, Phó giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Đắc Nông chia sẻ: Hiện nay chúng tôi đang tổ chức hướng dẫn bà con tranh thủ tận dụng nước mưa để gieo trồng vụ hè thu, kịp thời xuống giống gieo mạ, trồng khoai lang, ngô lai, đậu, dưa… Công việc này sẽ hoàn tất trong tháng 5 để kịp thời vụ.

Định hướng phát triển ổn định, bền vững

Cùng với những giải pháp trước mắt nhằm cứu những diện tích nông nghiệp bị thiệt hại do hạn hán, việc triển khai chuyển đổi cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu là vấn đề quan trọng được các tỉnh Tây Nguyên quan tâm.  Một trong những mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng khá hiệu quả ở huyện Bù Đốp là thay thế cây lúa nước một vụ bằng các loại ngô lai, khổ qua… Điển hình như hộ ông Nguyễn Văn Thơm (xã Thanh Hòa) đã chuyển đổi hợp lý hơn 1,5ha lúa nước sang trồng ngô, bí xanh, cà tím, khổ qua bắt đầu cho thu hoạch. Ông Thơm bộc bạch: “So với trồng lúa thì các loại ngô, bí xanh, cà tím cho thu hoạch cao hơn mà lượng nước tiêu thụ chỉ bằng 1/5 trồng lúa. Ước tính thu nhập từ 1,5ha hoa màu được khoảng 60 triệu đồng/vụ, cao gần gấp đôi so với trồng lúa trước đây”. Đến thời điểm này, nhiều hộ trên địa bàn tỉnh Bình Phước cũng trồng ngô, bầu, bí, cà, dưa leo,... Đây là hướng đi đúng đắn mang lại nguồn thu nhập cho bà con nông dân Bình Phước trong điều kiện hạn hán kéo dài. Tuy nhiên, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng phải phù hợp với từng vùng kinh tế, điều kiện tự nhiên, xã hội, nhu cầu thị trường và lợi ích của nhà nông. Tiến sĩ Lê Ngọc Báu, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông-Lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng, Bộ NN-PTNT cùng lãnh đạo các địa phương cần định hướng cụ thể những loại cây trồng, vật nuôi có thể chuyển đổi phù hợp để người dân thống nhất thực hiện theo vùng, hoặc theo địa bàn nhất định; đồng thời, trước khi chuyển đổi phải tiến hành tập huấn kỹ thuật, trang bị cho người dân kỹ năng cần thiết để phát triển cây, con, tránh kiểu tự phát sẽ lặp lại điệp khúc trồng-chặt, thiếu bền vững.

 Chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ để ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn phải mang tính lâu dài, bền vững. Do vậy, chuyển đổi phải gắn với nhu cầu thị trường. Điều này đòi hỏi chính quyền địa phương cần chủ động làm “cầu nối” giữa nông dân và doanh nghiệp bằng việc thực hiện nhiều chính sách ưu đãi kêu gọi các doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Thực tế quá trình chuyển đổi cây trồng ở Tây Nguyên bộc lộ vướng mắc do thiếu chính sách hỗ trợ, hoặc có chính sách nhưng không ổn định khiến công tác chuyển đổi gặp khó khăn. Cùng với đó, chuỗi liên kết thị trường tiêu thụ nông sản còn nhiều hạn chế, không ổn định, gây tâm lý e ngại cho nông dân. Theo lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng, công tác định hướng của chính quyền sẽ hạn chế tối đa tình trạng chuyển đổi tự phát, ồ ạt thiếu tính quy hoạch, không bám sát nhu cầu thị trường và khắc phục được tình trạng luẩn quẩn trong vòng chặt-trồng. Cho nên, cần định hướng cho người dân trồng cây đa canh ở địa bàn thường xảy ra khô hạn, thời tiết khắc nghiệt để tăng hiệu quả và đỡ tốn công sức. Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam, Phó trưởng khoa Nông lâm, Trường Đại học Tây Nguyên, nhận định: Mùa mưa năm nay mới chỉ bắt đầu, khô hạn chưa kết thúc và rất có thể sẽ tái diễn vào năm sau. Vì vậy, chính quyền địa phương cần chủ động định hướng nhân dân chuyển đổi sang các loại cây sử dụng ít nước; tăng cường công tác bảo vệ rừng, tổ chức trồng rừng phòng hộ, chuyển đổi sản xuất khu vực đồi dốc, không có nguồn nước thường xuyên sang trồng rừng theo các mô hình kinh tế nông lâm kết hợp góp phần bảo vệ nguồn nước mặt và nước ngầm; đồng thời hỗ trợ kinh phí, kỹ thuật để người dân chuyển đổi cây trồng bảo đảm hiệu quả, bền vững.