Nâng giá trị nông sản từ vùng nguyên liệu ở Lào Cai

Chất lượng bắt đầu từ vùng trồng

Phóng viên (PV): Từ lợi thế của từng địa bàn, Lào Cai đã tạo dựng nền tảng phát triển nông sản hàng hóa như thế nào, thưa đồng chí?

Đồng chí Nguyễn Thái Bình: Sau hợp nhất, Lào Cai có không gian phát triển nông nghiệp rộng hơn với các vùng sản xuất bổ trợ cho nhau, cả về điều kiện sinh thái và khả năng cung ứng nguyên liệu. Tỉnh đã hình thành những vùng sản xuất hàng hóa đặc trưng như: Quế, chè, chuối, dứa, dâu tằm, măng tre bát độ, dược liệu... Nhiều địa bàn có lợi thế về chè shan tuyết và cây ăn quả ôn đới. Theo số liệu công bố tháng 9-2026, toàn tỉnh có hơn 15.700ha chè, khoảng 148.000ha quế, 6.800ha dược liệu. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Trong đó, quế có lợi thế về quy mô; chè có sản phẩm đặc sản, dược liệu có tiềm năng nếu được chuẩn hóa và nâng cao chất lượng, chế biến sẽ nâng cao được giá trị.

Đồng chí Nguyễn Thái Bình. Ảnh: MẠNH HƯNG

Tuy nhiên, quy mô diện tích chỉ là một điều kiện. Để vùng nguyên liệu tạo ra giá trị bền vững, cần bảo đảm giống, quy trình canh tác, chất lượng sản phẩm và khả năng cung ứng ổn định, tổ chức sản xuất theo lợi thế từng địa bàn, gắn tiêu chuẩn chất lượng với yêu cầu của đơn vị chế biến và thị trường. Người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu, cùng xác định sản phẩm, cách làm và trách nhiệm trong chuỗi liên kết. Chúng tôi coi thu nhập của người sản xuất là thước đo quan trọng. Vùng nguyên liệu phát triển tốt phải giúp người dân có đầu ra thuận lợi, nâng hiệu quả sử dụng đất và yên tâm đầu tư lâu dài.

PV: Chè đã có mã số vùng trồng, chuối có tỷ lệ xuất khẩu khá cao. Đâu là trở ngại khiến nông sản chưa giữ được phần giá trị lớn hơn tại địa phương?

Đồng chí Nguyễn Thái Bình: Điểm nghẽn hiện nay nằm ở cả khâu tổ chức sản xuất, chế biến và thị trường. Một số vùng nguyên liệu còn phân tán; chất lượng giữa các hộ chưa đồng đều; việc thực hiện quy trình kỹ thuật và ghi chép sản xuất chưa thường xuyên. Năng lực quản trị, tổ chức dịch vụ và đàm phán hợp đồng của một bộ phận hợp tác xã còn hạn chế. Lào Cai đã có các cơ sở chế biến chè, quế, dược liệu và một số nông sản khác, nhưng năng lực công nghệ và phát triển sản phẩm chưa đồng đều. Một phần sản phẩm vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu hoặc mới qua sơ chế. Khâu phân loại, bảo quản, bao bì, thương hiệu và hệ thống phân phối vẫn chưa theo kịp yêu cầu nâng giá trị. Vì vậy, lợi thế vùng nguyên liệu chưa được chuyển hóa đầy đủ thành lợi ích kinh tế tại địa phương.

Địa hình chia cắt cũng làm tăng chi phí thu gom, vận chuyển. Với chuối, rau, hoa và cây ăn quả, thời gian từ thu hoạch đến bảo quản, tiêu thụ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và giá bán. Thu mua ở một số nơi chưa ổn định khiến người dân còn chịu rủi ro khi thị trường biến động. Muốn giữ lại nhiều giá trị hơn, cần đồng thời nâng chất lượng nguyên liệu, đầu tư chế biến, phát triển thương hiệu và củng cố liên kết tiêu thụ.

Liên kết để tăng giá trị sản phẩm 

PV: Để khắc phục những điểm nghẽn đó, ngành sẽ tổ chức liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản ra sao?

Đồng chí Nguyễn Thái Bình: Trọng tâm là tổ chức vùng nguyên liệu gắn với nhu cầu thị trường và năng lực chế biến. Ngành sẽ phối hợp với các địa phương rà soát vùng sản xuất hiện có, xác định khả năng cung ứng, chất lượng nguyên liệu và những điều kiện cần bổ sung để củng cố các chuỗi liên kết. Trong chuỗi đó, doanh nghiệp cần tham gia xác định yêu cầu sản phẩm, hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức thu mua, chế biến, tiêu thụ. Hợp tác xã tập hợp hộ sản xuất, cung ứng dịch vụ, giám sát quy trình và làm đầu mối thực hiện hợp đồng. Cơ quan quản lý hỗ trợ kỹ thuật, thông tin thị trường, triển khai chính sách và tháo gỡ vướng mắc thuộc thẩm quyền. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp khi xảy ra thiên tai hoặc biến động thị trường.

Các hộ dân ở phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai bước vào mùa thu hoạch lá actiso năm 2025. Ảnh: CÔNG HẢI

Người dân phải thấy được lợi ích khi tuân thủ quy trình; doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định để yên tâm đầu tư. Mỗi ngành hàng cần hướng đi phù hợp. Chè cần nâng chất lượng chế biến, đa dạng sản phẩm; quế cần nâng hiệu quả sử dụng vỏ, lá, cành, gỗ, phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn; dược liệu phải được kiểm soát tốt từ thu hái, sơ chế, sấy đến bảo quản, làm nền tảng cho chế biến sâu; chuối, dứa và cây ăn quả cần tăng năng lực phân loại, đóng gói, bảo quản, chế biến để giảm tổn thất sau thu hoạch. Cùng với thu hút doanh nghiệp có năng lực, ngành sẽ phối hợp hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và kết nối tiêu thụ, giúp mở rộng đầu ra và giảm rủi ro cho người trồng.

Sản xuất xanh gắn với đầu ra 

PV: Với nông sản vùng cao, làm thế nào để chuyển đổi xanh vừa phù hợp điều kiện sản xuất, vừa đem lại lợi ích thiết thực cho người dân?

Các hộ dân ở phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai bước vào mùa thu hoạch lá actiso năm 2025. Ảnh: CÔNG HẢI

Đồng chí Nguyễn Thái Bình: Chuyển đổi xanh phải phù hợp điều kiện từng địa bàn, khả năng đầu tư và tập quán sản xuất của người dân. Lào Cai có nhiều khu vực chịu rủi ro mưa lũ, sạt lở, rét đậm, rét hại, thiếu nước cục bộ; vì vậy, lựa chọn cây trồng, bố trí mùa vụ, áp dụng kỹ thuật phải gắn với bảo vệ đất, nguồn nước, phòng ngừa thiên tai.

Trước hết, ngành hướng dẫn sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng kỹ thuật cho bà con; tăng sử dụng phân hữu cơ phù hợp; giữ thảm phủ, hạn chế xói mòn. Những vùng có điều kiện và đầu ra phù hợp sẽ được khuyến khích sản xuất hữu cơ, sản xuất theo tiêu chuẩn, theo dõi sâu bệnh, cảnh báo thời tiết và truy xuất nguồn gốc. Việc mở rộng sản xuất phải gắn với khả năng tiêu thụ. Khâu chế biến cũng cần khuyến khích đổi mới thiết bị, tiết kiệm năng lượng và tận dụng phụ phẩm. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến lựa chọn, hỗ trợ xây dựng 7-10 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn, gắn với vùng sản xuất đặc trưng, sản phẩm OCOP, làng nghề, văn hóa bản địa. Qua đó, người dân có thêm cơ hội bán sản phẩm, cung cấp dịch vụ và mở rộng sinh kế. Thước đo cuối cùng của chuyển đổi xanh là chất lượng sản phẩm tốt hơn, sản xuất hiệu quả hơn, môi trường được bảo vệ và thu nhập của người dân ổn định hơn.

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!