Chuẩn bị trước công tác giải phóng mặt bằng

Sau khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã ban hành các quyết định giao nhiệm vụ chủ đầu tư lập báo cáo nghiên cứu khả thi của 12 dự án thành phần. Bộ GTVT yêu cầu các ban quản lý dự án (QLDA) lập kế hoạch triển khai bảo đảm tiến độ thực hiện theo nghị quyết của Quốc hội và nghị quyết của Chính phủ với các mốc thời gian cụ thể. Trong đó, công tác lập, thẩm tra, thẩm định phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi hoàn thành chậm nhất ngày 31-5-2022, với các dự án phức tạp, hoàn thành muộn nhất ngày 30-6-2022.

Thi công hầm Thung Thi thuộc dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam đoạn Mai Sơn-Quốc lộ 45. Ảnh: TRÀ MY 

Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu khi chuẩn bị triển khai các dự án hạ tầng giao thông, trong đó có cao tốc Bắc-Nam là việc giải phóng mặt bằng (GPMB). Đối với công tác này, trong tháng 3-2022, Bộ GTVT đã bàn giao cọc GPMB đợt 1 cho các địa phương có dự án đi qua với chiều dài hơn 133km. Đây là các đoạn có yếu tố địa hình thuận lợi. Đợt 2 dự kiến vào ngày 30-4-2022 với các đoạn tuyến có yếu tố địa hình, địa chất, thủy văn phức tạp hơn và các đoạn còn lại bàn giao trước ngày 30-6-2022. Việc sớm bàn giao cọc GPMB giúp các địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác này.

Để chuẩn bị cho cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2021-2025, trong thời gian qua, lãnh đạo Bộ GTVT đã liên tục có các chuyến công tác, kiểm tra thực địa ở nhiều địa phương trên cả nước. Qua đó, đã thống nhất với chính quyền địa phương về hướng tuyến, giúp tuyến cao tốc đi thẳng nhất, tránh tối đa các khu dân cư, tạo thuận lợi cho công tác triển khai thực hiện. Bên cạnh đó, các ban QLDA cũng tích cực vào cuộc, làm việc với chính quyền các địa phương nhằm chuẩn bị trước cho công tác GPMB.

Theo Bộ GTVT, tại các buổi làm việc, địa phương đều thống nhất sẽ tích cực phối hợp với Bộ GTVT, đặc biệt là công tác GPMB để bảo đảm tiến độ chung của dự án, phấn đấu khởi công trong năm 2022. Bộ GTVT đề nghị các địa phương phối hợp với các ban QLDA khẩn trương xây dựng kế hoạch GPMB và kế hoạch vốn. Chủ động triển khai các thủ tục lựa chọn nhà thầu tư vấn, xây lắp phục vụ công tác GPMB, tái định cư và thực hiện ngay các gói thầu này; khẩn trương rà soát quy hoạch tái định cư, triển khai các thủ tục xây dựng các khu tái định cư. Mục tiêu đặt ra là bảo đảm bàn giao 70% diện tích mặt bằng của các gói thầu xây lắp khởi công trước ngày 20-11-2022 và hoàn thành toàn bộ công tác GPMB dự án trong quý II-2023.

Áp dụng một số cơ chế đặc thù

Để triển khai thực hiện chủ trương đầu tư Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 18/NQ-CP, trong đó áp dụng một số cơ chế đặc thù cho dự án. Cụ thể, cho phép triển khai đồng thời các thủ tục để rút ngắn thời gian thực hiện các công việc: Thẩm định, quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường; thẩm tra, quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; khảo sát, lập, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư; khảo sát, lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật, dự toán và lựa chọn nhà thầu.

Đáng chú ý, Nghị quyết 18 cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu trong quá trình triển khai thực hiện dự án cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2021-2025. Theo đó, Bộ trưởng Bộ GTVT và người có thẩm quyền được áp dụng hình thức chỉ định thầu trong hai năm (2022-2023) đối với các gói thầu tư vấn, gói thầu phục vụ di dời hạ tầng kỹ thuật, đền bù, GPMB và tái định cư. Thủ tướng Chính phủ quyết định chỉ định thầu trong hai năm (2022-2023) đối với gói thầu xây lắp các dự án thành phần, kèm theo yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% giá trị dự toán gói thầu (không bao gồm chi phí dự phòng) và các gói thầu quan trọng khác nếu thấy cần thiết về tư vấn, di dời hạ tầng kỹ thuật, đền bù, GPMB và tái định cư trên cơ sở đề xuất của Bộ trưởng Bộ GTVT và kết quả thẩm định của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Việc áp dụng hình thức chỉ định thầu sẽ là điều kiện quan trọng để đẩy nhanh tiến độ dự án, theo đánh giá có thể rút ngắn 3-4 tháng mỗi khâu so với tổ chức đấu thầu. Theo PGS, TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), đây là giải pháp cần thiết để các dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2021-2025 có thể về đích đúng kế hoạch. Việc đấu thầu tốn nhiều công sức nhưng trong một số trường hợp chỉ giảm được 1-2% giá trị dự toán gói thầu, trong khi chỉ định thầu tiết kiệm tối thiểu 5%.

PGS, TS Trần Chủng cho rằng, để chọn được nhà thầu tốt cần phải dựa trên chất lượng các sản phẩm mà họ thực hiện trước đó. Đồng thời, cần quan tâm hơn nữa đến công tác quản lý sau đấu thầu, kiểm soát được nhà thầu có làm theo đúng yêu cầu hay không, một trong những công cụ kiểm soát sau đấu thầu tốt nhất là tăng cường trách nhiệm của tư vấn giám sát.

Nhấn mạnh về trách nhiệm của ngành GTVT, của các đơn vị và cá nhân đối với việc triển khai thực hiện dự án cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2021-2025, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thể yêu cầu các ban QLDA và giám đốc các ban QLDA phải chịu trách nhiệm trước Bộ GTVT về việc thực hiện nhiệm vụ quản lý dự án được giao. Bộ GTVT sẽ ràng buộc trách nhiệm, tăng tính độc lập trong suốt quá trình thực hiện dự án. Để bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể lưu ý, công tác chuẩn bị hồ sơ dự án phải làm tốt ngay từ đầu. Các ban QLDA phải phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để đẩy nhanh công tác GPMB; rà soát, tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm đủ nguồn vật liệu phục vụ thi công.

Trong quá trình tổ chức thực hiện, các ban QLDA, cơ quan liên quan phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các đơn vị không thực hiện đúng quy định, vi phạm hợp đồng đã ký kết. Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng các công nghệ hiện đại, các giải pháp kỹ thuật, biện pháp thi công mới, hiệu quả hơn, rút ngắn được thời gian xử lý những hạng mục phức tạp như nền đất yếu, phát huy sáng kiến, sáng tạo để tăng năng suất lao động, sử dụng hợp lý các nguồn lực.

MẠNH HƯNG